II OZ 559/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. P. i D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 880/15 oddalające wniosek S. P. i D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. i D. P. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 880/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek S. P. i D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej. Sąd wskazał, że z oświadczeń złożonych przez wnioskodawców wynika, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód wynosi ok. 3000 zł, na który składa się dochód S. P. z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.300 zł oraz świadczenie rentowe D. P. w wysokości ok. 700 zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 196 m² i wartości ok. 200 tys. zł oraz niewykorzystywana nieruchomość rolna wielkości 0,37 ha. Jako przedmioty wartościowe skarżący wykazali dwa pojazdy mechaniczne: M. i M. Jako miesięczne wydatki podali koszty utrzymania gospodarstwa domowego w wysokości ok. 600 zł oraz czynsz najmu w wysokości 1.300 zł. Sąd mając na uwadze przesłanki udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych określone w art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 poz 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), po analizie złożonych przez skarżących oświadczeń, doszedł do wniosku, że przesłanki konieczne do zwolnienia ich od kosztów sądowych, które na obecnym etapie opiewają na kwotę 100 zł wpisu sądowego od wniesionej skargi, nie zostały wykazane. Sąd zauważył, że zadeklarowane przez skarżących dochody wynoszą ok. 3000 zł miesięcznie. W sprzeciwie co prawda wskazano na kwotę 1100 zł, ale Sąd przyjął, że podana kwota stanowi budżet jakim dysponują skarżący po odliczeniu 1900 zł, na które składają się koszty utrzymania oraz najmu. Skoro skarżący S. P., prowadzący działalność gospodarczą, dwukrotnie, tj. w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r. oraz w oświadczeniu z [...] stycznia 2016 r. podał, że osiąga dochód w wysokości ok. 2300 zł miesięcznie, to, przy rozumieniu dochodu jako różnicy pomiędzy przychodami a kosztami ich uzyskania, nie znajduje uzasadnienia, przy zestawieniu kosztów utrzymania podanie opłaty z tytułu najmu. Sąd doszedł do wniosku, że skoro potrzeby mieszkaniowe skarżących są zaspokojone, gdyż posiadają dom o powierzchni 196 m2, to najem dotyczy pomieszczenia, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza, polegająca na sprzedaży odzieży, a zatem stanowi koszt prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd przyjął, że nawet gdyby uznać, iż skarżący błędnie posługują się pojęciem dochodu, to uiszczenie kwoty 100 zł nie może spowodować uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. Sąd uznał, że niewątpliwie kwota jaka pozostaje po dokonaniu niezbędnych opłat pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy należało na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli D. i S. P., domagając się jego uchylenia. Nie zgadzają się oni z twierdzeniem Sądu, że opłaty z tytułu najmu nie znajdują uzasadnienia przy zestawieniu kosztów utrzymania. Dochód S. P. z działalności gospodarczej w kwocie 2300 zł netto należało pomniejszyć o kwotę z wykazu zobowiązań i stałych wydatków tj. o koszty najmu. Zakwestionowali także stwierdzenie Sądu, że kwota 100 zł nie może spowodować uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu, a ta która zostaje im po dokonaniu niezbędnych opłat pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący twierdzą, iż wykazali, że uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100 zł spowoduje uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu, zważywszy, ze ich łączny dochód miesięczny pozostający do dyspozycji w wysokości 1100 zł jest o wiele za niski, aby zaspokoić ich podstawowe potrzeby. Dochód ten podzielony na dwie osoby daje po 550 zł co jest poniżej minimum socjalnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, określa z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym następuje to gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie przez wnioskodawcę szczegółowego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym, a także przez przedstawienie innych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego i jego rodziny. Ocena, czy takie okoliczności zachodzą należy natomiast do sądu. Rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca aktualnie nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanych postępowań sądowych, sąd może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba, nie ma natomiast bezwzględnego obowiązku uwzględnienia każdego żądania strony. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Korzystanie z takiej instytucji powinno mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy zgromadzenie przez nią funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej, strona poprzez swoje działanie powinna zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, prowadząc działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że należy stronie bezwzględnie przyznać prawo pomocy. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych powinna sprzyjać rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skarg, od których uiszcza się wpis sądowy (postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1537/15 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając sytuację majątkową skarżących, Sąd I instancji właściwie uznał, że przy zestawieniu ponoszonych wydatków - 1900 zł i osiąganego dochodu - 3000 zł nie sposób było uznać, że wydatkowanie kwoty 100 zł spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny tj. że ziści się przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd I instancji poprawnie zauważył, że koszt wynajmu lokalu przeznaczonego do prowadzenia działalności nie jest kosztem utrzymania rodziny. Jest to koszt prowadzenia działalności gospodarczej. Skoro zatem S. P. informuje, że jego dochód z prowadzenia działalności gospodarczej to 2300 zł netto, to rozumiejąc dochód jako różnicę między przychodem a kosztami uzyskania przychodu, uznać należało, że koszty wynajmu lokalu w związku z działalnością już została w kwocie podanego dochodu 2300 zł uwzględniona. To właśnie miał na myśli Sąd mówiąc, iż koszt najmu nie znajduje uzasadnienia w kosztach utrzymania skarżącego. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że nawet gdyby czynsz najmu za lokal, w którym jest prowadzona działalność gospodarcza wliczyć w koszty utrzymania rodziny, to także wówczas konieczność uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny będącego warunkiem zwolnienia od kosztów. W sytuacji kiedy skarżący nie kwestionują, że po zapłaceniu ciążących na nich opłat i zobowiązań w budżecie domowym pozostaje im kwota 1100 zł do swobodnego zagospodarowania, nie można przyjąć, że wyasygnowanie z tej kwoty 100 zł na wpis sądowy zachwieje ich domowym budżetem i utrzymanie ich będzie narażone na uszczerbek. Skarżący w żaden sposób nie wykazali, że ciążą na nich jeszcze jakieś inne wydatki związane z utrzymaniem niż te które wskazali w oświadczeniach. Tym samym Sąd bazując na przedłożonym mu materiale dowodowym, zasadnie przyjął, że są oni w stanie pokryć koszt 100 zł tytułem wpisu sądowego. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.