II SA/Kr 284/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie WSA Beata Łomnicka WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi L K., M. O., J. K., M. K. i P. O. na postanowienie Wojewody [...] z dnia 5 stycznia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jej postanowienie organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących L. K., M. O., J. K., M. K. i P. O. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. WSA/wyr.1a - sentencja wyroku (tryb uproszczony) Wojewoda [...] postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r. znak: [...] na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., póz. 1774) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, póz. 267 z późn. zm.), po rozpoznaniu zażalenia L.K. , P.O. , J.K. , M.O. działającego w imieniu własnym oraz jako kurator M.K. reprezentowanych przez pełnomocnika radcę prawnego G.K. na postanowienie Starosty K. z 27 lipca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Starosty K. z 27 lipca 2015 r. nr [...] . Jak wynika z akt sprawy, Starosta Powiatu K. postanowieniem z 27 lipca 2015 r. nr [...] powołując się na art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte na wniosek L.K. , M.O. (działającego w imieniu własnym oraz jako kurator M.K. ), J.K. i P.O. dotyczące zwrotu udziału w wysokości 30/40 części w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,0176 ha, położonej w obr.[...] m. K. , obj. księgą wieczystą nr [...] do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego jakim jest ustalenie spadkobierców współwłaściciela nieruchomości – R.B. Na powyższe postanowienie Starosty Powiatu K. z 27 lipca 2015 r. nr [...] zażalenie złożyli L.K. , P.O. , J.K. , M.O. działający w imieniu własnym oraz jako kurator M.K. reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego G.K. zarzucając wydanemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, a to art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że ustalenie kręgu uczestników postępowania stanowi zagadnienie wstępne dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot udziału w wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy pozostaje to irrelewantne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej a to w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 28 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że poprzednim właścicielem, któremu przysługuje status strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonego udziału w prawie własności nieruchomości jest współwłaściciel, którego udziału w prawie własności nie wywłaszczono. Wojewoda [...] rozpatrując zażalenie oraz całość materiału dowodowego zebranego w sprawie stwierdził, że przedmiotem postępowania zażaleniowego jest kwestia zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu udziału w wysokości 30/40 części w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,0176 ha położona w obr. [...] m. K. , obj. księgą wieczystą nr [...] do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego jakim jest ustalenie spadkobierców współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości – R.B. . Dokonując oceny zasadności zawieszenia przez Starostę K. prowadzonego postępowania Wojewoda zauważył, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne ma obowiązek ustalić krąg osób, mających interes prawny w sprawie i zapewnić im czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 28 w związku z art. 10 K.p.a.). W myśl przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ukształtowanej w nim konstrukcji sprawy administracyjnej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stroną tego postępowania jest z jednej strony poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy, a z drugiej aktualny, w momencie orzekania o zwrocie nieruchomości, jej właściciel. W orzecznictwie i literaturze (por. T. Woś "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", Warszawa 2011 r.) przyjmuje się, że uprawnienia strony w takim postępowaniu przysługują również podmiotom, którym do nieruchomości wywłaszczonej przysługuje prawo użytkowania wieczystego oraz w związku z postanowieniami art. 138 ustawy o gospodarce nieruchomościami zarządcy nieruchomości, użytkownikowi, najemcy, dzierżawcy oraz osobie korzystającej z nieruchomości na podstawie umowy użyczenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2002 r. sygn. akt II SA/Kr 1498/00), a więc podmiotom, którym do konkretnej nieruchomości będącej przedmiotem danego postępowania administracyjnego przysługuje tytuł prawny wynikający ze stosunków prawno-rzeczowych lub obligacyjnych. Równocześnie zauważył organ, że prawną formą udokumentowania spadkobrania jest przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez sąd rejonowy właściwy wg. ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy bądź przedstawienie notarialnego poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w formie aktu notarialnego przed notariuszem. Jak wynika z akt sprawy organu l instancji pismem z dnia 4 listopada 2008 r. L.K. , M.O działający w imieniu własnym oraz jako kurator M.K. , J.K. oraz P.O. reprezentowani przez pełnomocnika adwokata W.C. (jako spadkobiercy poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonego udziału w prawie własności nieruchomości w wysokości 30/40 części - co wynika z treści dokumentów zgromadzonych w aktach organu l instancji) wystąpili do Prezydenta Miasta K. z wnioskiem o zwrot udziału wynoszącego 30/40 części w nieruchomości położonej w K. , zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...] , objętej księgą wieczystą[...] cd Lwh [...] , stanowiącej działkę nr [...] pół. w obr. [...] m. K. Wyżej opisany udział w prawie współwłasności przedmiotowej nieruchomości został zbyty przez J.K. oraz H.K. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z 28 lipca 1978 r. Rep. A [...] z przeznaczeniem na realizację [...] Jak wynika z analizy odpisu z księgi wieczystej nr [...] stanowiąca przedmiot postępowania działka nr [...] ujawniona jest jako stanowiąca obecnie współwłasność Gminy Miasta K. w 15/20 częściach oraz F.B. w 1/20 części i R.B. w 4/20 częściach. Jak z kolei jak wynika z pozyskanego przez organ l instancji postanowienia Sądu Rejonowego w B. II Wydział Cywilny z 26 maja 2014 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłym F.B. nabył w całości syn R.B. Z treści pisma Sądu Rejonowego dla K.-P. w K. Wydział l Cywilny z 30 marca 2015 r. sygn. akt [...] wynika, że przed sądem tym prowadzone jest postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po R.B. do chwili obecnej niezakończone, co w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego potwierdził również organ odwoławczy. Jednocześnie wskazano, że art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. wskazuje, iż w przypadku gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, organ administracji obowiązany jest zawiesić postępowanie aż do czasu rozstrzygnięcia powyższej kwestii przez organ właściwy w tej sprawie. Przez zagadnienie wstępne należy rozumieć sytuację w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia prawnego. Mając na uwadze powyższe wskazano, że jak prawidłowo w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał organ l instancji, w przedmiotowej sprawie w chwili obecnej, z uwagi na toczące się przed sądem powszechnym postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po R.B. - współwłaścicielu nieruchomości, nie można w sposób prawidłowy ustalić kręgu osób, które są stronami toczącego się postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, czyli podmiotami którym przysługuje interes prawny w tym postępowaniu administracyjnym. Nie jest obecnie możliwe dalsze prawidłowe prowadzenie omawianego postępowania administracyjnego, a co za tym idzie w chwili obecnej sprawa zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie może zostać rozpoznana gdyż nie można obecnie wydać w tym zakresie prawidłowej decyzji administracyjnej.. - W związku z przedstawionymi okolicznościami sprawy, w ocenie Wojewody, należało utrzymać w mocy postanowienie Starosty Powiatu K. z 27 lipca 2015 r. nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu udziału w wysokości 30/40 części w nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0176 ha do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego jakim jest ustalenie spadkobierców współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości – R.B. . Z powyższym postanowieniem nie zgodzili się L.K. , M.O. , M.K. , J.K. , P.O. zaskarżając go w całości w ustawowym terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego je postanowienia organu l instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art 28 K.p.a. poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że status strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonego udziału w prawie własności nieruchomości przysługuje spadkobiercom właścicieli niewywłaszczonego udziału w prawie własności nieruchomości; 2) art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż ustalenie grona spadkobierców po współwłaścicielu, którego udział w prawie własności nieruchomości nie został wywłaszczony jest kwestią prejudycjalną będącą przesłanką dla zawieszenia postępowania administracyjnego z urzędu. Z uwagi na fakt, że zarzuty skargi są tożsame z zarzutami zażalenia na postanowienie organu l instancji, w uzasadnieniu skargi podano takie same argumenty jak w uzasadnieniu odwołania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., póz. 270 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonego do sądu postanowienia z obowiązującymi przepisami. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie może w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Art. 135 P.p.s.a. stanowi zaś, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sprawa ta zostaje rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania służy zażalenie, a więc można skargę na takie postanowienie rozpoznać w postępowaniu uproszczonym. W niniejszej sprawie podstawę zawieszenia postępowania administracyjnego stanowił art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r, póz. 1774). Organy obu instancji zgodnie uznały bowiem, że prowadzenie postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uzależnione jest od wstąpienia do sprawy o zwrot wszystkich spadkobierców jednego ze współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,0176 ha, położonej w obr. [...] m. K. , obj. księgą wieczystą nr [...] , tj. do chwili prawomocnego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego jakim jest ustalenie spadkobierców po zmarłym R.B. Stanowisko to jest nieprawidłowe. Organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że wykładnia art. 136 ust. 3 zdanie 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nakazuje zapewnienie udziału w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczone nieruchomości wszystkim aktualnym właścicielom takiej nieruchomości. Dotyczy to jednak sytuacji, w której skutkiem postępowania wywłaszczeniowego mogą być przeniesienie prawa własności na byłych właścicieli (którym prawo własności zostało wywłaszczone) lub ich następców prawnych. Ta zaś sprawa nie dotyczy zwrotu całej nieruchomości określonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,0176 ha położonej przy ul. [...] w K. . Przedmiotem żądania zwrotu jest udział w ww. nieruchomości obejmujący 30/40 część wywłaszczonej nieruchomości i właśnie taka część prawa własności (współwłasności) przysługuje obecnie Gminie Miasto K. Pozostała część - tj. 10/40 (lub 5/20) przysługuje następcy prawnemu lub następcom prawnym po zmarłym R.M.B. Nie ulega także wątpliwości, że udział tego współwłaściciela (R.B. ) nie został wywłaszczony. Tym samym skarżący trafnie podnoszą, że kwestia udziału następców prawnych zmarłego R.B. nie stanowi zagadnienia prejudycjalnego w tej sprawie. Niezależnie bowiem od wyniku postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie nastąpi jakakolwiek ingerencja w udział we współwłasności przysługujący następcy prawnemu lub następcom prawnym po zmarłym R.B. Co najwyżej zmieni się podmiot posiadający udział wynoszący 30/40 część w prawie własności. Skoro ustawodawca nie ogranicza współwłaściciela posiadającego większościowy udział w prawie własności w możliwości zbycia udziału bez zgody innego "mniejszościowego" współwłaściciela, to także niezależnie od stanowiska owego "mniejszościowego" współwłaściciela może nastąpić przeniesienie udziału w prawie do własności na rzecz innych osób w postępowaniu uregulowanym art. 136-137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Trafnie w skardze powołano się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. SK 26/14 (Dz. U. z 2015 r., póz. 1039), w którym Trybunał konkludując stwierdził, że niezgodne z Konstytucją jest uzależnianie prawa do zwrotu na rzecz byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, gdyż prawo byłego współwłaściciela (lub jego spadkobiercy) do zwrotu utraconego przez niego udziału we współwłasności nieruchomości ma charakter "innego prawa majątkowego" w rozumieniu art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. Rozważania Trybunału Konstytucyjnego przedstawione w obszernym uzasadnieniu mają charakter uniwersalny i wynika z nich pogląd, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nawet brak wniosku wszystkich uprawnionych lub brak udziału w sprawie ich następców prawnych nie może stać na przeszkodzie orzekaniu o zwrocie części nieruchomości na rzecz tych podmiotów, które w postępowaniu uczestniczą i zwrotu nieruchomości dochodzą. Tym samym skoro na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, a także że każdemu z byłych współwłaścicieli (bądź ich spadkobierców) domagających się zwrotu przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pozwalająca mu domagać się zwrotu jego udziału w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, to tym bardziej możliwe jest prowadzenie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonego udziału, jeżeli dotyczy ono tylko zwrotu tego udziału w prawie własności, który został wywłaszczony. Kwestie związane z właścicielem (współwłaścicielem) udziału niewywłaszczonego nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu udziału wywłaszczonego. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane w sprawie postanowienia są nieprawidłowe i wynikają z błędnej wykładni art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., a tym samym organy naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P. p. s. a.). Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd uchylił także postanowienie organu l instancji. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. po uprawomocnieniu się wyroku w przedmiocie uchylenia postanowienia o zawieszeniu, organy powinny przystąpić do dalszego prowadzenia postępowania w sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekła na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. mając na uwadze treść § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., póz. 1804).