II FZ 360/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz, , , po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Po 939/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Po 939/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił P. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd pierwszej instancji, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 2.230,00 zł. Prowadzi on działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń i osiąga dochód w wysokości 6.350 zł brutto. W okresie od 30 listopada 2015 r. do 19 lutego 2016 r. skarżący otrzymywał zasiłek chorobowy. Obecnie skarżący pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz prowadzi gospodarstwo rolne. Żona skarżącego nie pracuje, uzyskuje rentę wypłacaną kwartalnie. W 2015 r. uzyskała ona z tego tytułu dochód w wysokości 4.773,32 zł. Skarżący posiada majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów. Posiada także nieruchomość rolną o łącznej pow. 52.5452 ha., las o pow. 4,7 ha., grunt o pow. 12.164 m2, w tym budynki o pow. 585 m2 oraz w 1/5 jest właścicielem nieruchomość przy ul. A. 26. Kolejno Sąd wyliczał, że skarżący w 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości 110.000,00 zł i uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej wynika, że w 2013 r., 2014 r., w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. i w styczniu 2016 r. poniósł on stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Z oświadczenia wynika również, że skarżący spłaca ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów, tj. pożyczkę w wysokości 2.515,32 zł miesięcznie. Dalej Sąd zaznaczył, że wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Następnie Sąd dodał, że skarżący jest pracownikiem i prokurentem "B." Sp. z o.o., w której 100% udziałów należy do jego syna. Spółka ta prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których skarżący w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu uzyskuje on przychód w wysokości 6.350 zł brutto miesięcznie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki "B.". Jednak, w opinii Sądu utworzenie "B." Sp. z o.o., porównując przychody za 2010 r. z przychodami za 2009 r., zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o 2.080.926,82 zł. Reasumując Sąd podniósł, że wskazanych rozbieżności skarżący nie wyjaśnił na etapie sprzeciwu, pomimo, że w kwestionowanym przez niego postanowieniu referendarza sądowego zostały one szczegółowo wykazane. Okoliczność ta, zdaniem Sądu uprawdopodabnia, że złożone przez skarżącego oświadczenia są nierzetelne i niepełne. Sąd stwierdził, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W ocenie Sądu pierwszej instancji możliwości finansowe skarżącego pozwalają na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego. 2. Pismem z dnia 19 maja 2016 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że "Sąd swoim postanowieniem dał dowód na to, pokrzywdzony nie ma szans walczyć "o swoje" na legalnej drodze prawnej. Nasze dochody drastycznie spadły nie jesteśmy w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych w oznaczonej przez Sąd kwocie. Jesteśmy "bici" z każdej strony i nawet walka o swoje jest dla nas zamknięta z uwagi na barierę finansową. Nasza sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd sytuacji". 3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna ona jednak uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm., dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Oceniając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji przez pryzmat przywołanej powyżej przesłanki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że odpowiada ono prawu. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach tj. z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Dodatkowo ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. W ramach planowania wydatków strona, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, na podstawie oświadczeń złożonych we wniosku oraz dokumentów nadesłanych przez skarżącego, a dotyczących jego sytuacji finansowej, słusznie uznał, że nie wykazał on, iż uiszczenie kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, że w opisanej sprawie skarżący przedstawił dokumentację z której wynika, że uzyskuje on przychody z następujących źródeł: wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.850 zł brutto miesięcznie, z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie najmu pomieszczeń otrzymuje 6.350 zł brutto miesięcznie, ponadto prowadzi gospodarstwo rolne i otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 663,20 zł, po potrąceniach komorniczych 415,71 zł. Tym samym wykazane przez skarżącego przychody przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz koszty, jakie skarżący przeznacza na miesięczne utrzymania gospodarstwa domowego tj. 2.230 zł. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącego strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Wymaga również podkreślenia, że podnoszona przez skarżącego okoliczność prowadzenia licznych postępowań egzekucyjnych przeciwko niemu, nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem powołując się na tę okoliczność skarżący nie przedłożył wyciągów z czynnych rachunków, nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych. Ponadto nieznana pozostaje wysokość kwot pobranych od niego na realizację środków egzekucyjnych. Samo bowiem oświadczenie, że "posiada rachunek w N. Bank Polska S. A. jednakże rachunek ten jest już od dawna zajęty w związku z prowadzonymi sprawami egzekucyjnymi" nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej skarżącego skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych tj. wpływów i obciążeń, zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunkach bankowych. Taki stan sprawy powoduje, że skarżący pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych. Także fakt uzyskania kredytów bankowych nie potwierdza stanowiska skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej. Należy wskazać, że obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów nie może przesądzać o jej zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto, jak wynika z oświadczenia skarżącego, spłaca on swoje zobowiązania, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska że uiszczenie kosztów sądowych związanych z rozpoznaniem skargi kasacyjnej spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a.