II SA/Sz 1128/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego J. C. kwotę [...] ([...]) złote, tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] . J. C. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] . utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. odmawiającą wnioskodawcy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków. Na skutek złożenia skargi przez J. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję własną z dnia [...] . oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia[...] . nr [...] Prezydent Miasta , działając na podstawie art.104, art.138 § 2 K.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 4, art. 7 pkt 1, 4, 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 9, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, po rozpatrzeniu wniosku J. C. z dnia [...] r. odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca jest osobą legitymującą się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, ze wskazaniem do pracy lekkiej, bez narażania na hałas, chorującym na nadciśnienie tętnicze, tarczycę, astmę, otyłość. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r. wynika, że ze względu na przewlekłe schorzenia J. C. wymaga systematycznego przyjmowania leków i stosowania diety lekkostrawnej. W dniu [...] r., podczas przeprowadzania wywiadu wnioskodawca dostarczył kserokopie recept na leki z wyszczególnionymi cenami leków. Na receptach wpisano odręcznie łączną kwotę wartości wykupu leków w wysokości [...] zł, natomiast zgodnie z wyliczeniem ze wskazanych cen, łączna wartość wykupu leków znajdujących się na recepcie wynosi [...] zł. Wnioskodawca został poinformowany przez pracownika socjalnego o możliwości uzyskania wsparcia w zakupie leków w Towarzystwie[...] . Organ wskazał, że J. C. oświadczył, iż nie może przyjąć pracownika socjalnego w miejscu pobytu w dniach od [...] r. ponieważ załatwia sprawy urzędowe. Dzień [...] r. wskazał jako najbliższy termin w którym może przyjąć pracownika socjalnego. W dniu [...] r. wnioskodawca nie potrafił powiedzieć, czy zakupił leki we własnym zakresie na które starał się o pomoc z tutejszego ośrodka. Oświadczył, że na skutek nieprzyznania pomocy trafił do pogotowia ratunkowego i do szpitala. Składając oświadczenia o dochodach za miesiąc [...] r. poinformował, iż utrzymywał się wówczas tylko z dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł, dodatku energetycznego w wys. [...] zł oraz "użyczono mu" pieniędzy na zakup żywności, ale nie pamięta w jakiej kwocie. W ocenie organu, fakt ten budzi wątpliwości dotyczące wysokości dochodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym złożenie podania. Organ nie ma zatem możliwości ustalenia czy dochód z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku o pomoc, tj. z [...] r. kwalifikował J. C. do przyznania pomocy zgodnie z kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, czy też przekraczał powyższe kryterium dochodowe. Zdaniem organu, odmowa sprecyzowania dochodu w miesiącu poprzedzającym złożenie podania oraz odmowa ujawnienia osoby lub instytucji od której J. C. otrzymał pożyczkę, stanowi rażący brak współpracy. Odmawiając przyznania wnioskowanego zasiłku celowego organ zaznaczył, że nie pozostawia J. C. bez wsparcia, gdyż obecnie jest on objęty pomocą w postaci: - zasiłku celowego na zakup żywności i środków czystości w wys. [...] r., - zasiłku celowego na zakup posiłków w wys. [...] r., - zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wys. [...] r., - zasiłku okresowego w wys. [...] r., - dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] r., - dodatku energetycznego w wysokości [...] r. W odwołaniu od powyższej decyzji, J. C. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu pomocy w formie celowego zasiłku pieniężnego w łącznej wysokości[...] . do miesiąca[...] ) na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków oraz uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił organowi : - niewłaściwe ustalenie jego dochodu, - błędne podliczenie kwot leków z przedłożonych recept, - zaniechanie wezwania wnioskodawcy do ustalenia terminu wywiadu środowiskowego, - brak protokołu na okoliczność poinformowania o możliwości skorzystania z pomocy w Towarzystwie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] . nr [...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, po rozpatrzeniu odwołania J. C., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż strona mieszka samotnie w lokalu socjalnym. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem do pracy lekkiej, bez narażania na hałas. Ma [...] lata, posiada wykształcenie [...] i jest zarejestrowany w PUP jako bezrobotny od [...] r., bez prawa do zasiłku. Nie podejmuje jednak żadnej pracy, nawet dorywczej, czyli nie podejmuje żadnych prób poprawy swojej sytuacji bytowej. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...]. wynika, że ze względu na przewlekłe schorzenia ma przyjmować systematycznie leki i stosować dietę lekkostrawną. Dostarczone kserokopie recept, z odręcznie wpisanymi cenami leków opiewały na kwotę [...] zł, a po doliczeniu ceny odręcznie dopisanego leku na kwotę [...] zł, łącznie na [...] . Od roku [...] wnioskodawca jest beneficjentem pomocy społecznej. Do roku [...] otrzymał pomoc w kwocie [...] tys. zł, a średnia wysokość miesięcznej pomocy wyniosła[..] zł. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] . ustalono, że wnioskodawca otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł przyznany na okres od [...] r. oraz dodatek energetyczny w kwocie [...] zł przyznany na okres od [...] r. W [...] r. uzyskał pożyczkę od znajomych, jak wynika z oświadczenia z dnia[...] ., w kwocie około [...] zł. W trakcie przeprowadzania wywiadu złożył dwa sprzeczne ze sobą oświadczenia - w jednym wskazał na uzyskanie pożyczki w kwocie około [...] zł, natomiast w drugim nie wymienił uzyskanej pożyczki jako uzyskanego przez siebie dochodu. Mimo kilkukrotnie kierowanych do niego wezwań, nie sprecyzował kwoty uzyskanej pożyczki. Kolegium podkreśliło, że we wniosku z dnia [...] . strona wniosła o przyznanie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup leków, zasiłku na zakup jednego gorącego posiłku. Po rozpatrzeniu wniosku organ przyznał decyzją z dnia [...] r. zasiłek na zakup gorącego posiłku w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od[...] , zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie na okres od[....] . oraz zasiłek okresowy w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. Odmówiono tyko przyznania pomocy na zakup leków. Kolegium zauważyło, że strona otrzymała w miesiącu [ ..] r. zasiłek w kwocie [...] zł na zakup leków. Zdaniem organ odwoławczego, organ I instancji w sposób prawidłowy, zgodnie z obowiązującymi przepisami usiłował zweryfikować dochód wnioskodawcy jednakże ze względu na brak współpracy nie mógł tego w sposób jednoznaczny uczynić, jak też przeanalizował możliwość przyznania tej pomocy biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej, czyli kryteria ustawowe sformułowane w art. 2-4 ustawy o pomocy społecznej. J. C. powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, niewskazanie w uzasadnieniu decyzji faktów powszechnie znanych, faktów które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Skarżący stwierdził, że na podstawie uzasadnienia faktycznego skarżonej decyzji nie da się ustalić jak przebiegało postępowanie administracyjne w okresie od [...] r., tj. aktualizacji wywiadu środowiskowego do dnia [...] r. Wskazał, że odmówił podpisania aktualizacji wywiadu środowiskowego, gdyż nie zgadzał się z jego z treścią w przedmiocie określenia aktualnej łącznej wysokości dochodu w miesiącu [..] r. na kwotę [...] zł. Opisał, jakie wnioski składał i jakie faktyczne decyzje na jego rzecz wydał organ pomocy społecznej w latach[...] . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] . skarżący oświadczył, iż popiera skargę oraz wyjaśnił, że ubiegał się o leki w Towarzystwie, ale według zasad tam obowiązujących najpierw sam powinien wykupić leki i przedłożyć fakturę do refundacji, a z braku środków nie stać go na wykupienie leków. Towarzystwo w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób którymi się opiekuje, czyli bezdomnych. Skarżący wniósł o zwrot kosztów przejazdu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje: Rolą sądu administracyjnego jest kontrola legalności zaskarżonej skargą decyzji administracyjnej, tj. ocena czy wydana ona została zgodnie z obowiązującym prawem. Sąd dokonując oceny zasadności skargi, a tym samym sprawując wskazaną kontrolę, ocenia czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, a także czy postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie decyzji przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami proceduralnymi wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że dokonując wskazanej kontroli sąd administracyjny, rozstrzyga na podstawie akt administracyjnych sprawy ( art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej zwanej "P.p.s.a" ). Zważywszy zaś na treść przepisu art. 134 P.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W myśl art. 135 P.p.s.a. sąd może również podejmować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to potrzebne dla jej końcowego załatwienia. Oznacza to w konsekwencji możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego aktu zaskarżonego skargą jak i poprzedzającego go aktu organu I instancji. W rozpoznawanej sprawie przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta a w przedmiocie odmowy przyznania J. C. Zasiłku celowego z przeznaczeniem na leki. Z treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie podstawowej potrzeby bytowej, w szczególności zaś na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowa regulacja oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę zwrotu: "(...) może być przyznany (...)". Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. J. C. ubiegał się m.in. o przyznanie pomocy na zakup leków, albowiem jest przewlekle chory, musi stale je przyjmować, zaś brak środków na ich zakup wpływa na pogorszenie stanu zdrowia. Faktem notoryjnym jest iż, szereg schorzeń wymaga regularnego przyjmowania leków. Należą do nich również choroby, na które cierpi skarżący: nadciśnienie, schorzenia tarczycy czy astma. Niekontrowersyjne jest, iż skarżący regularnie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Organy orzekające w sprawie wskazały, że na wniosek skarżącego z dnia [...] r. J. C. otrzymał zasiłek okresowy oraz zasiłki celowe na zakup gorącego posiłku oraz na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności. Nadto w [...] r. otrzymał pomoc w postaci zasiłku na leki w kwocie[...] zł. W toku postępowania w niniejszej sprawie J. C. został poinformowany przez pracownika socjalnego o możliwości skorzystania z wsparcia na leki w Towarzystwie [...] . W ocenie skarżącego nie jest możliwe uzyskanie stamtąd pomocy, albowiem stowarzyszenie w pierwszej kolejności udziela pomocy swoim podopiecznym, którymi są osoby bezdomne. Zważywszy na treść przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz uznaniowy charakter decyzji wydawanych w sprawach zasiłków celowych zgodzić się należy, że uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy. W ocenie sądu, przy ustalaniu hierarchii potrzeb organy w pierwszej kolejności winny wziąć pod uwagę potrzeby, których niezaspokojenie może wpłynąć na pogorszenie stany zdrowia osób korzystających z pomocy społecznej, w tym zagrażać ich życiu. Do takich potrzeb należą niewątpliwie leki przyjmowane przez osoby przewlekle chore. Z tego powodu gradacja potrzeb winna być tak oceniana, by osoba tych leków potrzebująca miała stały do nich dostęp. Oczywista jest w tym przypadku konieczność współpracy z pracownikami socjalnymi osób ubiegających się o ten rodzaj świadczenia, polegająca przede wszystkim na udostępnieniu informacji, jakie leki przyjmują i które z nich wymagają przyjmowania regularnego oraz – jeżeli jest to możliwe – wskazanie ich ceny. Nie można wykluczyć, że przyznanie pierwszeństwa zasiłkom na niezbędne leki może wiązać się ze zmniejszeniem czy ograniczeniem innych świadczeń na co ma wpływ ograniczony budżet pomocy społecznej, tym nie mniej całkowita odmowa przyznania tego rodzaju pomocy stanowi, w ocenie sądu, przekroczenie granic uznania administracyjnego. Całkowicie niezrozumiałe jest również odsyłanie osoby ubiegającej się o pomoc na leki do organizacji, które takiej pomocy nie udzielają bądź udzielają w ograniczonym zakresie. O ile organ pomocy społecznej z braku własnych możliwości finansowych wskazuje osobom potrzebującym pomocy organizacje czy stowarzyszenia, które takiej pomocy mogą udzielić, to winny to być organizacje, które faktycznie takiej pomocy udzielają. Organy pomocy społecznej odmawiając przyznania pomocy na leki osobom przewlekle chorym winny mieć na uwadze, że pozbawienie tego rodzaju wsparcia w istocie prowadzi do zniweczenia skutków pomocy udzielanej dotychczas, albowiem może wpłynąć na znaczne pogorszenie stanu zdrowia, ogólnej sprawności podopiecznych czy całkowitego wyeliminowania z rynku pracy co przeczy idei pomocy społecznej oraz szeroko pojętej zasadzie subsydiarności. W tym stanie rzeczy uznając, że decyzja w przedmiocie odmowy przyznania J. C. zasiłku celowego na leki została wydana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, a co za tym idzie z naruszeniem art. 7,77 § 1 i 107 § 3 K.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskrzona decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, albowiem stwierdzone naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 1 P.p.s.a. Organy ponownie rozpatrując sprawę wezmą pod uwagę ocenę prawna wyrażoną w niniejszym wyroku, w szczególności zaś rozważą możliwość udzielenia skarżącemu pomocy w zakupie leków w zakresie leczenia chorób przewlekłych w ramach własnych możliwości finansowych z uwzględnieniem hierarchii potrzeb osoby ubiegającej się o pomoc w postaci zasiłku celowego.