I OSK 1322/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1279/13 w sprawie ze skargi B. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze strony postanawia: uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę. Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1279/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę B. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...]. Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy: Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] Wójt Gminy Z. orzekł, na podstawie art. 28 k.p.a. w związku z art. 147 k.p.a. oraz art. 97 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami o odmowie dopuszczenia B. N. (obecnie P.) do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie wznowionej z urzędu dotyczącej postępowania zakończonego decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. wydaną przez Wójta Gminy Z. w sprawie zatwierdzenia podziału nieruchomości położonej w Z. oznaczonej w ewidencji gruntów wsi Z., Gmina Z. jako działki nr ewidencyjny [...]. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie przysługuje interes prawny upoważniający ja do udziału w postępowaniu. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosły B. N. oraz A. P. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105, art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 28, art. 126, art. 144 k.p.a., uchyliło zaskarżone postanowienie i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji w całości oraz umorzyło postępowanie zażaleniowe z zażalenia A. P. W uzasadnieniu podano, że kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje formy postanowienia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie dopuszczenia osoby fizycznej do udziału w postępowaniu, co skutkuje stwierdzeniem, że postępowanie zażaleniowe należy umorzyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Z uwagi na okoliczność, że zaskarżone postanowienie Wójta Gminy Z. nie było kierowane do A. P., brak było podstaw do przypisania jej przymiotu strony, wobec czego w ocenie organu II instancji należało umorzyć postępowanie zażaleniowe z zażalenia A. P. zgodnie z art. 105 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. wobec wniesienia zażalenia przez podmiot nieuprawniony. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się B. N. (która w trakcie postępowania zmieniła nazwisko na P.), zaskarżając je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W ocenie skarżącej powinna ona być stroną przedmiotowego postępowania, gdyż posiada w sprawie interes prawny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Sąd ocenił, że skarżącej nie przysługuje interes prawny do udziału w postępowaniu wznowieniowym w sprawie dotyczącej podziału działki nr [...]. Sąd wskazał też, że w ogóle nie było podstaw prawnych do wydania postanowienia o odmowie przyznania danej osobie statusu strony. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła B. P., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 97 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce z nieruchomościami (t. j. Dz.U. 1997 r., nr 102 poz. 651 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż stroną postępowania o podział nieruchomości nie może być właściciel nieruchomości sąsiedniej, w sytuacji, kiedy na podstawie nieformalnej umowy sprzedaży, a następnie zamiany jego poprzednicy prawni nabyli część działki stanowiącej przedmiot podziału. Skarżąca podniosła, iż nie zgadza się ze stanowiskiem, iż nie przysługuje jej interes prawny w postępowaniu dotyczącym podziału nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności ma obowiązek dokonać oceny dopuszczalności skargi, albowiem – zgodnie z art. 189 p.p.s.a. - jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Przepis art. 189 p.p.s.a. ma zastosowanie w tych sytuacjach, kiedy droga do wydania wyroku była zamknięta, gdyż istniały przesłanki z art. 58 lub art. 161 § 1 p.p.s.a. Przepis ten pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na własną ocenę, czy w dacie orzekania przed wojewódzkim sądem administracyjnym istniały przesłanki do odrzucenia skargi lub podstawy do umorzenia postępowania przed tym sądem, niezależnie od tego, jak w tym zakresie orzekł Sąd I instancji. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego w niniejszej sprawie było postanowienie organu odwoławczego wydane po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie o odmowie dopuszczenia skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony. Zgodnie z art. 141 § 1 k.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Słusznie dostrzegł Sąd I instancji, że przepisy k.p.a. nie przewidują możliwości wydania postanowienia w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze strony (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2014 str. 200). Skoro całkowicie niedopuszczalne jest wydanie takiego postanowienia, to oczywiście nie przysługuje od niego zażalenie. Postanowienia w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony nie można zaliczyć do żadnej z kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a zatem nie należało do zakresu kognicji sądu administracyjnego rozpoznanie skargi na postanowienie wydane w wyniku rozpatrzenia zażalenia, które w tym przypadku stronie nie przysługiwało. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.189 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę. Wniosek adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy dla skarżącej - o przyznanie mu wynagrodzenia związanego z udziałem w postępowaniu kasacyjnym podlega, zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., rozpoznaniu przez referendarza sądowego właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.