II OZ 446/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postawienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wa 282/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: I. sprostować z urzędu sentencję postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wa 282/15 w zakresie przedmiotu w ten sposób, że w miejsce " rozpoznania wniosku o udzielenie informacji publicznej" wpisać " wydania zaświadczenia" II. oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wa 282/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania W. S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie wydania zaświadczenia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż postanowieniem z dnia 22 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, podnosząc, iż ani sytuacja finansowa ani zdrowotna skarżącego nie wskazuje, aby wniosek powinien podlegać uwzględnieniu. W dniu 3 lutego 2016 r. skarżący złożył ponownie wniosek o prawo pomocy, tym razem w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Do wniosku dołączył kartę informacyjną leczenia szpitalnego, informującą o chorobie serca, zwolnienie lekarskie, decyzję o przyznaniu zasiłków rodzinnych na dzieci, fakturę za prąd, wyciąg z konta, decyzję o wymiarze podatku rolnego, postanowienie dotyczące opłat za wywóz śmieci oraz odcinki emerytur rodziców. W dniu 8 lutego 2016 r. W. S. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie cofnął wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a wniósł o zwolnienie od wpisu sądowego. Wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna, a choroba serca uniemożliwia mu pracę zarobkową. Do sprzeciwu dołączył paragon fiskalny za wizytę u lekarza kardiologa. Wojewódzki Sąd Administracyjny, odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazał, iż analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść załączonych do niego dokumentów źródłowych i treść sprzeciwu stwierdzić należy, że skarżący, jak i jego rodzina, nie żyją w ubóstwie. Z akt sprawy wynika, że rodzina skarżącego utrzymuje się z emerytur rolniczych rodziców skarżącego, a dochód ten nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest wypłacany w pełnej wysokości. Nadto skarżący pobiera zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 643 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i czwórką dzieci (w tym trojgiem małoletnich), a także z rodzicami skarżącego. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m 2. Skarżący i jego żona prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha ( w tym 1,6 ha lasu), które według oświadczenia wnioskodawcy nie przynosi dochodów, a zebrane plony są konsumowane w całości przez rodzinę. Z oświadczenia skarżącego wynika, że jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednak ani w stosunku do skarżącego, ani w stosunku do jego żony oraz najstarszej córki nie zostały wydane orzeczenia o niezdolności do pracy. Tym samym, skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów i nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy, brak jest przeszkód do poszukiwania innych źródeł zarobkowania. Sąd podkreślił, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody. Sąd wskazał również, że sytuacja majątkowa skarżącego była przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w takim samym stanie faktycznym. Postanowieniami z dnia 27 lutego 2015 r. o sygn. akt I OZ 161/15 oraz 162/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia W. S. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na podstawie art. 249 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. S., wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący nie zgodził się, iż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego swojego i swojej rodziny. W ocenie skarżącego Sąd w ogóle nie wziął pod uwagę nagłego zdarzenia losowego, które sprowadziło jego obecną aktywność jedynie do "walki o własne zdrowie i przeżycie". Pogorszyło gwałtownie jego stan majątkowy, ponieważ stwierdzona wada serca wymusza korzystanie z prywatnych, odpłatnych konsultacji kardiologicznych i badań krwi, które muszą być z uwagi na zlecone leki przeprowadzane co drugi dzień. Jednocześnie skarżący wskazał, że zmuszony jest do zakupu nierefundowanych leków o 100% odpłatności. Skarżący podniósł, iż zawał serca, wykryta poważna wada zagrażająca życiu wyklucza w praktyce jego możliwości jakiegokolwiek zarobkowania, pozostaje na zwolnieniu lekarskim, oczekuje na operacje i będzie zmuszony przejść na rentę inwalidzką. W. S. wskazał, że nie wzięto również pod uwagę stanu ich obecnego zadłużenia wynikającego z braku środków finansowych. Na uwadze należy mieć również, w ocenie skarżącego, wchodzące w życie przepisy, uniemożliwiające de facto sprzedaż ziemi rolnej. Skarżący podniósł nadto, iż miesięczny dochód w jego rodzinie wynosi 486, 44 zł na osobę, co dowodzi życia w ubóstwie. Wskazał przy tym, że ani on, ani jego bliscy nie posiadają żadnych rachunków bankowych ani kont czy lokat dewizowych. Jednocześnie nadmienił, iż Sąd rozpoznając jego analogiczne wnioski, opierające się na tych samych podstawach, postanowieniami w sprawach II SAB/Wa 912/15, II SAB/Wa 913/15 i II SO/Wa 165/15 przychylił się do jego prośby i udzielił prawa pomocy we wnioskowanym ograniczonym zakresie. Powoływana poprzednia ocena sytuacji finansowej skarżącego przez NSA miała miejsce, w ocenie skarżącego, w innym stanie faktycznym. W załączeniu skarżący przedstawił kopię recepty z dnia 16 lutego 2016 r. wystawionej na leki, z których jeden zakłada odpłatność w 100%, drugi zaś jest lekiem refundowanym, paragon fiskalny za wizytę u lekarza kardiologa, zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy w okresie od 16 marca 2016 r. - 15 kwietnia 2016 r. oraz datowane na dzień 15 marca 2016 r. skierowanie do szpitala (Kliniki [...]). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do § 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Art. 246 § 1 pkt 2 stwierdza zaś, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro skarżący domaga się zwolnienia jedynie od kosztów postępowania, powinien wykazać, iż zachodzą przesłanki określone powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w komentowanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych. Tego kryterium, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie spełnia. Deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3.891,53 zł. Chociaż suma miesięcznych dochodów - uwzględniając liczbę członków rodziny - nie jest wysoka, to ogólna sytuacja finansowa skarżącego, wynikająca ze składanych przez niego oświadczeń, nie pozwala uznać, iż zarówno on, jak i jego rodzina, żyją w ubóstwie. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega bowiem nie tylko sam dochód wnioskodawcy, ale także posiadany przez niego majątek. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 200 m 2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 10, 8845 ha. ( w tym 1, 6 ha lasu). Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może być on wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie, nawet w aktualnej sytuacji, kiedy ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie ograniczeń związanych z obrotem ziemią. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. post. NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 113/14, I OZ 982/14). Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje, iż skarżący jest osobą, której stan zdrowia nie jest zadowalający. Niemniej jednak, sam fakt choroby nie oznacza, że spełnione są przesłanki ustawowe do przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 748/15). W stosunku do skarżącego nie zostało wydane orzeczenie o całkowitej lub też częściowej niezdolności do pracy. Oznacza to, że istnieje możliwość podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej, choćby dorywczej. W związku z tym należy uznać, iż postawienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Nie ma przy tym także znaczenia, że w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącego przyznano mu prawo pomocy, gdyż wniosek w tym zakresie rozpoznawany jest każdorazowo indywidualnie i oddzielnie, a przyznane prawo pomocy nie "rozciąga" się swym zakresem na inne sprawy z udziałem tej samej strony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.