II FSK 2793/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1604/15 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1604/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą prawną orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.". Z wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 11 grudnia 2014 r. nr [...] obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za okres 1-12/2007, w kwocie należności głównej 1 113 305 zł oraz należne odsetki za zwłokę. Jako podstawę prawną dochodzonych należności wskazano decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z dnia 5 czerwca 2014 r. Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wierzyciel skierował do zobowiązanego upomnienie z dnia 27 października 2014 r. wzywające do wykonania obowiązku, wypełniając tym samym dyspozycję art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619); dalej: "u.p.e.a.". W celu realizacji należności objętych tytułem wykonawczym, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. - na podstawie art. 79 § 1 u.p.e.a. - dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zawiadomieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych 1 Oddział w W. Dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że potrącenia ze świadczenia będą dokonywane po zakończeniu potrąceń wprowadzonych na podstawie uprzednio nadesłanego zajęcia. Ponadto, na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zawiadomieniami z dnia 12 grudnia 2014 w P. SA w S., w [...] Bank [...] SA w K. oraz z dnia 24 grudnia 2014 r. w Banku [...] SA w W., w D. SA w K., w [...] Banku SA w W. W odpowiedzi na zajęcia, [...] Bank SA i P. SA poinformowały o braku środków pieniężnych na rachunkach bankowych, Bank [...] SA poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego zobowiązanego. Pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. zatytułowanym "wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego" zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.  Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany pismem z dnia 11 marca 2015 złożył zażalenie na postanowienie. Podobnie jak we wniosku z dnia 18 grudnia 2014 r., podniósł, że do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 września 2014 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z dnia 5 czerwca 2014 r. określającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. w wysokości 1 113 999 zł i istnieje prawdopodobieństwo jej uchylenia. Ponadto, wskazał na trudną sytuację finansową, zdrowotną oraz podeszły wiek i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Powołując przepisy art. 56 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ odwoławczy wyjaśnił, że wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego może być złożony w trakcie całego toczącego się postępowania, po zaistnieniu przesłanki uzasadniającej jego zawieszenie. W przepisie art. 56 § 1 u.p.e.a. wymieniono wszystkie przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie pozostawiając organowi egzekucyjnemu swobody wyboru co do zawieszenia postępowania, a w sprawie nie wystąpiła żadna z tych przesłanek. Pismem z dnia 15 maja 2015 r. zobowiązany wniósł skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia zarówno zaskarżonego postanowienia jak też postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieni skargi skarżący ponownie wskazał na trudną sytuację finansową i zdrowotną, podeszły wiek, a także wysoką kwotę zobowiązania określoną w ostatecznej, ale zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że organ naraża go na niemożność kupna leków, żywności, wizyt u lekarzy, rehabilitacji po przebytych zabiegach. Wskazał, iż zajęcie przez organ głodowej emerytury - jedynego źródła, dochodu jest niehumanitarne. Ponadto dodał, że organ egzekucyjny nie zastosował środków egzekucyjnych, które byłyby najmniej uciążliwe dla niego. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę, wskazał, że istota zawieszenia postępowania egzekucyjnego przejawia się w konieczności wstrzymania czynności egzekucyjnych na skutek wystąpienia przeszkód w jego prowadzeniu. Powołując przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, sąd stwierdził, że zostały one enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 u.p.e.a. Z przepisu tego wynika, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest związane z wystąpieniem pewnych okoliczności, uniemożliwiających zapewnienie prawidłowego toku postępowania. Powołany przepis nie pozostawia organowi swobody co do orzekania o zawieszeniu, jak również nie zezwala na uwzględnienie innych powodów, aniżeli wyraźnie wskazane w u.p.e.a.; są to przeszkody, które powstały w toku postępowania egzekucyjnego. W ocenie sądu pierwszej instancji, wskazane przez skarżącego okoliczności, nie zostały wymienione w art. 56 § 1 pkt 1 ÷ pkt 4 u.p.e.a., a także nie stanowią innego przypadku przewidzianego w ustawach, o którym mowa w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. W art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nie wskazano bezpośrednio kolejnej podstawy zawieszenia postępowania, gdyż u.p.e.a. odwołuje się do "innych przypadków przewidzianych w ustawach". Dotyczy to jednak takich sytuacji, gdy przepis innej ustawy zobowiązuje bądź upoważnia organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania. Zatem, tylko u.p.e.a. może określać inne niż zawarte w art. 56 § 1 pkt 1÷ pkt 4 u.p.e.a. podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżył wyrok w całości, zarzucając: 1. naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a. wskutek nieuchylenia zaskarżonego postanowienia, pomimo istnienia do tego przesłanek oraz niedokładne zbadanie sprawy, jak też niepełne i błędne ustalenie stanu faktycznego oraz bezkrytyczne przyjęcie ustaleń organów podatkowych jako prawidłowych, jak też nieprawidłowe uzasadnienie wyroku, 2. niepełne i niedokładne zbadanie sprawy oraz brak rzetelnego ustosunkowania się do twierdzeń i zarzutów skarżącego, przy jednoczesnym szerokim uzasadnieniu potwierdzającym prawidłowość ustaleń organów podatkowych Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący zarzucił.: 1. naruszenie przepisu art. 56 w związku z art. 7 § 2 u.p.e.a. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, 2. rozpoznanie sprawy na rozprawie, 3. zasądzenie od organu podatkowego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący, ponawiając argumentację uprzednio podnoszoną, dodał, że organ nie zastosował środków egzekucyjnych, które byłyby najmniej uciążliwe dla niego, a dodatkowo niesłusznie odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Według skarżącego, sąd pierwszej instancji z niezasłużoną surowością i bez wczucia się i zrozumienia sytuacji, godzi się na jego rażące pokrzywdzenie. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Przystępując do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, przypomnieć należy, że - zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z treści skargi kasacyjnej wynika, że oparta ona została na podstawie naruszenia przepisów postępowania, chociaż w podstawie skargi kasacyjnej strona skarżąca powołała także art. 174 pkt 1 p.p.s.a., dotyczący zarzutu naruszenia prawa materialnego, jednak w istocie strona podniosła tylko zarzut naruszenia przepisów postępowania egzekucyjnego, tj. art. 56 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., które są przepisami prawa procesowego. Wobec tego, wskazać należy, że wymogiem sporządzenia prawidłowej skargi kasacyjnej jest nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale także ich uzasadnienie, co wynika z art. 176 p.p.s.a. Obok wskazania naruszonych przepisów, poprzez podanie ich konkretnych jednostek redakcyjnych, niezbędne jest więc wyjaśnienie, na czym naruszenie to polegało oraz - w przypadku podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - wykazanie, że mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd kasacyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów i wychodzenia poza ramy, które zostały nakreślone w skardze kasacyjnej. Skarżący, podnosząc - na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wskazał jakichkolwiek przepisów prawa procesowego, zawierających normy odniesienia bądź normy dopełnienia, mimo że jak zaznaczono powyżej - dla skutecznego podniesienia zarzutów z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - jest to konieczne. Nadto, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, skarżący nie podał, w jaki sposób ewentualne naruszenie każdego z tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś nakłada na wnoszącego skargę kasacyjną obowiązek wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym uchybieniem przepisom postępowania, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że powołanie jedynie w skardze kasacyjnej jako naruszonych przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 33 § 1 pkt 6 i pkt 8 oraz art. 7 § 2 u.p.e.a., bez wskazania w petitum sposobu naruszenia każdego z tych przepisów, a także bez wyjaśnienia ewentualnego istotnego wpływu ich naruszenia na wynik sprawy, utrudnia odczytanie, co de facto stanowi podstawę żądania skarżących uchylenia zaskarżonego wyroku. Nie można również pominąć, że zarzuty skargi kasacyjnej stanowią w znacznej mierze powielenie zarzutów skargi skierowanej do sądu pierwszej instancji. Niezależnie od wyżej zaakcentowanych mankamentów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że uwzględnienie całej argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wraz z zarzutem naruszenia przepisów postępowania egzekucyjnego, tj. art. 56 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., umożliwiło sądowi kasacyjnemu odczytanie zasadniczych motywów, które legły u podstaw zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji i, w tym zakresie, merytoryczne się do nich odniesienie. Strona skarżąca podniosła zarzuty, która zmierzają do podważenia prawidłowości dokonanej przez sąd pierwszej instancji oceny legalności odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz przepisów art. 56 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. W doktrynie i w orzecznictwie wskazuje się, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego możliwe jest tylko w przypadkach wymienionych w art. 56 § 1 pkt 1÷ pkt 5 u.p.e.a., a organ egzekucyjny związany jest zakresem przesłanek warunkujących zawieszenie. Wniosek zobowiązanego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w istocie nie stanowi oświadczenia woli, składanego w celu doprowadzenia do czasowego przerwania stosowania środków egzekucyjnych, ale oświadczenie wiedzy, dotyczące istnienia podstaw do zawieszenia tego postępowania. Oświadczenie to jest podstawą do podjęcia przez organ egzekucyjny działań z urzędu celem stwierdzenia, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek zawieszenia postępowania. Jest więc oczywiste, że organ egzekucyjny związany jest, zarówno w sposób pozytywny jak i negatywny, treścią i zakresem przesłanek zawieszenia postępowania, określonych w art. 56 § 1 pkt 1÷ pkt 5 u.p.e.a. i nie ma żadnej swobody w ich stosowaniu. (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2015, teza 1, s. 256; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 1999 r. sygn. akt III SA 7798/98). Stwierdzić zatem należy, że nie stanowi przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego wniesienie przez skarżącego do sądu administracyjnego skargi na decyzję podatkową objętą tytułem wykonawczym lub stwarzanie przez postępowanie egzekucyjne zagrożenia dla egzystencji zobowiązanego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2001 r. sygn. akt SA/Sz 1636/99). W zaskarżonym wyroku sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że w przepisie art. 56 § 1 u.p.e.a. przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione. Przepis ten nie pozostawia organowi swobody co do rozstrzygania o zawieszeniu, jak również nie zezwala na uwzględnienie innych powodów, aniżeli wyraźnie wskazane w ustawach (art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a.). Chodzi tu o przeszkody, które powstały w toku postępowania egzekucyjnego. Prawidłowo także sąd pierwszej instancji ocenił, że wskazane przez skarżącego okoliczności nie zostały wymienione ani w art. 56 § 1 pkt 1 ÷ pkt 4 u.p.e.a., ani nie stanowią innego przypadku przewidzianego w ustawie (art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a.). W art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nie wskazano bezpośrednio kolejnej podstawy zawieszenia postępowania; u.p.e.a. odwołuje się tu bowiem do "innych przypadków przewidzianych w ustawach". Dotyczy to jednak takich sytuacji, gdy przepis innej ustawy zobowiązuje bądź upoważnia organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania. Zatem, tylko inne ustawy mogą określać inne, niż zawarte w art. 56 § 1 pkt 1 ÷ pkt 4 u.p.e.a., podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze przywołaną wykładnię art. 56 § 1 u.p.e.a., wskazać należy, że sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż wniesienie przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 września 2014 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z dnia 5 czerwca 2014 r. określającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. w wysokości 1 113 999 zł, jak też odwołanie się przez skarżącego do swojej trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, nie stanowiło żadnej z podstaw prawnych wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a., dających podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Nadto, również zarzut naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. zastosowania zbyt uciążliwego środka, nie mógł zostać uwzględniony, gdyż sąd pierwszej instancji w ogóle tego przepisu w sprawie nie stosował, zatem nie mógł go naruszyć. Nieuprawniony jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom tego przepisu, tj. zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak sentencji wyroku.