II GZ 297/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. J. na zarządzenie Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 25 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Go 534/15 w zakresie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Rz. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie kary pieniężnej z tytuły urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie Zarządzeniem z dnia 25 stycznia 2016 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. pozostawił bez rozpoznania wniosek S. J. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Rz. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie kary pieniężnej z tytuły urządzania gier na automacie poza kasynem gry. W motywach zarządzenia podano, że w związku z wezwaniem skarżącego do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 18 września 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie go na urzędowym formularzu (PPF), który została skarżącemu doręczony wraz z wezwaniem. W wyznaczonym wezwaniem terminie skarżący nadesłał wniosek o przyznanie mu prawa pomocy na formularzu według nieobowiązującego już wzoru. Przywołując regulacje zawarte w art. 252 § 1, § 1a i § 2 oraz art. 256 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wskazano na obowiązek ciążący na stronie domagającej się przyznania prawa pomocy złożenia wniosku według ustalonego, obowiązującego wzoru. Przesłanie skarżącemu wniosku o przyznanie prawa pomocy – formularza wniosku PPF celem jego wypełnienia i odesłania w ustawowym terminie wraz z pouczeniem o skutkach niedokonania tej czynności oraz nadesłanie przez niego wniosku na formularzu PPF według nieobowiązującego wzoru, było w ocenie Sądu nieuzupełnieniem braku formalnego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy, stanowiącym bezwzględną przeszkodę w nadaniu mu dalszego biegu. Skutkowało to koniecznością pozostawienia wniosku bez rozpoznania. S. J. zażaleniem zaskarżył zarządzenie wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie od opłat. W uzasadnieniu skarżący podał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który przesłał do Sądu w związku z wezwaniem go do uzupełnienia braku formalnego wniosku pobrał ze strony internetowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie skarżący, w związku z wezwaniem go do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy, przedłożył ów wniosek na formularzu, który na co zwrócił uwagę Sąd i co stanowiło podstawę zaskarżonego zarządzenia, nie odpowiadała aktualnie obowiązującemu wzorowi formularza PPF na którym wniosek powinien zostać złożony. Taki stan sprawy co do zasady, a więc w sytuacji gdy wniosek w przedmiocie żądania przyznania prawa pomocy, nie został złożony na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, powoduje jego pozostawienie bez rozpoznania. Wynika to z regulacji zawartej w art. 257 p.p.s.a., który określa, że wniosek niezłożony na urzędowym formularzu pozostawia się bez rozpoznania. Obowiązek złożenia wniosku na urzędowym formularzu nakłada natomiast art. 252 § 2 p.p.s.a. - wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, który to wzór i sposób udostępnienia urzędowego formularza określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia (art. 256 pkt 1). Bezsprzecznym jest, że przedłożony przez skarżącego formularz PPF nie był w dacie jego złożenia, zgodny z aktualnie obowiązującym wzorem formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, co powinno skutkować zastosowaniem art. 257 p.p.s.a. W świetle przywołanych przez skarżącego okoliczności podniesionych tak w sprzeciwie jak i zażaleniu, nazbyt rygorystycznym i formalistycznym jest stanowisko Sąd I instancji, w wyniku którego wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania. Jak podał skarżący w wymienionych pismach, uzupełnienie braku formalnego wniosku poprzez złożenie go na formularzu nastąpiło z wykorzystaniem wzoru znajdującego się na stronie internetowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł.. Zauważyć należy, że w czasie od wezwania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku (wrzesień 2015 r.) do wydania zaskarżonego zarządzenia (styczeń 2016 r.), na stronie internetowej wymienionego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego znajdował się wzór formularza, jakim posłużył się i przedłożył w sprawie skarżący. Wzór ten był odmienny od aktualnie obowiązującego wzoru formularza PPF, który jak trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonym zarządzeniu zaczął obowiązywać od dnia 29 sierpnia 2015 r. Najistotniejszą różniąc była zmiana w zakresie oświadczenia zgodnego z wymogiem określonym w art. 252 § 1a p.p.s.a., zawarta w rubryce 13 formularza (poprzedniego jak i aktualnego). W takim stanie, w szczególności w sytuacji, w której skarżący wskazał na źródło pochodzenia wykorzystanego przez niego formularza, pochodzącego z ogólnodostępnej strony internetowej jednego z sądów administracyjnych, posłużenie się przez niego nieobowiązującym formularzem, dostępnym dla ogółu obywateli w formie elektronicznej, nie mogło przemawiać za tak rygorystycznym zastosowaniem zasady formalności związanej z instytucją prawa pomocy, wynikającej z przywołanych przepisów. Nie można, bowiem obciążać strony toczącego się przed sądem postępowania, zaniedbaniami, brakami lub błędami wynikłymi z niedostosowania sfery techniczno – administracyjnej instytucji państwowej, której zasadniczym celem jest ułatwienie dostępu do sądu i stworzenie możliwości jak najsprawniejszego i zgodnego z wymogami procedury (przepisami postępowania) podejmowania przez strony, szczególnie występujące w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, czynności procesowych. Podniesiona i omówiona okoliczność odmienności wzorów formularza PPF nie została wzięta pod uwagę przez Sąd I instancji przy rozpoznawania sprawy, która wynikała z argumentacji strony zawartej w sprzeciwie, a która miała w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego znaczenie dla nadania wnioskowi skarżącego dalszego biegu, począwszy do oceny spełnienia wymogów formalnych złożonego wniosku. Za niezrozumiałą uznać należy argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia, zmierzająca do wykazania, że skarżący powinien był posłużyć się przesłanym mu przez Sąd I instancji wzorem formularza zaś czynności jakie powinna podjąć strona sprowadzały się "jedynie" do wypełnienia formularza, jego podpisania i odesłania Sądowi. Żaden z przywołanych przepisów oraz przepisów zawartych w oddziale 2 rozdziału 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczących prawa pomocy, nie nakłada na stronę chcącą skorzystać z tego prawa obowiązku posłużenia się wzorem formularza wniosku w sposób w jaki sugeruje w motywach zarządzenia Sąd I instancji. Przepisy procesowe nakładając na wnioskodawcę wyłącznie, przywołany wyżej obowiązek złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Zarówno jego wzór jaki i sposób udostępnienia określony został natomiast w rozporządzeniu, aktualnie Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy, w którym przewidziano w § 2 i § 3 sposoby udostępniania formularza. Zarówno ustawa procesowa jak i rozporządzenie nie przewidują nadrzędności, czy pierwszeństwa formularza urzędowego wniosku doręczonego stronie przez sąd administracyjny nad formularzami możliwymi do uzyskania w inny wymieniony w rozporządzeniu sposób. Fakt przedsięwzięcia takiej czynności przez sąd w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, stanowi wypełnienie wytycznych zawartych w § 2 pkt 3 przywołanego rozporządzenia oraz wypełnienie zasad określonych w art. 6 i art. 7 p.p.s.a., co nie oznacza, że strona w pierwszej kolejności ma obowiązek posłużenia się wyłącznie tym konkretnym, otrzymanym od konkretnego sądu, formularzem. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 i art. 198 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.