II GSK 2509/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 259/14 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Zakłada Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w części dotyczącej należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...]; 3. zasądza od Zakłada Ubezpieczeń Społecznych na rzecz J. S. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 259/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania z wniosku o umorzenie należności w części dotyczącej odsetek. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] grudnia 2013 r. J. S. złożyła wniosek o umorzenie "zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, których skarżąca była płatnikiem oraz odsetek za zwłokę i kosztów egzekucyjnych od składek na ubezpieczenie społeczne, finansowanych przez nią, których nie była płatnikiem". Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień i sprecyzowania wniosku. Ustosunkowując się do tego wezwania, J. S. pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. wyjaśniła, że domaga się umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenie zdrowotne oraz odsetek za zwłokę z tytułu składek na ubezpieczenia opłacane przez płatnika za pracownika i odsetek za zwłokę z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Z uwagi na powyższe decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – powoływanej dalej jako k.p.a.), umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez płatnika za pracownika oraz w przedmiocie należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami na ubezpieczenie finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W uzasadnieniu organ podkreślił, że w sprawie miał zastosowanie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. – powoływanej dalej jako u.s.u.s.), który umożliwia umorzenie należności składkowych na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.). Natomiast do należności, których dotyczy decyzja z dnia [...] lutego 2014 r. nie miał zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ dodał, że pozostałe należności, których dotyczył wniosek strony, zostały objęte postępowaniem, które zakończyło się decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. odmawiającą umorzenia tych należności W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. J. S. podniosła, że decyzja ta narusza art. 28 u.s.u.s., a także art. 77 i 105 § 1 k.p.a., gdyż z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, iż niemożność umorzenia, względnie rozłożenia na raty, dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika oraz finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. regulacja zawarta w art. 28 i 29 nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek i ich pochodnych, w tym odsetek, ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Organ podkreślił, że zaskarżone rozstrzygnięcie dotyczy jedynie odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez płatnika ze składek pracownika oraz należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę wyrokiem z dnia 25 czerwca 2014 r., podkreślając, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29. Zatem w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w tym zakresie. Sąd I instancji podkreślił, że wskazane przez skarżącą należności, dookreślone w piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r., objęte zostały postępowaniem zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]. Wobec ograniczenia przez skarżącą wniosku z dnia [...] grudnia 2013 r. postępowanie w niniejszej sprawie – jak trafnie przyjęły organy obu instancji - stało się bezprzedmiotowe, gdyż skarżąca nie podtrzymała żądania w zakresie, który nie podlega umorzeniu (art. 30 u.s.u.s.), a żądanie umorzenia odsetek objęte było sprawą o nr [...]. Sąd I instancji podniósł, że wprawdzie uzasadnienia rozstrzygnięć obu instancji nie w pełni spełniają wymogi art. 107 k.p.a., to jednak rozstrzygnięcie odpowiada prawu i to dawało podstawę do oddalenia skargi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosła J. S., zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 30 w zw. z art. 28 ust. 3a i 29 u.s.u.s. polegające na jego błędnej wykładni, skutkującej nieuprawnionym przyjęciem, przez Sąd I instancji, że w przypadku odsetek za zwłokę, powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez płatnika za pracownika oraz należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami na ubezpieczenie finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie ma możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, względnie odraczania terminu ich płatności, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że jest to wykluczone jedynie w odniesieniu do samych składek z powyższych tytułów (nieobjętych złożonym w tej sprawie wnioskiem), nie zaś pozostałych elementów należności z tytułu tych składek, 2. przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", polegającym na pominięciu, w uzasadnieniu podejmowanego rozstrzygnięcia, oceny stanowiska skarżącej, kwestionującego dopuszczalność umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postępowania z jej wniosku o umorzenie należności ubocznych ze składek na ubezpieczenia, skutkiem czego oddalono bezzasadnie jej skargę. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że z art. 30 u.s.u.s., wynika, iż wydawanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji w zakresie dotyczącym umarzania, rozkładania na raty, względnie odraczania terminu płatności, zostało wprost wykluczone jedynie w odniesieniu do samych "składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek", nie zaś pozostałych elementów należności z tytułu tych składek (odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych). Skarżąca przytoczyła orzeczenia sądów administracyjnych na poparcie swojego stanowiska. Skarżąca podkreśliła, że wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie "odsetek za zwłokę z tytułu składek na ubezpieczenia opłacane przez płatnika za pracownika i odsetek za zwłokę z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek". Z tej przyczyny umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a. jest w jej ocenie sprzeczne z przyjętą wykładnią art. 30 u.s.u.s. Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga kasacyjna jest uzasadniona. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji oddalił skargę na ostateczną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z [...] lutego 2014 r., którą ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o umorzeniu z powodu bezprzedmiotowości postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek powstałych wskutek nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracownika, finansowanych przez płatnika (pracodawcę) i umorzenie należności z tytułu odsetek powstałych wskutek nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne pracownika, finansowanych przez pracownika. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd I instancji powołał się na art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którego, zdaniem Sądu, wynika "w sposób jednoznaczny", iż w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami w ogóle ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umorzenia, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Sąd I instancji nie zauważył jednakże, że przedmiotem sporu w rozpatrywanej przez niego sprawie są odsetki od składek na ubezpieczenie pracownika finansowanych zarówno przez pracownika, jak i przez pracodawcę i że art. 30 u.s.u.s., na który się powołał wyłącza z zakresu umarzania należności z tytułu składek jedynie składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, czyli m.in. pracowników. Warto zwrócić uwagę na to, że art. 30 u.s.u.s. mówi jedynie o składkach finansowanych przez ubezpieczonych będących pracownikami, nie zaś, tak jak art. 28 ust. 1 i 2 oraz 3a, a także art. 29 ust. 1 i 1a, o należnościach z tytułu składek. Pojęcie należności z tytułu składek jest szersze, ponieważ obejmuje - poza składkami - także odsetki od składek nieopłaconych w terminie. Ta różnica zakresowa nie jest przypadkowa, ponieważ obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego pracowników, obliczania i przekazywania ich składek do ZUS spoczywa na płatniku czyli pracodawcy (art. 36 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.s.u.s.). W konsekwencji ustawa obciąża w art. 23 ust. 1 płatnika - pracodawcę obowiązkiem zapłacenia odsetek za zwłokę w nieopłaceniu w terminie składek, finansowanych zarówno przez ubezpieczonego jak i przez płatnika (pracodawcę). Odsetki za zwłokę nie są zatem finansowane przez ubezpieczonego pracownika, również w zakresie w jakim dotyczą składek przez niego finansowanych ale nieopłaconych przez pracodawcę. W świetle tego co powiedziano należy stwierdzić, że Sąd I instancji błędnie uznał, powołując się na art. 30 u.s.u.s., że odsetki od składek finansowane przez płatnika (pracodawcę) z tytułu nieopłaconych składek finansowanych zarówno przez pracownika, jak i finansowanych przez pracodawcę mieszczą się w dyspozycji tego przepisu. Oznacza to, że sprawa o umorzenie tych odsetek nie była bezprzedmiotowa. Wymagała merytorycznego rozpatrzenia na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., czego Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uczynił, a Sąd I instancji bezpodstawnie zaakceptował. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznał również skargę wniesioną do Sądu I instancji i uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 200, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).