II SA/Ke 66/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi T. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 listopada 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu własności ziemi I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz T. D. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2015r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu zażalenia T. D. na postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 13.07.2015r. znak: [...] o odmowie sprostowania aktu własności ziemi z dnia 14 maja 1977r. Nr [...], wydanego przez Naczelnika Gminy w W. dla S. D., na podstawie art. 113 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Kolegium ustaliło, że aktem własności ziemi z dnia 14 maja 1977r. Nr [...], wydanym przez Naczelnika Gminy w W., S. D. stała się właścicielem działki położonej w W., oznaczonej nr ewidencyjnym 602 w udziale 2/112 części tj. o powierzchni 0,5600 ha. Opisany akt został poprzedzony protokołem z dnia 5 maja 1977r. w sprawie ustalenia stanu faktycznego i prawnego gospodarstwa rolnego, zapisanego dotychczas w ewidencji gruntów wsi W., z którego wynika, że dz. nr 602 ujawniona była pod pozycją rejestrową 98, gdzie figurowało 48 nazwisk. S. d. do protokołu podała, że jest użytkownikiem przedmiotowej działki (lasu) w 2/112 częściach, o ogólnej pow. 0,5600 ha od roku 1949, którą otrzymała od swoich rodziców jako posag majątkowy. Obecnie zgodnie z wpisem w ewidencji gruntów działka nr 602 o pow. 28,3000 ha stanowi współwłasność ok. 60-u współwłaścicieli, w tym S. D. jest właścicielką działki nr 602 w udziale 2/112 części co daje ok. 0,5600 ha. W księdze wieczystej Nr [...] wskazanej przez T. D. jako właściciel działki nr 602 o łącznej powierzchni 28,3000 ha w udziale 2/112 części wpisany jest jedynie R. S. (jeden ze współwłaścicieli) na podstawie aktu notarialnego – umowy darowizny z 2010r. Z treści tej księgi wynika również, że w 2010r. została założona "dla nieruchomości, dla której nie była prowadzona księga Wieczysta". Ponadto w opisanej księdze widnieje zapis ostrzeżenia o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w KW, a rzeczywistym stanem prawnym, co być może oznacza toczące się już postępowanie w sprawie ustalenia (zweryfikowania) prawidłowości wpisu. W uzasadnieniu Kolegium podniesiono, że ustawa z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 107, poz 464 ze zm.), która weszła w życie w dniu 1.01.1992r. zamknęła drogę do wzruszenia ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Zgodnie z przepisem art. 63 ust. 2 i 3 tej ustawy, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, zaś postępowanie administracyjne toczące się w tego rodzaju sprawach podlega umorzeniu. Kolegium podkreśliło, że o wiążącej mocy treści aktu własności ziemi wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 5.03.2003r. sygn. III CKN 962/00, stwierdzając, iż po wejściu w życie art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa sąd jest związany decyzją administracyjną – aktem własności ziemi, jeżeli została ona uznana przez właściwy organ administracji za ostateczny. To związanie oznacza związanie co do osoby właściciela, obszaru nieruchomości, przebiegu granic, ale także zakresu prawa własności. Podobne stanowisko prezentuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, żądanie wnioskodawcy dotyczy zmiany powierzchni działki nr 602 określonej w akcie własności ziemi "0,5600 ha" na powierzchnię "28,3000 ha." Z tego względu nieprawidłowe oznaczenie powierzchni działki w akcie własności ziemi wydanym na przedmiotową nieruchomość nie mieści się w instytucji sprostowania o której mowa w art. 113 § 1 k.p.a., gdyż prowadziłoby do zmiany pierwotnego rozstrzygnięcia aktu własności ziemi. Tymczasem w trybie art. 113 § 1 k.p.a. można prostować tylko nieistotne wadliwości decyzji polegające na prostowaniu błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek. W świetle zgromadzonych dowodów Kolegium uznało, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie ma podstaw do jego uchylenia. Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł T. D. domagając się jego uchylenia oraz poprzedzającego postanowienia organu I instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 113 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że akt własności ziemi z dnia 14 maja 1977r. nr [...] stwierdzający, że matka skarżącego S. D. stała się z mocy prawa właścicielem działki położonej we wsi W. nr 602 w części 2/112 o pow. 0,56 ha nie zawiera oczywistej omyłki, co do określenia powierzchni działki, a w konsekwencji odmówienie sprostowania przedmiotowego aktu własności ziemi, podczas, gdy powierzchnia działki nr 602 we wsi W. zarówno w dniu wydania aktu własności ziemi, jak i obecnie stanowi bezspornie powierzchnię 28,30 ha i od lat nic w tym zakresie się nie zmieniło, co potwierdza, że akt własności ziemi zawiera oczywistą omyłkę uzasadniającą jej sprostowanie; - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia niezbędnych kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie sprawy w sposób nie budzący zaufania do organów administracji publicznej, podczas, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w akcie własności ziemi omyłkowo podana została nieprawidłowa powierzchnia działki nr 602, co uzasadnia sprostowanie tego aktu z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, aby w obrocie prawnym nie funkcjonował dokument zawierający oczywistą omyłkę; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, podczas, gdy przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału dowodowego uzasadnionym powinno być jego uchylenie. Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego, działka nr 602 we wsi W. zarówno w dniu wydania aktu własności ziemi jak i obecnie posiada powierzchnię 28,30 ha, co znajduje potwierdzenie w ewidencji gruntów i księdze wieczystej nr [...]. Powyższe świadczy więc, że wskazanie w AWZ powierzchni tej działki jako 0,56 ha stanowi oczywistą niedokładność pisarską i omyłkę. Omyłka była rezultatem podzielenia prawidłowej powierzchni działki tj. 28,30 ha przez udział S. D. wynoszący 2/112, co daje ok. 0,56 ha. Udział we współwłasności jest zawsze udziałem w całej nieruchomości, a nie w jej wycinku powierzchniowym. Jest to błąd ewidentny, łatwo zauważalny i niewymagający dodatkowych zabiegów myślowych, a ponadto nie wpływa na treść rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wychodząc z tak określonych granic kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą odmowy sprostowania aktu własności ziemi z dnia 14 maja 1977r. Nr [...], wydanego przez Naczelnika Gminy w W. na rzecz S. D., był art. 113 § 1 k.p.a., który umożliwia sprostowanie z urzędu i na wniosek błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek w wydanych przez ten organ decyzjach. SKO wskazało, że od 1.01.1992r. ustawa z dnia 19.10.91r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw zamknęła drogę do wzruszania ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Zmiana powierzchni działki jest zmianą ostatecznej decyzji administracyjnej, co w świetle art. 63 cyt. ustawy jest niemożliwe. SKO uznało, że w realiach niniejszej sprawy sprostowania aktu własności ziemi z 14 maja 1977r. poprzez zmianę powierzchni działki nr 602 nie można traktować jako oczywistej omyłki. Poza sporem jest, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia, do czego mogłaby prowadzić zmiana powierzchni działki. Jednak każda sprawa powinna być rozpatrywana indywidualnie, w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych. Nie w każdej bowiem sytuacji, zmiana powierzchni działki prowadzić będzie do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie strona skarżąca wskazuje na oczywistą omyłkę, polegającą na podaniu nieprawidłowej powierzchni działki nr 602 w wyniku przeliczenia powierzchni ogólnej nieruchomości w stosunku do udziału przysługującego podmiotowi wskazanemu w akcie własności ziemi. Pojęcie oczywistej omyłki nie zostało zdefiniowane w przepisach. Z uwagi na jego nieostry charakter podlega wykładni. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oczywista omyłka w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a, to widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, wyraźnie mylna pisownia, czy też nie zamierzone opuszczenie jakiegoś wyrazu (por. wyrok z dnia 10 lutego 1994r. sygn. akt SA/Kr 723/93). Organy prowadząc postępowanie obowiązane są do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.) oraz do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Tym obowiązkom organy w niniejszej sprawie nie sprostały. Ustalenia organów administracji w zakresie powierzchni działki nr 602 oparte są na treści aktu własności ziemi z dnia 14 maja 1977r. oraz protokole z dnia 5 maja 1977r. w sprawie ustalenia stanu faktycznego i prawnego gospodarstwa rolnego, z którego wynika, że działka nr 602 ma pow. 0,56 ha, zgodnie z dotychczasowymi zapisami w rejestrze ewidencji gruntów wsi W. gm. W., pod poz. Rej. Nr 98, gdzie jest ujawniona przedmiotowa działka. W aktach sprawy brak jest dowodu z wypisu ewidencji gruntów na dzień 4.11.1971r. jak również na datę wydania AWZ tj. 14 maja 1977r. dla działki nr 602, której to działki dotyczy sporny AWZ. W ocenie Sądu, rozszerzenie postępowania dowodowego jest o tyle istotne, że zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy pismem Starostwa Powiatowego w S. z dnia 25.08.2014r., działka nr 602 została ujawniona w ewidencji gruntów W. w 1967 jako działka o pow. ogólnej 28,30ha i taki stan figuruje w ewidencji gruntów i budynków do dnia dzisiejszego. Protokół w sprawie ustalenia stanu faktycznego i prawnego gospodarstwa rolnego potwierdza, że podstawą ustalenia powierzchni w akcie własności ziemi z 14 maja 1977r. były dane z ewidencji gruntów. Skoro z pisma Starosty wynika, że działka nr 602 posiada od 1967r. powierzchnię 28,30 ha, a w protokole wykazano powierzchnie tej działki jako 0,56 ha to dla oceny, czy miała miejsce oczywista omyłka w zakresie powierzchni działki określonej w przedmiotowym akcie własności ziemi konieczne jest ustalenie powierzchni jaką faktycznie ta działka posiadała na datę 4 listopada 1971r. Treść AWZ sugeruje, że organ wydający decyzję popełnił oczywistą omyłkę dokonując przeliczenia powierzchni ogólnej nieruchomości w stosunku do udziału przysługującego podmiotowi wskazanemu w akcie własności ziemi zamiast przywołania faktycznej powierzchni działki ewidencyjnej nr 602, zgodnie z ewidencją gruntów na dzień uwłaszczenia. Zdaniem składu orzekającego może to świadczyć o oczywistej omyłce, polegającej na niezamierzonym wskazaniu zarówno w protokole z dnia 5 maja 1977r. w sprawie ustalenia stanu faktycznego i prawnego gospodarstwa rolnego jak i w treści aktu własności ziemi z 14 maja 1977r. Nr [...], wydanym przez Naczelnika Gminy w W., nieprawidłowej powierzchni działki nr 602. Dla oceny tej okoliczności organy powinny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające pozwalające na stwierdzenie, jakie znaczenie dla ustalenia powierzchni działki nr 602 miały w tym zakresie dane zawarte w protokole z 5 maja 1977r., a na ile dane zawarte w ewidencji gruntów wsi W. na datę 4 listopada 1971r. Rozpatrując sprawę ponownie organy powinny uwzględnić podane wyżej wskazówki, dokładnie przeanalizować i ocenić sprawę z uwzględnieniem zgromadzonych w sprawie dokumentów, w świetle obowiązujących przepisów z daty wydania spornego aktu własności ziemi. Przedstawione powyżej argumenty uzasadniają wniosek, że sprawa nie została w sposób wyczerpujący wyjaśniona dla merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie zebrały całego materiału dowodowego i nie oceniły należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności naruszając art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co przesądza o konieczności wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Wymienione wyżej naruszenia prawa procesowego, jako że miały istotny wpływ na wynik sprawy, spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Ponieważ uchybienia te dotyczą także rozstrzygnięcia organu I instancji, Sąd uznał za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy uchylenie także, w oparciu o art. 135 p.p.s.a., postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 13.07.2015r. Orzeczenie zawarte w pkt 2 wyroku oparto o przepis art. 200 p.p.s.a.