III SA/Po 1147/15

Dnia 7 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Pismem z dnia 25 marca 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował M. P., że na jego koncie zaewidencjonowane jest zadłużenie: - na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 03/2004 do 08/2006, od 02/2007 do 01/2008, od 07/2009 do 02/2010, - na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego od 03/2004 do 04/2010, - oraz na Fundusz Pracy za okres od 03/2004 do 08/2006, od 02/2007 do 01/2008, od 07/2009 do 02/2010. W odpowiedzi na zawiadomienie M. P. wyjaśnił, że już w dniu 3 września 2014 roku składał oświadczenie o tym, że nie prowadził działalności gospodarczej. Dokonał rejestracji działalności gospodarczej jako gotowości do jej podjęcia na prośbę ówczesnego pracodawcy. Jednak ostatecznie, po dalszych negocjacjach rejestracja działalności gospodarczej okazała się zbędna i skończyło się jedynie na jej zgłoszeniu do Urzędu Skarbowego. Jednocześnie wyjaśnił, że okresie 2004-2010 roku składał roczne zeznania podatkowe, z których wynika, że osiągał dochody z umów o pracę, bądź innych umów zawartych z pracodawcami. Z uwagi na powyższe M. P. wyjaśnił, że może dobrowolnie poddać się ukaraniu za brak dopełnienia formalności wyrejestrowania działalności gospodarczej i żąda umorzenia płatności określonych w zawiadomieniu, ponieważ nie stać go na zapłacenie takich kwot. Pismem z dnia 22 maja 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] zawiadomił M. P. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] czerwca 2015 roku, nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (35.346,88 zł), ubezpieczenie zdrowotne (22.064,92 zł) oraz Fundusz Pracy (2.689,81 zł). W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do umorzenia zaległości. M. P. osiąga dochody z tytułu umowy o pracę w kwocie 5.657,30 zł brutto miesięcznie (około 4.124, 20 zł netto miesięcznie). Posiada nieruchomość (lokal mieszkalny o pow. 43,65 mkw.), a na tej nieruchomości ustanowiona jest hipoteka umowna na kwotę 457.877,34 zł. W konsekwencji w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia stanowiska o całkowitej nieściągalności zaległych należności. Organ uznał także, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna wnioskodawcy nie wskazują, aby zapłata należności powodowała dla zobowiązanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Wnioskodawca prowadzi bowiem jednoosobowe gospodarstwo domowe i ponosi wydatki na utrzymanie w kwocie 741 zł średnio miesięcznie. Przy czym uzyskuje stałe dochody z tytułu umowy o pracę (około 4.124,20 zł netto miesięcznie). Wnioskodawca posiada także zobowiązania cywilnoprawne, które reguluje w systemie ratalnym: kredyt mieszkaniowy w kwocie 230.000 zł (rata miesięczna - 1.150 zł), kredyt bankowy w kwocie 20.300 zł (rata miesięczna - 475 zł), pożyczki u osób fizycznych na kwotę 20.000 zł (rata miesięczna – 500 zł). Wnioskodawca w celu pokrywania bieżących wydatków korzysta z kart kredytowych, na których posiada zadłużenie w łącznej wysokości 13.000 zł. Po uwzględnieniu deklarowanych kosztów utrzymania oraz łącznej kwoty zobowiązań cywilnoprawnych organ uznał, że w dyspozycji Wnioskodawcy pozostaje miesięcznie kwota 1.258,20 zł. Organ wskazał przy tym, że minimum socjalne przypadające na jednoosobowe gospodarstwo domowe w grudniu 2014 roku wynosiło 1.057,44 zł. Odnosząc się do argumentacji o braku prowadzenia działalności gospodarczej organ wyjaśnił, że nieznajomość prawa nie jest okolicznością, która zwalniałaby z negatywnych skutków niestosowania się do treści przepisów prawa. Obowiązek regulowania należności składkowych wynika bezpośrednio z przepisów prawa i nie wystarczy powoływanie się przez zobowiązanego na uciążliwości i trudności w zapłacie zobowiązań. Strona skorzystała z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że działalności gospodarczej faktycznie nie wykonywał. W jego ocenie dowodem na powyższą okoliczność jest to, że w powyższym okresie zatrudniony był na podstawie umowy o pracę. W ocenie strony odmowa umorzenia zaległości składkowych narusza przepis art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż Stwarza zagrożenie obejścia przepisów prawa poprzez związanie tytułu do pobierania należności z tytułu ubezpieczeń społecznych z samym zarejestrowaniem działalności gospodarczej, ale bez rzeczywistego uczestnictwa w obrocie gospodarczym. Wnioskodawca podkreślił ponadto, że organ niesłusznie pominął w ocenie jego możliwości płatniczych fakt istnienia zobowiązań wobec innych wierzycieli. Zdaniem wnioskodawcy jego aktualny stan zadłużenia powinien być brany po uwagę przy wydawaniu decyzji. Kwota pozostająca do dyspozycji wnioskodawcy po zapłacie zobowiązań kredytowych (1.258,20 zł) jest niewiele wyższa od minimum socjalnego (1.057,44 zł). zatem kwota, którą może przeznaczyć na spłatę zaległości składkowych jest niewielka. Jeśli na ten cel przeznaczyłby nawet cała kwotę pozostającą w jego dyspozycji to spłata zaległości (około 60.100 zł) trwałaby 48 miesięcy. Wskazując na powyższe Wnioskodawca podniósł, że organ dokonał niewłaściwego wyważenia interesów społecznych i słusznych interesów strony postępowania. Decyzją z dnia [...] września 2015 roku, nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia faktyczne, co do możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stwierdził brak przesłanek do umorzenia zaległości z tytuł składek. W odniesieniu do zarzutów o braku obowiązku prawnego opłacania składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom Wnioskodawcy działalność gospodarcza była wykonywana. Zgodnie z danymi z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej zostało ustalone, że zobowiązany rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w dniu 15 kwietnia 2003 roku. W związku z niedopełnieniem obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzone było postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia okresów podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom z tego tytułu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w [...] z urzędu sporządził korekty dokumentów zgłoszeniowych oraz rozliczeniowych oraz pouczył stronę, że jeżeli nie zgadza się ze stanowiskiem Zakładu, co do zakresu obowiązku ubezpieczenia społecznego lub podstaw wymiaru składek, to może złożyć wniosek o wydanie decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie. W dniu [...] maja 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat [...] wydał decyzję określającą wysokość zadłużenia z tytułu składek, a Wnioskodawca nie skorzystał z prawa odwołania się od tej decyzji. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono natomiast, że w latach 2004, 2005, 2007, 2008 i 2009 Wnioskodawca składał w Urzędzie Skarbowym deklaracje PIT-36, w których wykazywał przychody z działalności gospodarczej. M. P. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2015 roku zaskarżył w całości oraz wniósł o jej uchylenie. Kwestionowanej decyzji zarzucił, że narusza ona: - art. 7 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 28 §3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w związku z p3 pkt 1 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie Skarżący nie spełnił przesłanek dla umorzenia naliczonych mu składek, - art. 7 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nieprawidłowe wyważenie interesu ubezpieczonego i interesu społecznego, a tym samym uznanie za właściwe ściągnięcie od Skarżącego zaległości składkowych z tytułu działalności gospodarczej, której nigdy nie wykonywał. Skarżony organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wydanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe – art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz.U. z 1997r. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie kontrolę działalności administracji publicznej – art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2015, poz. 121 ze zm.), wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności : 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego - art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnić zatem należy, że zarzuty skargi dotyczące kwestii okresów podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, rozmiaru obowiązku ubezpieczenia społecznego oraz podstaw wymiaru składek na te ubezpieczenia, zostały rozstrzygnięte decyzją, od której Skarżącemu przysługiwało odwołanie do sądu powszechnego na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2014, poz. 101 ze zm.). Wymiar sprawiedliwości w wymienionych sprawach nie należy więc do właściwości sądu administracyjnego w rozumieniu art. 175 ust. 1 oraz art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji droga sądowoadministracyjna w tych kwestiach jest niedopuszczalna (art. 58 §1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z powyższych względów kwestie dotyczące okresów podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, rozmiaru obowiązku ubezpieczenia społecznego oraz podstaw wymiaru składek są indyferentne z punktu widzenia materialnoprawnych przesłanek decyzji w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W sprawie indywidualnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, ma obowiązek wyjaśnić stan faktyczny i prawny sprawy w zakresie wyznaczonym przez przepisy art. 28 ust. 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z powyższych względów zarzuty dotyczące naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie mogły prowadzić do uwzględniania skargi. W przepisie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca ustanowił inny tryb zaskarżania dla rozstrzygnięć Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obejmujących decyzję przyznającą świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzję odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W wymienionych trzech przypadkach stronie nie przysługuje odwołanie, o którym mowa w art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Strona ma prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W konsekwencji, zgodnie z art. 16 §2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, decyzję administracyjne wydawane w indywidualnych sprawach dotyczących przyznania lub odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być zaskarżane do sądu administracyjnego z powodu ich niezgodności z prawem, na zasadach i w trybie określonym w odrębnych ustawach. Kompetencje wojewódzkich sądów administracyjnych, określone zostały m.in. przez art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2014, poz.1647) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm. - dalej P.p.s.a.) i sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W ramach tak ustawowo określonej kontroli działalności administracji publicznej, sądy administracyjne stosują także środki określone w ustawie. W razie uwzględnienia skargi, sąd orzeka o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji oraz zobowiązuje organ administracji publicznej do określonego zachowania w toku dalszego załatwienia sprawy. Z całą stanowczością podkreślić należy, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest, i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych. W ramach niniejszego postępowania kontrolą sądowoadministracyjną został objęty akt indywidualny (decyzja) o charakterze uznaniowym wydany w trybie i na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2015, poz. 121) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013, poz. 267 ze zm.). Wydając decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa w zakresie uznania administracyjnego. Oznacza to, że w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, czy to z uwagi na całkowitą ich nieściągalność (art. 28 ust. 2 i 3 powołanej ustawy), czy też, pomimo braku całkowitej nieściągalności, lecz z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3a i 3b przedmiotowej ustawy), Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo odmówić umorzenia zaległości także wówczas, gdy w konkretnej sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o umorzenie. Skutkiem oparcia kompetencji orzeczniczych o uznanie administracyjne jest to, że strona postępowania nie ma roszczenia o wydanie rozstrzygnięcia o treści przesądzonej ustawowo. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ujawnia, że realizując kompetencję o charakterze uznania administracyjnego Zakład odniósł się nie tylko do ustawowych przesłanek przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek, ale podejmując decyzję rozważał także słuszny interes strony i interes publiczny (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), w zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia, czyli umorzenia zaległości bądź odmowy przyznania ulgi, co zgodnie z prawem zostało rozważone przez pryzmat materialnoprawnych przesłanego dotyczących umorzenia zaległości (art. 28 ust. 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Sąd w całości podziela ocenę odnośnie tego, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Skarżący jest właścicielem nieruchomości o znacznej wartości oraz posiada stałe źródło dochodów. Wysokość osiąganych dochodów istotnie przewyższa średnią krajową. Jednocześnie należności publicznoprawne korzystają z egzekucyjnego pierwszeństwa w zaspokojeniu przy podziale kwot uzyskanych z egzekucji. Niewątpliwie są to okoliczności, które przemawiają za przyjęciem stanowiska o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Argumentacja skargi odnośnie spełnienia warunków umorzenia należności wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie odnosi się do okoliczności istotnych z punktu widzenia przepisów §3 ust.1-3 przedmiotowego rozporządzenia. Niewłaściwe rozważenie relacji pomiędzy interesem społecznym a słusznym interesem strony, Skarżący upatruje w braku umorzenia zaległości z uwagi na to, że nie wykonywał działalności gospodarczej, w rzeczywistości nie uczestniczył w obrocie gospodarczym. Taka argumentacja, jak już wyżej wyjaśniono, nie może być skuteczna w postępowaniu dotyczącym kontroli legalności decyzji odmawiającej umorzenia zaległości składkowych, gdyż pozostaje poza sferą istotniej materialnoprawnie regulacji prawnej w rozumieniu art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Z tego względu taka argumentacja pozostaje indyferenta dla przedmiotu postępowania sądowoadministracyjnego. Niekwestionowane ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącego jednoznacznie wykluczają, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązanego lub jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie jest przewlekle choroby i nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd podziela stanowisko Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że Skarżący posiada zdolność do spłaty zaległych składek, a wykonanie tego obowiązku nie spowoduje dla Skarżącego zbyt ciężkich skutków. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym. Organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające wybór rozstrzygnięcia są rzeczywiste i stanowią zgodną z prawem podstawę odmowy umorzenia zaległości z uwagi na obowiązek ochrony interesu publicznego, którym jest dbałość o stan finansów ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na względzie, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.