II OZ 732/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 1091/15 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R.S. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 1091/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w sprawie ze skargi T.S. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w toku postępowania skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wnioskowanych kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego, co skutkowało jego oddaleniem na mocy art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Dalej Sąd wskazał, że we wniosku skarżący oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi 250 zł. Według oświadczenia w skład posiadanego majątku wchodzą: dom o pow. 303 m² (którego wartość podana przez wnioskodawcę to 150.000 zł), grunty rolne o pow. 1,14 ha, samochód osobowy marki Deawoo Tico - rok produkcji 1998, samochód osobowy Seat Cordoba Varia – rok produkcji 1997, samochód Ford Transit - rok produkcji 1993 (z niesprawnym silnikiem). Wnioskodawca przedstawił też wysokość ponoszonych przez niego wydatków koniecznych (media, w tym telefon i internet, lekarstwa, ubezpieczenie majątku, zakup opału, podatki). Następnie, na skutek wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 P.p.s.a., skarżący wniósł pismo uzupełniające, w którym oświadczył, że jest chory i od dnia 18 lutego 2016 r. do dnia 15 kwietnia 2016 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Nie posiada rachunków na koszty żywności i leki, ponieważ nie był w stanie przewidzieć, że takie będą potrzebne. Nie posiada też rachunków za opał. Nie uzyskuje żadnego dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Nie korzysta z dopłat unijnych z tego tytułu. Nie korzysta z pomocy z opieki społecznej. Jest właścicielem wyżej wskazanych trzech pojazdów mechanicznych. Do pisma skarżący dołączył kserokopie następujących dokumentów: zeznanie podatkowe skarżącego za rok 2014, fakturę VAT za usługi medyczne (badanie rezonansem magnetycznym – 450 zł), wyciąg z konta bankowego skarżącego za okres od stycznia do marca 2016r, oryginał deklaracji VAT za pierwszy kwartał 2016 r. W ocenie Sądu, zając na uwadze wskazane przez skarżącego dane o jego sytuacji majątkowej trudno uznać go za osobę ubogą. Skarżący jest właścicielem nieruchomości (dom o pow. 303 m², którego wartość podana przez skarżącego to 150.000 zł; grunty rolne o pow. 1,14 ha), trzech samochodów, prowadzi działalność gospodarczą. Dane podane przez skarżącego nie kwalifikują go do grona osób ubogich. Jeżeli skarżący jest w stanie utrzymać siebie i swój majątek, regulować swoje zobowiązania (w tym m. in. za telefon i internet oraz zobowiązania kupieckie), to nie można mówić o ubóstwie. Jak wynika z zeznania podatkowego, które skarżący dołączył do akt sprawy, jego przychód za rok 2014 wyniósł 138.654 zł. Zdaniem Sądu w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu (rozumiana jako nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak aby w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Dodatkowo skarżący przedstawił oryginał deklaracji VAT za pierwszy kwartał 2016 r., z którego wynika, że jako podstawę opodatkowania w celu rozliczenia podatku należnego wskazał kwotę 22.437 zł. Natomiast wartość netto nabytych towarów i usług pozostałych, wskazana dla rozliczenia podatku naliczonego to 17.533 zł. W ocenie Sądu fakt posiadania dochodu z działalności gospodarczej, a także fakt bycia właścicielem majątku ruchomego i nieruchomości wyklucza możliwość przyjęcia, że wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie choćby w części. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący wnosząc o pozytywne rozpatrzenie wniosku. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe oświadczenia i dokumenty świadczące o jego dochodach. Wskazał także, że nie jest w stanie w chwili obecnej poczynić oszczędności we własnych wydatkach, a jego dochody są mniejsze, dlatego zwraca się o pomoc. Podkreślił, że od 18 lutego 2016 r. jest chory, a stan jego zdrowia z każdym dniem się pogarsza. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć, na wezwanie, dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Przy czym wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego we wniesionym zażaleniu nie podważono stanowiska Sądu pierwszej instancji co do przyjęcia, iż skarżący nie wykazał by nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione przez skarżącego dokumenty oraz oświadczenia nie dają pełnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Bowiem oprócz zeznania podatkowego za rok 2014, deklaracji dla podatku VAT za pierwszy kwartał 2016 r., faktury za usługi medyczne oraz wysokości wybranych płatności uwidocznionych na załączonym wyciągu z rachunku bankowego, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów z których mogłaby wynikać jego sytuacja majątkowa. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika natomiast, że skarżący na własny rachunek dokonuje wpłat gotówkowych w różnej wysokości, ale przekraczającej deklarowany przez niego miesięczny dochód. W tej sytuacji wątpliwości budzi przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa, co powoduje, że Sąd pierwszej instancji trafnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Argumentacja zażalenia w żaden sposób nie wpływa na zmianę wyrażonego przez ten Sąd poglądu. Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.