I FZ 239/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 10/16, o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 27 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. 1. Przedmiot zażalenia oraz podmiot je wnoszący A. A. (dalej: Skarżący) wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 10/16. Postanowieniem tym Sąd odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji 2.1. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 10/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 27 października 2016 r. nr [....] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2012 r. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 28 grudnia 2016 r. w trybie doręczenia zastępczego (po dwukrotnym awizowaniu przesyłki w dniach 14 i 22 grudnia 2016 r.) na podstawie art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) Postanowieniem z dnia 9 lutego 2017 r. stwierdzono prawomocność tego wyroku. 2.2. W dniu 7 lipca 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik Skarżącego złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Stwierdził, że: - o sporządzonym uzasadnieniu wyroku dowiedział się w dniu 30 czerwca 2017 r., kiedy w związku z długim oczekiwaniem na jego doręczenie udał się do Sądu celem przejrzenia akt sprawy; - jego zdaniem nie dokonano prawidłowego doręczenia wyroku w trybie zastępczym na adres do doręczeń, gdyż przesyłka nie została awizowana; - inne przesyłki również były nieprawidłowo mu doręczane, na co składał skargi do Poczty Polskiej; - w odpowiedzi na reklamacje Poczta Polska wyjaśniała, że jej ustalenia oparte są na oświadczeniach listonosza i nie ma możliwości jednoznacznego potwierdzenia lub wykluczenia sytuacji braku awiz. 3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji W motywach rozstrzygnięcia, Sąd wskazał, że: - okoliczności podniesione przez Skarżącego nie dowodziły braku jego winy w uchybieniu terminu; - doręczenie Skarżącemu odpisu wyroku z dnia 3 listopada 2016 r. wraz z uzasadnieniem w trybie art. 73 § 4 P.p.s.a. było skuteczne (z przesyłki pocztowej zwróconej do nadawcy jako niepodjętej w terminie wyraźnie wynikało, że z powodu niemożności doręczenia adresatowi w dniu 14 grudnia 2016 r. przesyłkę poleconą pozostawiono w placówce pocztowej, a zawiadomienie o pozostawieniu pisma ze wskazaniem adresu placówki pocztowej umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata, na przesyłce tej widniała również adnotacja o powtórnym awizowaniu w dniu 22 grudnia 2016 r., a także informacja o zwrocie przesyłki jako niepodjętej w terminie w dniu 30 grudnia 2016 r.; obok tych informacji znajdowały się stosowne pieczątki oraz podpisy listonosza); - analiza akt sprawy potwierdzała prawidłowość danych zawartych w zwrotnym potwierdzeniu odbioru, a Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów na uprawdopodobnienie okoliczności uchybienia w pracy listonosza; - przeciwdowodu nie stanowiło oświadczenie o braku awiza oraz przeanalizowane przez Sąd przykładowe awiza dołączone do wniosku; - Skarżący powołując się na składane reklamacje do Poczty Polskiej, do wniosku nie złożył pisma potwierdzającego poczynione w tym zakresie twierdzenia. 4. Zażalenie W zażaleniu Skarżący wniósł o uchylenie lub zmianę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu środka zaskarżenia, uznając za niewłaściwą ocenę Sądu pierwszej instancji, powtórzył w istocie argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. 5.2. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodabniając okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie. 5.3. Przywołane regulacje formułują podstawowe warunki zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Podkreślenia jednak wymaga, że aby termin mógł zostać przywrócony musi dojść do jego uchybienia. Stan taki wymaga jednoznacznego i niewątpliwego stwierdzenia, czy i kiedy termin rozpoczął swój bieg. W rozpoznanej sprawie spór koncentruje się wokół terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który - z uwagi na brzmienie art. 177 § 1 P.p.s.a. - determinowany był datą skutecznego doręczenia Skarżącemu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 10/16 (jego odpisu z uzasadnieniem). W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji przyjął, że wprowadzenie do obrotu prawnego tego wyroku nastąpiło w ramach art. 73 P.p.s.a. Przepis ten przewiduje fikcję prawną doręczenia pisma, która ziszcza się na skutek jego nieodbrania w terminie czternastu dni, po uprzednim dwukrotnym awizowaniu. Tymczasem Skarżący zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak też w zażaleniu kwestionował (pośrednio) skuteczność zastosowanego w sprawie trybu doręczenia, podnosząc brak awizowania przesyłki zawierającej wyrok Sądu pierwszej instancji, a w konsekwencji - brak jego winy w spóźnionym wniesieniu skargi kasacyjnej od tego orzeczenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tak zakreślonych ramach sporu stanowiącego przedmiot niniejszej sprawy, ocena zasadności wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej musiała zostać poprzedzona rozważeniem prawnych warunków niezbędnych do uznania skuteczności doręczenia na zasadzie wspomnianej fikcji prawnej oraz prawidłowości zastosowania tej instytucji wobec wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 10/16. 5.4. I tak, jeżeli doręczenie nie może nastąpić w sposób właściwy lub zastępczy, pismo, po uprzednim zawiadomieniu adresata, umieszcza się w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy na okres czternastu dni. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe - na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w tym terminie pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (por. art. 73 § 1-3 P.p.s.a.) Po upływie ostatniego dnia terminu, ustanawia się fikcję prawną doręczenia. Innymi słowy, w razie nieodebrania pisma złożonego w placówce pocztowej za datę doręczenia pisma przyjmuje się datę, w której upłynął termin jego odbioru (por. art. 73 § 4 P.p.s.a.) Z kolei w myśl art. 65 § 1 P.p.s.a., sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529, z późn. zm.), przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy. Stosownie do art. 65 § 2 P.p.s.a., do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego, stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Oznacza to, że aby w sposób prawidłowy - zgodnie z art. 65 § 2 P.p.s.a. - doręczyć pismo sądowe, należy zastosować tryb, o jakim mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1222, z późn. zm.; dalej: rozporządzenie). Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, po pozostawieniu zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej placówce pocztowej operatora lub właściwym urzędzie gminy doręczający dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis. Awizowaną przesyłkę przechowuje się w placówce pocztowej operatora lub w urzędzie gminy przez siedem kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia (§ 7 ust. 3 rozporządzenia). Jeżeli osoba uprawniona nie zgłosi się po odbiór przesyłki złożonej w placówce pocztowej operatora w terminie, o którym mowa w § 7 ust. 3 rozporządzenia, wówczas placówka pocztowa operatora sporządza powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych 7 dni licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia oraz zaznacza dokonanie powtórnego zawiadomienia na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki adnotacją "awizowano powtórnie dnia" i podpisem (§ 8 ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia). 5.5. Opisany powyżej tryb doręczania przesyłek sądowych został w niniejszej sprawie nieprawidłowo zastosowany. Sąd pierwszej instancji przyjął, że przesyłka zawierająca odpis wyroku wraz z uzasadnieniem była (prawidłowo) dwukrotnie awizowana Stronie, odpowiednio w dniach: 14 i 22 grudnia 2016 r., co w szczególności potwierdzać miały zamieszczone na przesyłce adnotacje, stosowne pieczątki oraz podpisy listonosza. W aktach sprawy znajduje się niedoręczona Skarżącemu przesyłka oraz tzw. zwrotne potwierdzenie odbioru (karta 189). Adnotacje o awizowaniu pisma w dniach 14 i 22 grudnia 2016 r. zostały umieszczone na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki. Zarówno przy pierwszej, jak i drugiej awizacji, pole przeznaczone na datę jej wykonania zostało wypełnione przez wpisanie takowej, jednakże miejsce w którym doręczający powinien złożyć swój podpis zostało wypełnione tylko w przypadku tej pierwszej (doręczający złożył czytelny podpis). W przypadku awizacji z dnia 22 grudnia 2016 r. brak jest w polu do tego przeznaczonym ani czytelnego podpisu, ani nie ma też tzw. parafy (podpisu nieczytelnego). Odnotować należało, że na granicy tego pola zostały zamieszczone 2 krótkie prawie równoległe linie, zbliżone swym wyglądem do znaku rozpoczynającego lub kończącego cudzysłów. Tego rodzaju oznaczenie nie mogło być uznane za jakikolwiek podpis. Akceptowaną w obiegu prawnym, jak i orzecznictwie sądowym zasadą jest bowiem, że podpisem jest znak ręczny określonej osoby, noszący indywidualne i powtarzalne cechy pozwalające odróżnić go od innych i umożliwiający identyfikację osoby podpisującego oraz autentyczności podpisu. Z uwagi na doniosłe skutki procesowe, jakie wiążą się dla strony z zastosowaniem trybu doręczeń przesyłek pochodzących od sądów, szczególnie rygorystycznie należy przestrzegać procedury wymienionej we wskazanych wcześniej przepisach (por. pkt 5.3. tego uzasadnienia). Oba zatem zawiadomienia adresata o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej powinny być potwierdzone wyraźnymi, niebudzącymi żadnych wątpliwości, adnotacjami doręczyciela, że powiadomił adresata o przesyłce. W powołanym rozporządzeniu wprost wskazano, że doręczający dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis (§ 7 ust. 1 pkt 1). W przypadku uchybienia więc tak jednoznacznemu wymogowi jak brak podpisu przy awizacji, nie można mówić, że doręczający właściwie zastosował przepisy o doręczaniu pism sądowych. Nieprawidłowo zatem - wbrew art. 73 § 4 P.p.s.a. - Sąd pierwszej instancji uznał przesyłkę za doręczoną z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej. W przedstawionych okolicznościach nie zostały spełnione właściwie te z wymogów, które były niezbędne do przyjęcia fikcji prawnej doręczenia wyroku zawartego w tej przesyłce. W tym stanie rzeczy wniesiony przez Skarżącego wniosek o przywrócenie terminu był niedopuszczalny. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie rozpoczął bowiem w ogóle swojego biegu, jako że odpis wyroku z uzasadnieniem nie został Skarżącemu prawidłowo doręczony. 5.6. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 oraz art. 88 w związku z art. 193 i art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wniosek Skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania nie znalazł w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienia prawnego. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują bowiem możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W odniesieniu do braku możliwości zwrotu kosztów postępowania w przypadku zaskarżenia postanowienia kończącego postępowanie w sprawie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42).