II SA/Ol 473/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant st. referent Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B. J. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 9 czerwca 2015r. (data wpływu pisma) Naczelnik Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy B. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta (organ właściwy dłużnika), na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wystąpił do Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich dla Dzielnicy B. z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego B.J. Pismem z dnia 1 grudnia 2015r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Podinspektor w Delegaturze Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy B., na podstawie art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przekazał zgodnie z właściwością Staroście wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego B.J., bowiem zainteresowany nie figuruje w ewidencji ludności tut. Dzielnicy, natomiast z informacji uzyskanej z CEPiK wynika, że posiada prawo jazdy kat. B, wydane dnia [...] 2003r. przez Starostę. W dniu 11 grudnia 2015r. (data doręczenia do rąk dłużnika alimentacyjnego) Starosta zawiadomił dłużnika alimentacyjnego o wszczęciu postepowania administracyjnego w sprawie zatrzymania prawa jazdy w związku z wnioskiem Naczelnik Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy B. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia 2 czerwca 2015r. Pouczono stronę o obowiązku zawiadomienia organu, przed którym toczy się postępowanie o każdej zmianie swego adresu, stosownie do art. 41 § 1 k.p.a. oraz możliwości zapoznania się w terminie 7 dni z materiałami sprawy, a nadto wniesienia do prowadzonego postępowania swoich wniosków, dowodów lub innych uwag i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Decyzją z dnia [...] Kierownik Wydziału Zarządzania Kryzysowego i Komunikacji działający z upoważnienia Starosty, na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2015r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r. poz. 1228, ze zm) dalej: u.p.o.u.a., orzekł o zatrzymaniu B.J. prawa jazdy kategorii B, o nr dokumentu [...], wydanego w dniu [...] 2003r. przez Starostę. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 7 grudnia 2015r. do organu wpłynął wniosek o zatrzymanie stronie prawa jazdy wraz z odpisem ostatecznej decyzji z dnia [...] o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przez B.J. Podano, że przepis art. 5 ust. 5 ww. ustawy nakłada na organ obowiązek wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie wskazując na oparcie decyzji na niewłaściwym założeniu, że jest osobą uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Wyjaśnił, że nie rozumie w oparciu o jakie przepisy prawa został uznany za taką osobę, gdyż stosownie do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego można zatrzymać prawo jazdy jedynie osobie, która uporczywie uchyla się od podjęcia pracy lub też pozostaje bierna wobec swoich obowiązków. Podniósł, że wprawdzie na jego koncie nadal pozostaje znaczna kwota do spłaty lecz w miarę możliwości regularnie wpłaca na konto Komornika małe środki pieniężne, a nadto regularnie spotyka się z dziećmi tj. synami T. i A. To także wymaga nakładów tj. pójście do kina, na basen. Wyjaśnił, że obecnie pozostaje bez pracy, od 2 lat jest zarejestrowany w PUP w D., na każde wezwanie się stawia, aktywnie poszukuje zatrudnienia i najprawdopodobniej w miesiącu marcu 2016r. podpisze umowę o pracę, na razie na pół etatu. Podjęcie pracy bez posiadania prawa jazdy jest znacznie trudniejsze, bądź też całkowicie pozbawi go możliwości jej znalezienia. Dodatkowo wskazał, że w dniu [...] 2011r. zawarł związek małżeński z obecną małżonką, posiadają trójkę dzieci w wieku 4,5 roku syn P. oraz 7 miesięczne bliźniaki syn M. i córka A. Sytuacja rodzinna jest trudna, gdyż poza problemami finansowymi wystąpiły komplikacje zdrowotne u żony jak i dzieci. Załączył akty urodzenia dzieci oraz zawarcia związku małżeńskiego i zaświadczenie o stanie zdrowia syna P. Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia przedstawiono treść art. 5 ust. 3 i 3b u.p.o.u.a. wskazując, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może być wszczęte w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w sytuacji gdy wpłynął wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, to przepis art. 5 ust. 5 ww. ustawy nie dopuszcza innego rozstrzygnięcia niż wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. SKO wyjaśniło, że ww. przepis nie pozwala organowi na dowolność. Ponadto odnosząc się do zawartych w odwołaniu argumentów w zakresie sprawy alimentacyjnej wyjaśniło, że nie mogą one zostać uwzględnione albowiem organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję postępował zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podniesione argumenty mogły znaleźć rozpatrzenie w sprawie dotyczącej uznania za dłużnika alimentacyjnego, nie zaś w sprawie dotyczącej zatrzymania prawa jazdy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B.J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym poza kolejnością. Zarzucił, że wydana decyzja Kolegium zawiera rażące naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów państwa prawa, naruszenie zasady nakazującej poszukiwanie prawdy materialnej przez naruszenie obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych mających wpływ na interes prawny strony. Ponownie wskazał na zarzuty zawarte w odwołaniu dotyczące nieuprawnionych stwierdzeń w decyzji organu o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosząc o jej oddalenie podtrzymało argumenty zawarte w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga strony zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz.270, ze zm.) zwanej dalej; p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że narusza on bądź przepisy prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisy dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Nadto wskazać należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy, oraz stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny skarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które nie pozwoliło na pozostawienie jej w obrocie prawnym. Badając legalność zaskarżonej decyzji, w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, ponieważ decyzja wydana została bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 267, ze zm) dalej: kpa. w zakresie mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia orzeczenia o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu wobec uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z 7 września 2015r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r. poz. 1228, ze zm) dalej: u.p.o.u.a. Stosownie do treści art. 5 ust. 3 ww. ustawy w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podkreślenia przy tym wymaga, że postępowanie administracyjne w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się może zostać wszczęte, gdy wystąpi chociażby jedna z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl zaś art. 5 ust. 3b ww. ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 5 tej ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z powyższej regulacji wynika, iż badaniu przez organ w toku postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u. podlega zweryfikowanie czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ostateczna, bowiem okoliczność ta stanowi wyłączną przesłankę wydania decyzji o jakiej mowa w tym przepisie. Wymogowi powyższemu orzekające w sprawie organy nie sprostały. Zauważyć bowiem trzeba, iż na znajdującej się aktach sprawy kserokopii decyzji z dnia [...] brak jest jakiejkolwiek wzmianki o jej ostateczności. Informację o uprawomocnieniu się tej decyzji zawiera wprawdzie wniosek Prezydenta Miasta z dnia 2 czerwca 2015r. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jednak brak jest jakichkolwiek poświadczeń potwierdzających, że prawidłowo skarżącemu decyzja ta została doręczona. W aktach administracyjnych organu I instancji znajdują się wprawdzie pisma kierowane do organu właściwego dłużnika oraz zmierzające do ustalenia miejsca pobytu skarżącego, jednak brak jest potwierdzenia, że decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego została w sposób prawidłowy wprowadzona do obrotu prawnego. Brak jest informacji, czy decyzja ta została skarżącemu doręczona osobiście, czy też była ona awizowana i przyjęto w trybie art. 44 k.p.a. jej doręczenie zastępcze. Powyższa okoliczność ma istotne znaczenie prawne, albowiem zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 K.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 (to jest osobiście lub dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu) w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego przechowuje on pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 K.p.a.), przy czym w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 K.p.a.). W myśl art. 44 § 4 K.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Z przedstawionych powyżej regulacji wprost wynika, iż bez ustalenia daty pierwszego awizowania przesyłki nie sposób ustalić dnia, z którym doręczenie uważa się za dokonane, albowiem datę tą ustala się względem terminu pierwszego, a nie drugiego awizowania przesyłki. Co za tym idzie uznać należy, iż brak wyjaśnienia przez organy orzekające w tej sprawie powyższych okoliczności skutkuje tym, że w sprawie nie została ustalona w sposób jednoznaczny i pewny kluczowa okoliczność jaką jest posiadanie przez decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] przymiotu ostateczności, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jako co najmniej przedwczesnej. O ile bowiem w sprawie okazałoby się, iż decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] nie została prawnie skutecznie doręczona będącemu jej jedynym adresatem B.J., to oznaczałoby, iż nie uzyskała ona przymiotu ostateczności, co uzasadniałoby nieuwzględnienie wniosku organu właściwego dłużnika o zatrzymania skarżącemu prawa jazdy. Podkreślić w tym miejscu pozostaje, że weryfikacji przez organy orzekające w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy są uprawnione, a jednocześnie obowiązane jedynie do zbadania czy przedmiotowa decyzja o uznaniu za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uzyskała przymiot ostateczności, a nie do weryfikowania prawidłowości procedowania przez będącego organem właściwym dłużnika co do uznania za dłużnika alimentacyjnego. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że organ orzekający w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy winien jedynie zweryfikować czy doręczenie decyzji z dnia [...] odpowiadało wymogom określonym art. 42, art. 43 bądź art. 44 § 1 - 3 k.p.a. Skarżącemu pozostaje natomiast wyjaśnić, że kwestia oceny jego sytuacji materialnej i rodzinnej winna być oceniona na etapie postępowania w przedmiocie uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie zaś w sprawie dotyczącej zatrzymania prawa jazdy. Gdyby jednak w toku ponownego rozpoznania tej sprawy przez organy orzekające okazało się, że strona nie brała w nim udziału na skutek doręczenia decyzji ustalającej ją za dłużnika alimentacyjnego w trybie art. 44 k.p.a., czyli doręczenia zastępczego, to wówczas skarżący winien wystąpić do organu wydającego tę decyzję z wnioskiem o wznowienie postępowania w stosunku do decyzji z dnia [...], o ile okazałoby się iż uzyskała ona przymiot prawomocności. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych przez skarżącego wskazać zaś należy, że ze sposobu sformułowania art. 5 ust. 5 u.p.o.u. wynika w sposób jednoznaczny, iż zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest obligatoryjne, co oznacza, iż w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od warunków materialnych i osobistych dłużnika alimentacyjnego, jak również nie upoważnił organu orzekającego w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy do kontrolowania zgodności z prawem decyzji ostatecznej o uznaniu danej osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powyższe oznacza, że nie miały jakiegokolwiek znaczenia w tej sprawie okoliczności podnoszone przez stronę skarżącą w skardze i wcześniej w odwołaniu, a dotyczące tego, że nie zgadza się z uznaniem jej za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, względnie kwestionującą prawidłowość przeprowadzenia postępowania w sprawie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. orzekł w punkcie I wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien uwzględniając poglądy prawne wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku zweryfikować czy decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] o uznaniu B.J. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uzyskała, a jeśli tak to z jaką datą przymiot ostateczności. Ustaleń powyższych organ dokonać może poprzez zapoznanie się z aktami sprawy zakończonej decyzją z dnia [...], względnie poprzez uzyskanie od organu właściwego dłużnika w pełni czytelnego odpisu zwrotnego potwierdzenia odbioru przez skarżącego korespondencji decyzję tą zawierającej i następnie w oparciu o poczynione w tym zakresie ustalenia ponownie rozpoznać wniosek o zatrzymaniu prawa jazdy. Na podstawie art. 200 ppsa. orzeczono o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania od organu