I OZ 1835/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1043/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi H.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił H. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a ich jedynym źródłem dochodu jest jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 1200 zł. Sama skarżąca nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, a zarówno ona jak i jej mąż ponoszą znaczne koszty związane z leczeniem. Skarżąca wezwana została do przedłożenia dodatkowych dokumentów, potwierdzających jej rzeczywiste dochody, a także wyjaśniających kwestie posiadanych pojazdów, maszyn oraz ewentualnie innych nieruchomości. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny, odmawiając przyznania prawa pomocy, wskazał między innymi na oczywistą niemożność utrzymania trzyosobowej rodziny z dochodu w wysokości 1200 zł miesięcznie, szczególnie w sytuacji, gdy syn skarżącej uczy się w systemie zaoczny, który jest z reguły płatny. Sąd uznał także, że skarżąca, nie przedkładając dokumentów wskazanych w wezwaniu, nie wykazała, że nie może ponieść kosztów niniejszego postępowania. Zażalenie na to postanowienie wniosła H. Z., podnosząc, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała wszystkie swoje dochody i wydatki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania niezbędnego dala niej i jej rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślenia ponadto wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, zatem przepisy ją regulujące i zawarte w nich przesłanki, należy interpretować ściśle. Z kolei art. 255 ustawy P.p.s.a. stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działania Sądu, dążące do uściślenia oświadczeń strony, podejmowane na podstawie art. 255 ustawy P.p.s.a., mają zastosowanie w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Konstrukcja przepisu art. 255 P.p.s.a. zakłada zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżąca nie wyjaśniła bowiem w żaden sposób wątpliwości co do wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych przez nią kosztów. Odmawiając przedstawienia dokumentów, które wskazane zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w zarządzeniu z dnia 7 lipca 2016 r., skarżąca uniemożliwiła Sądowi I instancji dokonania pełnej oceny jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.