II OZ 776/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. O. wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania wyroku z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 883/15 na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 maja 2016 r., sygn. II SA/Lu 883/15 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi P. O. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. oddalić zażalenie, 2. oddalić wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 883/15. Postanowieniem z dnia 11 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 883/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił P. O. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (pkt I) i odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku (pkt II). W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że wyrokiem z dnia 17 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę P. O. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2015 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. W dniu 20 kwietnia 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku, a w dniu 2 maja 2016 r. – na wezwanie Sądu – również wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem strony, uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, albowiem do dnia złożenia wspomnianego wniosku nie wiedziała o oddaleniu przez Sąd jej skargi. Wynikało to z tego, jak wyjaśniła skarżąca, że została przez Sąd pouczona o braku obowiązku stawiennictwa na rozprawie, a w dniu rozprawy była zmuszona zastąpić – w prowadzonym przez nią punkcie gastronomicznym – osobę, która dzień wcześniej "bez słowa odeszła z pracy". Z tego powodu skarżąca dopiero w dniu 20 kwietnia 2016 r. (w rozmowie telefonicznej z pracownikiem sekretariatu Sądu) dowiedziała się, jakie orzeczenie zostało przez Sąd wydane i wówczas niezwłocznie złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia omawianego wyroku. WSA uznał, że wnioski skarżącej P. O. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 marca 2016 r. wydanego w niniejszej sprawie oraz o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku nie zasługują na uwzględnienie. Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd powołał art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1, 2 i 4 oraz art. 141 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a. Wyjaśnił, że kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Sąd podkreślił, że skarżąca P. O. nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Wskazał, że nawet gdyby przyjąć, że skarżąca – bez własnej winy – nie miała możliwości wziąć udziału w rozprawie, to w żaden sposób nie uniemożliwiało to jej powzięcia wiadomości o zapadłym w sprawie orzeczeniu i podjęciu – w związku z tym – stosownych czynności procesowych, w tym nie stanowiło przeszkody do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Zauważył, że doręczone stronie w dniu 18 lutego 2016 r. zawiadomienie o terminie rozprawy zawierało nie tylko informację, o której skarżąca wspomniała we wniosku o przywrócenie terminu, tj. pouczenie o braku obowiązku osobistego stawiennictwa na rozprawie, lecz również zawierało wyjaśnienie dotyczące zasad sporządzania uzasadnienia wyroku Sądu oddalającego skargę. Jak Sąd podniósł, skarżąca – jako osoba należycie dbająca o własne interesy – miała obowiązek zapoznać się wnikliwie z treścią powyższego pouczenia. O ile skarżąca powzięłaby jednak jakiekolwiek wątpliwości co do informacji w nich zawartych, to jej obowiązkiem było ich niezwłoczne wyjaśnienie, co można było uczynić choćby w rozmowie telefonicznej z uprawnionym pracownikiem sekretariatu Sądu. Skoro skarżąca, jak sama przyznała, z takiej możliwości nie skorzystała, albowiem dopiero w dniu 20 kwietnia 2016 r., a więc ponad miesiąc po terminie rozprawy, "dowiedziała się telefonicznie o oddaleniu jej skargi", to nie można przyjąć, że dochowała ona należytej staranności, wymaganej od niej jako strony postępowania sądowego. Wskazał, że przywrócenie terminu ma charakter zupełnie wyjątkowy i nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Wbrew więc twierdzeniom skarżącej, podniesione przez nią okoliczności nie dawały podstaw do uwzględnienia jej wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu, a w konsekwencji powyższego, oddaleniu podlegał również – jako spóźniony – wniosek skarżącej o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 17 marca 2016 r. W dniu 27 maja 2016 r. P. O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca ponosi winę w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 17 marca 2016 r., podczas gdy z przytoczonych przez nią okoliczności faktycznych wynika, że uchybiła terminowi bez swojej winy. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto wniosła, na podstawie art. 89 p.p.s.a. o wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania orzeczenia z dnia 17 marca 2016 r. wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 883/15 oraz zaskarżonych decyzji administracyjnych: decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak [...] oraz decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r. w sprawie o rozbiórkę obiektu budowlanego, znak [...]. Uzasadniając swój wniosek o zmianę zaskarżonego orzeczenia, skarżąca podała, że w dniu 20 kwietnia 2016 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku, gdzie wyjaśniła, że na skutek niezależnych od niej okoliczności dotyczących jej pracy zawodowej nie mogła stawić się na rozprawie, po której nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Podniosła, że w dniu poprzedzającym ten termin, tj. 16 marca 2016 r., bez uprzedzenia, z naruszeniem swoich obowiązków z pracy odeszła jedyna kelnerka zatrudniona w prowadzonym przez skarżącą lokalu gastronomicznym. Powyższe zmusiło skarżącą do pozostania w miejscu wykonywania działalności i przejęcia obowiązków nieobecnej pracownicy. Tym samym skarżąca faktycznie nie mogła zapoznać się z treścią wydanego orzeczenia. Co więcej, powyższe okoliczności przedłużały się, a prowadzona działalność gospodarcza wymagała ciągłego zaangażowania z jej strony. Skarżąca zwróciła się do Sądu w najwcześniejszym możliwym dla niej termie, tj. w dniu 20 kwietnia 2016 r. W tej dacie, po otrzymaniu informacji o wydaniu wyroku, niezwłocznie złożyła wniosek o przywrócenie terminu. Wniosek został uzupełniony w dniu 2 maja 2016 r. poprzez dołączenie do niego wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia z dnia 17 marca 2016 r., oddalającego skargę. W ocenie skarżącej zaskarżone orzeczenie, którym Sąd odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz oddalił złożony wniosek o uzasadnienie wyroku, zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i jako takie nie może się ostać. Powołała się na art. 86 § 1 p.p.s.a. i podniosła, że jak słusznie wskazał Sąd I instancji, pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminowi. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Zdaniem P. O. na szczególną uwagę zasługuje jednak okoliczność, że skarżąca nie była w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wobec czego należy zastosować wobec niej znacznie niższe kryteria staranności wymaganej przy prowadzeniu jej spraw sądowych. Wyjaśniła, że w doktrynie podkreśla się, że szczególna staranność dotyczy tylko profesjonalnych pełnomocników. Uzasadniając natomiast wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia oraz zaskarżonych decyzji, skarżąca przywołała postanowienia art. 89 zd. 2-4 p.p.s.a. i podniosła, że w doktrynie wskazuje się, że sąd rozstrzyga o wstrzymaniu postępowania lub wykonaniu orzeczenia stosownie do okoliczności. Ustawodawca określił więc bardzo szeroką formułę orzekania, nie wskazując nawet przykładowej przesłanki. Niewątpliwie inne okoliczności mają wpływ na wstrzymanie postępowania, a inne na wstrzymanie wykonania orzeczenia. W tym ostatnim wypadku chodzi o to, aby wykonanie wyroku nie pociągało za sobą trudnych do odwrócenia skutków (Dauter Bogusław, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Lex 2013, teza 3 do art. 89 p.p.s.a.). Skarżąca wskazała, że biorąc pod uwagę nieodwracalne skutki wykonania orzeczenia z dnia 17 marca 2016 r. oddalającego skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które to wykonanie polegałoby na rozbiórce obiektu budowlanego położonego na nieruchomości skarżącej, wstrzymanie wykonania w/w orzeczenia jest w przedmiotowej sprawie uzasadnione i konieczne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd może postanowić o przywróceniu terminu do dokonania czynności sądowej na wniosek strony, o ile do uchybienia terminu doszło bez jej winy. Z kolei zgodnie z treścią art. 87 § 1 p.p.s.a. wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana. Z wnioskiem należy wystąpić w terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.), a wraz z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie w dniu 17 marca 2016 r. zapadł wyrok oddalający skargę P. O. Dnia 20 kwietnia 2016 r. (data stempla pocztowego) skarżąca nadesłała wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie jej orzeczenia wraz z uzasadnieniem w niniejszej sprawie. Następnie pismem z dnia 26 kwietnia 2016 r. wezwano skarżącą do usunięcia w terminie 7 dnia braków formalnych wniosku z dnia 20 kwietnia 2016 r., które to pismo odebrała w dniu 29 kwietnia 2016 r. i pismem z dnia 2 maja 2016 r. nadesłała stosowny wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tym miejscu należy podkreślić, że kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972/7-8/144). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, (sygn. akt IV SA 1153/96, LEX nr 45637), brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zachowanie strony skarżącej świadczy o braku dochowania przez nią należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, nawet gdyby przyjąć, że skarżąca – bez własnej winy - nie miała możliwości wziąć udziału w rozprawie, to w żaden sposób nie uniemożliwiało to jej powzięcia wiadomości o zapadłym w sprawie orzeczeniu i podjęciu – w związku z tym – stosownych czynności procesowych, w tym nie stanowiło przeszkody do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Wskazać należy, że skarżąca pomimo, że wiedziała, iż rozprawa odbywa się 17 marca 2016 r., do Sądu wykonała telefon dopiero w dniu 20 kwietnia 2016 r., a zatem ponad miesiąc od terminu rozprawy. Okoliczności, na które powołuje się skarżąca, a mianowicie fakt odejścia w dniu poprzedzającym termin rozprawy, tj. 16 marca 2016 r., bez uprzedzenia, jedynej kelnerki w prowadzonym przez skarżącą lokalu gastronomicznym i konieczność pozostawania w miejscu wykonywania działalności, przejęcia obowiązków nieobecnej pracownicy oraz przedłużanie się tych okoliczności nie stanowią przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu. Nie można bowiem przyjmować, aby okoliczności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, wymagającą – jak wskazała skarżąca – ciągłego zaangażowania z jej strony świadczyły o zachowaniu należytej staranności w prowadzeniu spraw skarżącej i uzasadniały stanowisko o braku winy w dokonaniu czynności. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca została prawidłowo poinformowana o terminie rozprawy, zatem mogła spodziewać się, że w tym dniu zapadnie wyrok. W tej sytuacji, będąc pouczona o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku - w przypadku oddalenia skargi - oraz konsekwencjach jego złożenia po upływie ustawowego terminu (stosowne pouczenie zawarto w punkcie 2 i 3 pouczenia zawartego w zawiadomieniu o terminie rozprawy) skarżąca, dbając należycie o swoje interesy, powinna ustalić, czy w sprawie zapadł wyrok i jaka jest jego treść, przy czym ustalenia te powinny zostać dokonane w takim czasie, aby możliwe było skuteczne złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W takim stanie rzeczy uznać należy, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 maja 2016 r. nie narusza przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., w punkcie 1 sentencji postanowienia oddalił zażalenie. Skarżąca w zażaleniu zawarła wniosek o wydanie na podstawie art. 89 p.p.s.a. postanowienia o wstrzymaniu wykonania wyroku z dnia 17 marca 2016 r. oraz zaskarżonych decyzji administracyjnych. Mając na uwadze, że art. 89 p.p.s.a. dotyczy jedynie wstrzymania postępowania w sprawie lub wstrzymania wykonania orzeczenia, natomiast nie dotyczy wstrzymania wykonania zaskarżonych decyzji, która to regulacja zawarta jest w art. 61 p.p.s.a., Sąd uznał, że w niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku z 17 marca 2016 r. i w tym zakresie go rozpoznał. Zaznaczyć należy, iż przepis art. 61 p.p.s.a. nie ma zastosowania w postępowaniu wywołanym wnioskiem o przywrócenie terminu. Wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Co do zasady ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania wyroku. Wyjątki uregulowane są w treści właśnie art. 89 oraz art. 284 p.p.s.a. Przepis art. 89 p.p.s.a. stanowi, że "zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w sprawie ani wykonania orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W razie uwzględnienia wniosku sąd może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy". Zatem na podstawie tego przepisu dopuszczalne jest wstrzymanie wykonania orzeczenia, ale w toku postępowania o przywrócenie terminu. Prawomocne zakończenie tego typu postępowania powoduje, że wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia na tej podstawie nie może już zostać uwzględniony. Ponieważ w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 maja 2016 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku za niezasługujące na uwzględnienie i je oddalił, wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku nie może już zostać uwzględniony. Na podstawie art. 89 p.p.s.a. dopuszczalne jest bowiem wstrzymanie wykonania orzeczenia, ale w toku postępowania o przywrócenie terminu. Oddalenie zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, a zatem zakończenie postępowania o przywrócenie terminu powoduje, że wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia na podstawie art. 89 p.p.s.a. nie może już zostać uwzględniony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 89 w zw. z art. 193 p.p.s.a. przedmiotowy wniosek należało oddalić.