II GSK 4685/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia del. WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2965/15 w sprawie ze skargi B. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od B. D. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2965/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił w całości skargę B. D. (dalej: skarżąca) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia. W dniach 11-13 marca 2015 r. B. D. przystąpiła do egzaminu adwokackiego. Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna II stopnia, orzekając na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r., poz. 615, obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1184 ze zm.; dalej: "p.a.") w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a."), utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2015 r. z siedzibą w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego B. D.. Jak wyjaśniła Komisja, zdająca otrzymała ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa cywilnego i gospodarczego. Organ, po dokonaniu analizy tych zadań oraz po odniesieniu się do zarzutów odwołania, doszedł do wniosku, że ilość i charakter popełnionych błędów w sposób wystarczający uzasadniały utrzymanie ocen niedostatecznych i w związku z tym prawidłowym było utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia. Organ wyjaśnił nadto, że członkowie Komisji egzaminacyjnej przed rozpoczęciem egzaminu wstępnego złożyli pisemne oświadczenia, iż nie pozostają z żadnym z kandydatów zakwalifikowanych do egzaminu wstępnego w stosunku, o którym mowa w art. 75g ust. 1 p.a., przy czym w dodatkowych oświadczeniach złożonych po zapoznaniu się z treścią odwołania, egzaminatorzy sporządzający oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego zaprzeczyli okolicznościom podnoszonym w odwołaniu co do istnienia podstaw do ich ewentualnego wyłączenia z prac Komisji egzaminacyjnej. Zdaniem organu skarżąca nie powołała żadnych faktów, z których wynikałoby, że przy sprawdzaniu prac przez Komisję Egzaminacyjną doszło do naruszenia przepisów, w tym dotyczących kolejności czynności, a w szczególności rozkodowywania prac. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", oddalając skargę uznał ją za niezasadną, z uwagi na to, że zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd I instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie żaden z członków komisji kwalifikacyjnej jak również odwoławczej nie wyłączył się od udziału w pracach komisji z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 75 g ust. 1 p.a. Zarzuty stawiane przez skarżącą pod adresem kilku członków komisji egzaminacyjnej nie zostały przez nią w żaden sposób udowodnione. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca swoje podejrzenia dotyczące bezstronności ww. osób wysunęła dopiero po niekorzystnych dla niej rozstrzygnięciach organów obu instancji. Z tych względów Sąd nie podzielił słuszności zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w omawianym zakresie. Jako bezzasadne ocenił Sąd I instancji również zarzuty naruszenia art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 81 k.p.a. i wyjaśnił, że organ II stopnia podjął niezbędne czynności mające na celu wyjaśnienie zawartego w odwołaniu zarzutu bezstronności członka komisji egzaminacyjnej I stopnia. Egzaminatorzy sprawdzający oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego zaprzeczyli okolicznościom podnoszonym przez skarżącą co do istnienia podstaw do ewentualnego wyłączenia z prac komisji. Wydając zaskarżoną uchwałę organ szczegółowo wyjaśnił, z jakich powodów podniesiony przez skarżącą zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wskazał również, że skarżąca nie powołała żadnych faktów, z których wynikałoby, że przy sprawdzaniu prac doszło do naruszenia przepisów o przeprowadzaniu egzaminu, a w szczególności rozkodowywania prac. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca na każdym etapie postępowania miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy oraz mogła składać wnioski dowodowe wobec czego jej prawo do aktywnego udziału w postepowaniu nie zostało w niczym naruszone. Bezzasadnie skarżąca zarzuca, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia naruszyła art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem Komisja podtrzymując stanowisko o błędnym rozwiązaniu przez skarżącą zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego i prawa gospodarczego wskazała w sposób szczegółowy na wady sporządzonego przez nią pozwu i apelacji mając na uwadze ustawowe kryteria oceny wynikające z art. 78e ust. 2 p.a. Jak wyjaśnił Sąd I instancji, w myśl art. 78d ust. 1 p.a. egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zadań adwokata. Oceny tego przygotowania dokonuje się na podstawie kryteriów z art. 78e ust. 2 p.a., które muszą być spełnione łącznie. Stopień ich spełnienia warunkuje wydanie jednej z ocen pozytywnych. Niespełnienie jednego bądź kilku skutkuje wystawieniem oceny negatywnej. W ocenie Sądu I instancji w uchwałach organów obu instancji wskazano na uchybienia, jakich dopuściła się skarżąca w pracach z zakresu prawa cywilnego i prawa gospodarczego z punktu widzenia ustawowych kryteriów i Sąd nie stwierdził, aby stosowane było nowe niedookreślone kryterium oceny nazwane przez skarżącą "kryterium bliższej analizy". Zdaniem egzaminatorów pozew i apelacja we wszystkich płaszczyznach oceny nie uprawniały do wystawienia skarżącej oceny pozytywnej z prawa cywilnego i gospodarczego. Ocenę tę podzieliła Komisja II stopnia, aczkolwiek w pewnym zakresie nie podzieliła argumentów egzaminatorów. Mimo wszystko jednak organ II stopnia nie znalazł podstaw do podwyższenia uzyskanych przez skarżącą ocen, co skutkowało utrzymaniem rozstrzygnięcia o negatywnym wyniku całego egzaminu. Komisja Egzaminacyjna mimo, że nie odniosła się do wszystkich uwag skarżącej, sporządzone przez nią motywy uchwały spełniają wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. W sposób dostateczny organ II instancji wyjaśnił jakimi przesłankami kierował się utrzymując zaskarżoną uchwałę, wydaną w I instancji i Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ich trafności. Zdaniem Sądu I instancji, chybione są także zarzuty skargi dotyczące stosowania opisu istotnych zagadnień. Jak to wskazano w uchwale jest to materiał, który nie ma żadnego normatywnego znaczenia i członkowie komisji egzaminacyjnej nie mają obowiązku jego stosowania. W skardze kasacyjnej B. D. zaskarżyła powyższy wyrok w całości i domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi: I. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. naruszenie: 1. art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP w zw. z art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 7 w zw. z art. 75 g ust. 1 pkt 4 p.a. stanowiących, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej i pewności prawa albowiem WSA w Warszawie wbrew zasadzie sprawiedliwości społecznej i pewności prawa w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego oraz w wydanym wyroku w sposób stronniczy, nie zważając na wynikające z ww. przepisów ustawy prawo o adwokaturze prawa podmiotowe skarżącej chroni organy administracji, mianowicie przy wydaniu wyroku ww. Sąd posługiwał się w sprawie nieuczciwymi, nierzetelnymi procedurami sądowymi, tj. popełnił rażące zaniedbania w zakresie sądowego postępowania dowodowego, w szczególności poprzez uznanie, że skarżąca nie udowodniła swoich zarzutów w sytuacji, gdy organ odwoławczy w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie, a ponadto przed podjęciem uchwały nie poinformował skarżącej o wyjaśnieniach składanych przez egzaminatorów już po złożeniu przez skarżącą odwołania oraz nie powiadomił skarżącej o terminie podjęcia uchwały przez co uniemożliwił jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, a także co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań; 2. art. 2 oraz art 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 78d ust. 1, 6 i 7 oraz art. 78e ust. 2 p.a. - stanowiących, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasadę równości i zasadę sprawiedliwości społecznej albowiem WSA w Warszawie wbrew zasadzie równości i zasadzie sprawiedliwości społecznej w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego oraz w wydanym wyroku w sposób niesprawiedliwy i krzywdzący dopuszcza możliwość niejednakowego traktowania podmiotów podobnych, wyróżnionych ze względu na przyjęte kryterium wyodrębnienia oraz dopuszcza możliwość arbitralności w wyborze tego kryterium, mianowicie ww. Sąd uznał, iż prace egzaminacyjne skarżącej nie mogły otrzymać ocen pozytywnych, gdyż nie spełniają łącznie wszystkich przesłanek z art. 78e ust. 2 p.a. (pomimo spełnienia tych przesłanek) uznając równocześnie za zgodne z prawem uzyskanie ocen pozytywnych z egzaminu adwokackiego przez osoby, które pisząc prace zgodne z ministerialnymi wytycznymi nie spełniły przesłanki właściwości zastosowanych przepisów prawa oraz poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje; II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj.: 1. art. 113 § 1 p.p.s.a. pozwalający przewodniczącemu zamknąć rozprawę, gdy uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną; w sytuacji, gdy organ odwoławczy nie przeprowadził postępowania dowodowego a złożenie dodatkowych wyjaśnień przez egzaminatorów do składanych wniosków wymaganych przez przepisy art. 78h ust. 7 w zw. z art. 75g ust. 1 oraz art. 78 ust. 7 zd. 2 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 p.a., już po złożeniu przez skarżącą odwołania, odbyło się bez udziału skarżącej i o czym skarżąca nie została powiadomiona przed podjęciem uchwały; 2. art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. polegające na tym, że skarga została oddalona w sytuacji gdy postępowanie przed Komisją Egzaminacyjną I i II stopnia prowadzone było w sposób oczywiście naruszający przepisy art. 78h ust. 7 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 oraz art. 78 ust. 7 zd. 2 w zw. z art. 75g ust. 1 pkt 4 p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zaniechanie zbadania czy organ administracyjny zebrał w sprawie cały materiał dowodowy i dokonał wyboru sposobu jej rozstrzygnięcia po rozważeniu istotnych okoliczności sprawy a stanowisko wyrażone w uchwale uzasadnił w sposób wymagany przepisami prawa; 4. art. 3 p.p.s.a. w związku z art. 134 p.p.s.a. zobowiązujących WSA do zbadania, czy przy wydaniu zaskarżonej uchwały organ odwoławczy nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi w związku z przepisami art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. statuującymi zasady prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, przekonywania i oficjalności postępowania dowodowego zobowiązującymi organ administracyjny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w związku z przepisami art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., zobowiązującymi Sąd do uchylenia uchwały w razie stwierdzenia, że naruszenie przez organ odwoławczy przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 5. zasady nakazującej WSA, zgodnie z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a., w ramach kontroli aktów organów administracji, egzekwowanie od organów administracji zasady zaufania obywatela do organów państwa, nakazującej organom administracyjnym orzekanie zgodnie z prawem w tym zgodnie z zasadą pewności prawa, zasadą równości i zasadą sprawiedliwości społecznej; 6. przepisów art. 134 p.p.s.a., obligujących WSA do badania, czy przy wydaniu zaskarżonych uchwał przez oba organy nie doszło do naruszenia przepisów ustawy prawo o adwokaturze oraz Konstytucji RP albowiem ww. Sąd, będąc powołany do sądowej kontroli ostatecznych decyzji organów administracyjnych w celu zagwarantowania obywatelom praworządnego działania organów państwowych, zaskarżonym wyrokiem, dopuszczając się błędnej wykładni prawa procesowego i materialnego w spornej sprawie, zapewnił skarżącej tylko pozory sprawiedliwości, nie dopuszczając do rzetelnego, systemowego rozwiązania sporu, przerzucając faktyczny ciężar wymiaru sprawiedliwości na NSA, który przez to został przeciążony nieudolnością procesową sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Zarówno art. 183 § 1, jak i art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a., nakładają na stronę wnoszącą skargę kasacyjną obowiązek zredagowania tego środka odwoławczego w sposób, który umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez Sąd pierwszej instancji rozważone czy ocenione. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania bądź precyzowania zarzutów podnoszonych przez stronę, czy formułowanej na ich poparcie argumentacji. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracyjne. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, co uniemożliwia jej uwzględnienie. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych. W ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. kasator zarzuca naruszenia art. 113 § 1 p.p.s.a. ( pkt II ppkt 1 petitum) poprzez zamknięcie rozprawy i uznanie sprawy za dostatecznie wyjaśnioną w sytuacji, gdy jego zdaniem organ nie przeprowadził postępowania dowodowego a złożenie dodatkowych wyjaśnień przez egzaminatorów do składanych wniosków wymaganych przez przepisy art. 78h ust. 7 w zw. z art. 75 g ust. 1 oraz art. 78 ust. 7 zd. 2 w zw. z art. 75g ust.1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze, już po złożeniu przez skarżącą odwołania odbyło się bez jej udziału i bez jej powiadomienia przed podjęciem uchwały. Przede wszystkim zawarte w art. 113 p.p.s.a. regulacje mają charakter techniczny, porządkowy i regulują jedynie jedną z kompetencji przewodniczącego, która wynika z jego funkcji. Do ich naruszenia mogłoby dojść, gdyby przewodniczący nie wydał zarządzenia o zamknięciu rozprawy w ogóle, bądź wtedy gdyby podjął taką czynność procesową w sytuacji, gdy sąd nie uznał jeszcze sprawy za dostatecznie wyjaśnioną do rozstrzygnięcia, czy też zamknął rozprawę nie udzielając głosu stronom, ewentualnie gdyby sąd nie przeprowadził uzupełniającego dowodu z dokumentu, mimo, że wcześniej taki dowód dopuścił. Dostateczne wyjaśnienie sprawy w rozumieniu tego przepisu dotyczy możliwości wydania wyroku z punktu widzenia dopełnienia reguł formalnych związanych z tokiem sprawy administracyjnej, nie zależy zaś od stopnia wyjaśnienia sprawy z punktu widzenia prawdy materialnej, a zatem oceny przez sąd, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też nie. Skoro kasator brak wyjaśnienia sprawy wiąże z nie przeprowadzeniem jego zdaniem, postępowania dowodowego przez organ odwoławczy to zarzut naruszenia przez Sąd art. 113 § 1 p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami w nim wymienionymi uznać należy za całkowicie nietrafny. Zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo prowadzenia postępowania w sposób oczywiście naruszający przepisy art. 78h ust. 7 w zw. z art. 75 g ust. 1 oraz art. 78 ust. 7 zd. 2 w zw. z art. 75g ust.1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (pkt II ppkt 2 petitum) oraz naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji poprzez zaniechanie czy organ administracyjny zebrał w sprawie cały materiał dowodowy i dokonał wyboru sposobu jej rozstrzygnięcia po rozważeniu istotnych okoliczności sprawy a stanowisko wyrażone w uchwale uzasadnił w sposób wymagany przepisami prawa ( ppkt 3 pkt II petitum) oraz pozostałe zarzuty wymienione w pkt II ppkt 4, 5 i 6 petitum skargi kasacyjnej, których komplementarny charakter stanowi o celowości ich łącznego rozpoznania - również nie zasługują na uwzględnienie. Zwrócić uwagę trzeba, że wskazane zarzuty w powiązaniu z ich uzasadnieniem nie są jasne. Autor skargi kasacyjnej przedstawia wyrażane w judykaturze poglądy na tle rozumienia i stosowania zasady równości w prawie bez odniesienia do stanu faktycznego omawianej sprawy. Z kolei z części uzasadnienia wynika, że kasator stoi na stanowisku, że kontrolowana decyzja ma charakter uznaniowy zaś Sąd I instancji nie tylko wykroczył poza zakres sądowej kontroli ale przede wszystkim nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku zbadania czy dokonany przez komisje egzaminacyjne obu instancji wybór rozstrzygnięcia o wyniku egzaminu nie nosi cech dowolności. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd nie dostrzegł braku przeprowadzenia przez organ odwoławczy jakiegokolwiek postępowania dowodowego a także nie ocenił czy wybór rozstrzygnięcia sprawy nastąpił po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny powyższe zarzuty uznaje za nietrafne. Podkreślenia wymaga w kontekście prowadzonego postępowania kontrolnego przez Sąd I instancji, że wbrew stanowisku kasatora, Sąd pierwszej instancji zbadał legalność postępowania w zakresie przestrzegania art. 75g ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 78 ust. 7 ustawy Prawo o adwokaturze. Z zaakceptowanych przez Sąd ustaleń organu wynikało, że wymagane na podstawie drugiego z przepisów - oświadczenia, członkowie Komisji egzaminacyjnej złożyli, przy czym w dodatkowych oświadczeniach złożonych po zapoznaniu z odwołaniem skarżącej, egzaminatorzy sporządzający oceny z zakresu prawa cywilnego zaprzeczyli okolicznościom podnoszonym w odwołaniu co do istnienia podstaw do ich ewentualnego wyłączenia z prac Komisji egzaminacyjnej. W świetle obowiązującego prawa procedura ta była właściwa, stąd zarzutów formułowanych przez skarżącą nie można uznać za usprawiedliwione. Nadto nie wykazuje ona istotności wpływu ewentualnego naruszenia na wynik sprawy. Skarżąca nie powołała również żadnych faktów, z których wynikałoby, że przy sprawdzaniu prac przez Komisję egzaminacyjną doszło do naruszenia przepisów, w tym dotyczących kolejności czynności, a w szczególności rozkodowywania prac. Krytykowana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, przyjęta w toku egzaminu adwokackiego zasada domniemania bezstronności członków komisji egzaminacyjnej, przy braku wykazania naruszenia obowiązującej procedury wyłączenia członka komisji kwalifikacyjnej z prac, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Jako całkowicie dowolne, nie poparte żadnymi argumentami prawnymi uznać należy stanowisko kasatora zarzucającego Sądowi I instancji dokonanie wadliwej oceny przeprowadzonego przez organy postępowania, co doprowadziło Sąd do błędnego przyjęcia, że prace egzaminacyjne skarżącej kasacyjnie nie mogły otrzymać ocen pozytywnych, gdyż nie spełniają łącznie wszystkich przesłanek z art. 78e ust. 2 u.p.o.a. Zwrócić należy uwagę, że w skardze kasacyjnej nie zawarto argumentacji merytorycznej podważającej prawidłowość dokonanych przez egzaminatorów ocen za dwie części egzaminu – z zakresu prawa cywilnego i gospodarczego, za które skarżąca kasacyjnie otrzymała oceny negatywne. Pozwala to Sądowi drugiej instancji na ograniczenie się jedynie do przypomnienia, że w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ odwoławczy - wbrew stanowisku akcentowanemu w skardze kasacyjnej - wszechstronnie i dokładnie omówił mankamenty zaproponowanych przez zdającą rozwiązań z prawa cywilnego oraz z prawa gospodarczego przy uwzględnieniu ustawowych kryteriów oraz wyjaśnił, że brak jest podstaw do przyjęcia naruszenia art. 75g ust. 1 pkt 4 i ust. 3 w zw. z art. 78 ust. 7 ustawy Prawo o adwokaturze. Sąd I instancji uznając ustalenia organów za prawidłowe, dodatkowo podkreślił odrębność oceny organu odwoławczego w zakresie części argumentacji, co jednak nie doprowadziło do zmiany rozstrzygnięcia. Rozpoznający skargę Sąd zaznaczył, że mimo, iż komisja egzaminacyjna II stopnia nie odniosła się do wszystkich uwag skarżącej, sporządzone przez nią motywy rozstrzygnięcia spełniają wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. (pkt II ppkt 5 i 6 petitum) poprzez zapewnienie skarżącej tylko pozorów sprawiedliwości, nie dopuszczając do rzetelnego systemowego rozwiązania sporu (...). Art. 134 § 1 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy sąd administracyjny I instancji - nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić lub rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym), niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy lub nie rozpoznał istoty sprawy. Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznanej sprawie. Niewątpliwie Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonując kontroli zaskarżonej uchwały, gdyż dokonał oceny prawidłowości postępowania przez organy egzaminacyjne z uwzględnieniem przepisów materialnych, istotnych dla dokonania tej oceny. Skarżąca kasacyjnie stanowiska tego, które słusznie podzielił Sąd I instancji nie podważyła skutecznie zarzutami skargi kasacyjnej odnoszącymi się do naruszeń przepisów postępowania. Podsumowując, stwierdzić trzeba, że dokonana przez Sąd I instancji prawidłowa ocena postępowania przeprowadzonego przez organy egzaminacyjne, skutkuje uznaniem, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie mają usprawiedliwionych podstaw (pkt I ppkt 1 i 2 petitum). Skarżąca kasacyjnie formułując pierwszy z zarzutów, wymieniając przepis art. 2 oraz 32 Konstytucji RP wiąże go z przepisami proceduralnymi (art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 78h ust. 7 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 4 u.p.o.a.) zarzucając Sądowi I instancji rażące zaniedbania w zakresie sądowego postępowania dowodowego przez uznanie, że skarżąca nie udowodniła swoich zarzutów w sytuacji, gdy organ odwoławczy w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego (...), a zatem ponawiając de facto zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zwrócenia zatem uwagi wymaga, że podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy bądź którego skutecznie nie podważył. Zarzut kasacyjny sformułowany przez skarżącą nie spełnia tego wymogu a zatem umyka możliwości dokonania kontroli przez Sąd drugiej instancji. Zdaniem NSA również zarzut wskazany w pkt I ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie art. 2 oraz 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 78d ust. 1,6 i 7 oraz art. 78e ust. 2 u.p.o.a., gdyż wbrew zasadzie równości i sprawiedliwości społecznej dopuszczono w zaskarżonym wyroku możliwość niejednakowego traktowania podmiotów podobnych, wyróżnionych ze względu na przyjęte kryterium wyodrębnienia oraz dopuszczono możliwość arbitralności w wyborze tego kryterium i uznanie przez Sąd, że prace egzaminacyjne skarżącej nie mogły otrzymać ocen pozytywnych, gdyż nie spełniają łącznie wszystkich przesłanek z art. 78e ust.2 u.p.o.a. (pomimo, zdaniem kasatora, spełnienia tych przesłanek), uznając równocześnie za zgodne z prawem uzyskanie ocen pozytywnych z egzaminu adwokackiego przez osoby, które pisząc prace zgodnie z ministerialnymi wytycznymi nie spełniły przesłanki właściwości zastosowanych przepisów prawa oraz poprawności zaproponowanego rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Odnosząc się do tego zarzutu, szczególnego podkreślenia wymaga, że w myśl art. 78e u.p.o.a. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Te oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów oddzielnie (niezależnie od siebie) i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia ocenę pozbawioną arbitralności zdeterminowanej wyborem kryterium. Przy czym, co istotne w kontekście tego zarzutu, każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów (egzaminatorów), aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Zatem przedmiotem kontroli Sądu jest sprawa dotycząca konkretnego zdającego. Sąd w takim postępowaniu a wcześniej organy, oceniają egzamin każdego kandydata osobno, co oznacza, że sprawa taka nigdy nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwała komisji egzaminacyjnej konkretyzuje normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Jednocześnie kryteria, które musi spełniać każda praca aby uzyskać wynik pozytywny są jednakowe dla wszystkich kandydatów. Tym samym wszyscy kandydaci do wykonywania zawodu adwokata, przystępujący do egzaminu są oceniani według tych samych kryteriów, których spełnienia dla uzyskania oceny pozytywnej oczekuje się od wszystkich zdających. Istota zarzutu wydaje się dotykać problemu różnorodności spojrzenia na dopuszczalne rozwiązania problemów prawnych z pominięciem jakichkolwiek założeń. Kasator jednak nie dostrzega, co zostało już wcześniej podkreślone, że sprawdzenia prac dokonują eksperci i to na ich wiedzy oparte jest założenie egzaminu, że kandydat na adwokata rozwiązując zadanie egzaminacyjne musi całościowo w zakresie danego zagadnienia wykazać się wiedzą, która pozwoli na uznanie, że daje on gwarancję samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Nie można też pomijać okoliczności, że zaproponowane rozwiązanie pracy musi zawierać określone minimalne wymogi pozwalające na wystawienie oceny pozytywnej, zaś uszczegółowienie kryteriów spełnienia tych wymogów, na podstawie art. 78e ust. 2 p.o.a. należy do ekspertów (członków komisji egzaminacyjnej). Tych wymogów, w świetle wszechstronnego wyjaśnienia organu w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, nie spełniła strona w zadaniach z zakresu prawa cywilnego i gospodarczego. Z tych przyczyn, uznać należy, że w zakresie oceny pracy skarżącej z prawa cywilnego i gospodarczego słusznie stwierdził Sąd I instancji, że prawidłowo i z uwzględnieniem kryteriów wymienionych w art. 78e ust. 2 p.o.a. oceniono te prace, zaś skarżąca jak wynika z wcześniejszych rozważań, oceny tej nie podważyła zarzutami skargi. Podsumowując, praca, która spełnia wymogi z art. 78e ust. 2 p.o.a. powinna zostać oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Przy czym, ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną. W konsekwencji praca, która nie spełnia jednego z wymogów ustawowych musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Z przedstawionych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał za chybione podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny wszystkie zarzuty kasacyjne uznał za nieusprawiedliwione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Orzekając o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił wynagrodzenie pełnomocnika organu (360 zł.), który nie prowadził sprawy przed sądem pierwszej instancji.