II OZ 842/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2649/15 o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2649/15 w sprawie ze skargi D. W. , M. W., M. W.i J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2649/15 odrzucił zażalenie D. W. i M. W. na postanowienie tego Sądu z dnia 4 maja 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 r., którym odmówiono przyznania skarżącym – D. i M. W. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) – dalej "ustawa nowelizująca". Aktem tym zmieniono m. in. zasady rozpoznawania w sądach administracyjnych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje referendarz sądowy, a wojewódzki sąd administracyjny - rozpoznając sprzeciw od takiego orzeczenia - orzeka jako sąd drugiej instancji (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na skutek rozpoznania sprzeciwu nie przysługuje zażalenie, ani jakikolwiek inny środek zaskarżenia, ponieważ nie przewidują tego przepisy P.p.s.a. Biorąc pod uwagę, że postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r., zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, zastosowanie w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, miał przepis art. 260 P.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. O braku przysługujących środków odwoławczych od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 2016 r. skarżący zostali pouczeni. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli D. W. i M. W., wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że wniesione przez skarżących zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 maja 2016 r., którym utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy było niedopuszczalne i podlegało odrzuceniu na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy procesowej, wprowadzona ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658 - dalej zwanej "ustawą nowelizującą"), mocą której został zmieniony m.in. art. 260, mający w niniejszej sprawie zastosowanie. Na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej, art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi otrzymał w § 1 następujące brzmienie: "Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy". W § 2 przyjęto natomiast, że "W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu" a w § 3, że "Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym". W art. 2 ustawy nowelizującej przyjęto zaś regułę prawa międzyczasowego, zgodnie z którą przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej należało stosować również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W zdaniu drugim postanowiono, że "W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym". Stosownie zaś do art. 3 ustawy nowelizującej, zmiany weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Ponieważ art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej nadający nowe brzmienie art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie został wymieniony w zdaniu pierwszym art. 2 ustawy nowelizującej, zgodnie z przyjętą w zdaniu drugim zasadą działania dawnego prawa, do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie należało stosować przepis art. 260 ustawy "w brzmieniu dotychczasowym", tj. obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. Powyższe oznacza, że jeżeli postępowanie wszczęto przed 15 sierpnia 2015 r. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie wydane przez sąd przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 260 w związku z art. 194 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W nawiązaniu do powyższych rozważań istotną kwestią przesądzającą o zastosowaniu w niniejszej sprawie art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi we właściwym brzemieniu było ustalenie daty, w której wszczęto postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej. Zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w literaturze przedmiotu przyjęto, że postępowanie zostaje wszczęte z dniem złożenia skargi przez uprawniony podmiot (tak m.in. W. Chruścielewski, Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, Państwo i Prawo z 2004 r., z. 3, str. 63 – 74). Prowadzi to do wniosku, że przy przyjętym w art. 54 § 1 ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi trybie wnoszenia skargi do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) są przedmiotem skargi, datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego wyznacza data wniesienia skargi do tego organu. Poza wyjątkiem przewidzianym w art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony równocześnie ze skargą lub po wniesieniu skargi, nie wszczyna odrębnego postępowania od tego, które zostało zainicjowane skargą, lecz powoduje jedynie wszczęcie postępowania wpadkowego w tym przedmiocie. W świetle powyższych uwag Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu znowelizowanym, a więc obowiązującym po 15 sierpnia 2015 r. Skoro bowiem skarga D.W., M. W., M.W. i J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r. została nadana przez skarżących przesyłką pocztową na adres organu administracji publicznej w dniu 27 października 2015 r., to należało uznać, że z tą datą zostało wszczęte postępowanie sądowoadministracyjne. To zaś oznaczało, że na podstawie art. 2 ustawy nowelizującej do rozpoznania sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy zastosowanie winien znaleźć art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie ustawy nowelizującej. Uznając zatem, że zażalenie skarżących na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 2016 r. było niedopuszczalne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.