II OZ 462/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1975/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W.i J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r., znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji nakazującej rozbiórkę postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji nakazującej rozbiórkę części przyłącza wodociągowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie było niewskazanie przez skarżących, że znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazali, że mają małe emerytury (łączna wysokość 3 047 zł miesięcznie), w domu nie posiadają ogrzewania, ani zimnej wody, nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Mimo wezwania, skarżący nie udokumentowali kosztów związanych z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkują, ani kosztów związanych z zakupem lekarstw. W oparciu o udzielone przez skarżących informacje nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, z uwagi na niepełne wykonanie wezwania. Skarżący nie przedstawili żądanych dokumentów, które pozwalałby na dokonanie jednoznacznej oceny ich możliwości płatniczych. Tym samym, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący nie przedstawili wiarygodnych okoliczności, które mogłyby wykazywać zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." Skarżący w zażaleniu podnieśli, że Sąd powinien przyznać im prawo pomocy, ponieważ wydawane orzeczenia są niesprawiedliwe i pozbawiają stronę prawa do wyroku. Ponadto skarżący przytoczyli szereg zarzutów niedotyczących wprost zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazali, że spełnią przesłanki do przyznania prawa pomocy, ponieważ nie przedstawili pełnych i rzetelnych informacji dotyczących ich sytuacji majątkowej. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazali, że nie posiadają domu, mieszkania, a jedynie są współwłaścicielami działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 2488 m2 oraz otrzymują emeryturę o łącznej wysokości 3 047 zł miesięcznie. Skarżący wskazali, że ponoszą koszty utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł, koszty leczenia 800 zł oraz koszty postępowań sądowych w kwocie około 1000 zł miesięcznie. Skarżący, pomimo wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę ich sytuacji materialnej, wezwania tego nie wykonali w całości, w szczególności nie udokumentowali kosztów związanych z utrzymaniem oraz zakupem lekarstw. Skarżący oświadczyli, że nie będą zbierać paragonów i rachunków, mających dokumentować ich wydatki. Skarżący przedstawili jedynie kserokopię odcinków emerytury (łączny dochód netto miesięcznie – 3 047,74 zł) oraz wskazali, że zamieszkują w N. w mieszkaniu zakładowym, a J. W. i M. W. tam nie zamieszkują, lecz "mają tylko meldunek". Ponadto skarżący wskazali, że "dom jest budowany na działce nr [...] w N. przez nasze dzieci i całą rodzinę z własnej pracy". Skarżący ograniczyli się w istocie do niepopartych dokumentami twierdzeń, że nie posiadają jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż skarżący, nieprzedstawiając żądanych dokumentów, uniemożliwili dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny ich sytuacji finansowej. Dla podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji niewystarczające są twierdzenia skarżących, że wydane orzeczenia są niesprawiedliwe. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.