II GZ 640/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 310/16 w zakresie oddalenia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 23 marca 2016 r. (sygn. akt I SA/Po 310/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), oddalił wniosek skarżącej M. G. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. (nr [...]), która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżąca (zastępowana przez pełnomocnika) wskazała, iż istnieje wysokie ryzyko utraty przez nią płynności finansowej oraz wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody na skutek ewentualnego wykonania wydanych w sprawie decyzji, co może doprowadzić do dalej idących negatywnych skutków dla rodziny skarżącej. We wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji wskazano, że kara nałożona na skarżącą (12 000 zł) stanowi około 45% dochodu w 2013 r. ([...] zł) i w 2014 r. ([...] zł) oraz prawie 100% dochodu osiągniętego w 2015 r. ([...] zł). Ponadto strona oświadczyła, że w 2013 r. zatrudniała 2 osoby (za łącznym wynagrodzeniem 3200 zł miesięcznie), w 2014 r. zatrudniała w poszczególnych miesiącach 2 lub 3 osoby (za łącznym wynagrodzeniem od 3260 do 4520 zł), zaś w 2015 r. od stycznia do sierpnia zatrudniała dwie osoby (za łącznym wynagrodzeniem 3320 zł), a od września do grudnia zatrudniała jedną osobę (za wynagrodzeniem 2000 zł miesięcznie). Skarżąca dodała, że prowadzi sklep spożywczy w sieci franczyzowej, którego prowadzenie charakteryzuje się dużym obrotem i niewielkim w porównaniu do niego dochodem. Zdaniem strony skarżącej, brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i prowadzenie ewentualnego postępowania egzekucyjnego spowoduje, że skarżąca może zostać pozbawiona świadków do życia i popadnie w spiralę zadłużenia, co w sposób oczywisty będzie samo w sobie trudne do odwrócenia. Na potwierdzenie sytuacji finansowej skarżąca załączyła zeznania podatkowe za 2013 i 2014 r. oraz podsumowanie dochodów za 2015 r., a także informację o zatrudnieniu pracowników. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca - poza ogólnymi twierdzeniami - nie wykazała w treści złożonego wniosku, że wykonanie decyzji może doprowadzić do wystąpienia nieodwracalnej szkody i utraty płynności finansowej. Strona nie podała bowiem konkretnych okoliczności (sytuacji materialnej, dochodów i wydatków), z których wynikałoby, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować dla niej istotną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Sąd uznał, że powołane przez skarżącą ogólne wywody w kwestii wstrzymania wykonania decyzji nie wskazują jednoznacznie na to, że w sprawie w rzeczywistości zmaterializowały się przesłanki warunkujące możliwość udzielenia ochrony tymczasowej, określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. W ocenie WSA, same obawy skarżącej dotyczące ewentualnej egzekucji oraz grożące niebezpieczeństwo utraty płynności finansowej nie mogą stanowić skutecznej przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd stwierdził ponadto, że również na podstawie analizy całokształtu akt sprawy nie dostrzegł okoliczności uzasadniających zastosowanie ochrony tymczasowej. Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła M. G. Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, wstrzymanie przez WSA wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wywołanego niniejszym zażaleniem, w tym kosztów zastępstwa procesowego w tym postępowaniu według norm przepisanych. Strona wnosząca zażalenie zarzuciła orzeczeniu Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu strona stwierdziła w szczególności, że nałożona kara pieniężna stanowi istotną część dochodu skarżącej w latach 2013 - 2014 i praktycznie cały dochód z 2015 r., wobec tego nietrafne jest twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności udowadniających jej trudną sytuację finansową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować wystąpienie w jej przypadku niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem takiej oceny było uznanie przez Sąd, że przedłożone przez skarżącą dokumenty źródłowe oraz oświadczenia nie uzasadniają zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena nie jest prawidłowa. Stwierdzić należy, że skarżąca jest przedsiębiorcą prowadzącym w [...] (województwo [...]) indywidualnie działalność gospodarczą w postaci sklepu spożywczo-przemysłowego. Z dokumentów nadesłanych do akt sprawy wynika, że dochód skarżącej (przed opodatkowaniem) wyniósł [...] zł (w tym [...] zł z prowadzonej działalności gospodarczej) w 2013 r., [...] zł (w tym [...] zł z prowadzonej działalności gospodarczej) w 2014 r. oraz [...] zł (z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej) w 2015 r. Ponadto skarżąca wskazała, że w prowadzonym sklepie zatrudnia obecnie (w dacie składania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji) jednego pracownika. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w takich okolicznościach faktycznych uprawniona jest teza, że wykonanie zaskarżonej decyzji, czyli zapłata kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł może doprowadzić do utraty płynności finansowej, co z kolei - przy tak udokumentowanej skali prowadzonej działalności gospodarczej - czyni prawdopodobnym zagrożenie ogłoszeniem upadłości i koniecznością zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. W sytuacji spadającej rentowności działalności gospodarczej powadzonej przez skarżącą w małej miejscowości wykonanie zaskarżonej decyzji może doprowadzić do zamknięcia prowadzonego sklepu, co wymiernie wpłynie nie tylko na sytuację finansową samej skarżącej, ale również doprowadzi do likwidacji miejsca pracy, jakie skarżąca stworzyła w swoim sklepie. Z uwagi na powyższe uznać należy, że w okolicznościach tej sprawy zostało uprawdopodobnione, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować trudne do odwrócenia skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. W takiej sytuacji brak zastosowania ochrony tymczasowej może sprawić, że kontrola sądowa - o ile jej wynik będzie dla skarżącej korzystny - okaże się w tym przypadku iluzoryczna, a nie skuteczna. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. - uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie - na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. - wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do wniosku strony wnoszącej zażalenie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie, skoro nie jest ono jednym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1. Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V., Rozdział 1.), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia. Podkreślić jednak należy, że strona może uzyskać zwrot kosztów postępowania zażaleniowego w przypadku uwzględniania skargi przez sąd administracyjny. Wówczas obowiązkiem sądu - wynikającym z art. 200 p.p.s.a. - jest również orzeczenie o zwrocie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, do których niewątpliwie zaliczyć należy koszty postępowania zażaleniowego, które zakończyło się uwzględnieniem zażalenia. PG