II OZ 206/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 375/16 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi A. P. i A. P. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 375/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił A. P. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 25 października 2016 r. odmawiające sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 8 września 2016 r., wydanego w sprawie ze skargi A. P. i A. P. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia. W motywach rozstrzygnięcia Sąd podał, że reprezentowany przez adwokata z urzędu skarżący A. P. wniósł w piśmie z 14 listopada 2016 r. zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku z 8 września 2016 r. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego podał, że w dniu 8 września 2016 r. odbyły się jedna po drugiej, dwie rozprawy sądowe z udziałem skarżącego. Dlatego skarżący złożył jeden wniosek, który opatrzył dwoma sygnaturami pozostając w przekonaniu, że w sposób należyty wnosi o sporządzenie uzasadnienia do wyroków zapadłych w dwóch sprawach. Wniosek ten prawdopodobnie został przedłożony do sprawy II SA/Ke 376/16. Wskazano, że skarżący na skutek doręczenia mu uzasadnienia wyroku jedynie w sprawie II SA/Ke 376/16, złożył – w jego odczuciu ponowny - wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie niniejszej, który Sąd rozpatrzył jednak negatywnie. Dalej pełnomocnik podał, że skarżący jest osobą nieporadną, nie znającą przepisów prawa, która w dniu ogłoszenia wyroku złożyła jeden wniosek o sporządzenie uzasadnienia obejmujący dwie sprawy, stanowiące w jej odczuciu jedną, dotyczącą nałożenia na małżonków P. grzywny w celu przymuszenia. Pełnomocnik podniósł, że jako ustanowiony z urzędu pełnomocnik do sporządzenia skargi kasacyjnej niezwłocznie zapoznał się aktami sprawy i spotkał ze skarżącym, co skutkowało złożeniem niniejszego zażalenia w terminie siedmiu dni od otrzymania zarządzenia z ORA w K. Na wypadek, gdyby Sąd uznał, że pomimo powyższych okoliczności zażalenie zostało złożone po terminie, wnoszący skargę wniósł o przywrócenie terminu do jego złożenia. Sąd przytoczył treść art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. i stwierdził, że skarżący przede wszystkim powołuje się jedynie na okoliczności, które mogłyby ewentualnie mieć wpływ na przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie wskazał natomiast na jakiejkolwiek przyczyny, z powodu których nie złożył w terminie zażalenia na postanowienie z dnia 25 października 2016 r. Zdaniem Sądu z treści wniosku można jedynie wywnioskować, że pełnomocnik skarżącego uważa, że okolicznością uzasadniającą uchybienie przez A. P. terminowi był fakt, że nie posiadał on profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby takie zażalenie. Sąd uznał, że powyższa okoliczność nie może jednak usprawiedliwiać skarżącego, gdyż mógł on to zażalenie sporządzić i złożyć samodzielnie w przewidzianym ustawą terminie. Sąd wskazał, że w załączonym do postanowienia z dnia 25 października 2016 r. pouczeniu, skarżący został poinformowany, że przysługuje na to postanowienie zażalenie, które należy wnieść w terminie 7 dni. W tych okolicznościach bez znaczenia jest to, że skarżący nie miał jeszcze wtedy ustanowionego pełnomocnika. Ponadto, Sąd stwierdził, że skarżący nie wskazał na żadne inne okoliczności, które usprawiedliwiałyby uchybienie przez niego terminu do wniesienia zażalenia. W ocenie Sądu niedochowanie przez skarżącego terminu było wynikiem braku zachowania przez niego szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, co uniemożliwiało przywrócenie mu terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. P., reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu, wniósł o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 października 2016 r., ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej z urzędu, oświadczając, że nie zostało ono uiszczone w całości ani w żadnej części. W uzasadnieniu zażalenia A. P. podniósł, że Sąd nie rozważył podniesionych we wniosku argumentów. U podstaw niedotrzymania terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku leżało jego przekonanie, że dokonał w sposób prawidłowy czynności inicjującej zaskarżenie niekorzystnego dla niego orzeczenia. Dalej pełnomocnik podniósł, że skoro skarżący składając wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku - zgodnie z jego oświadczeniem - podał dwie sygnatury spraw, w których takie orzeczenie zapadło, to należy domniemywać, że jego wolą było złożenie wniosku, który swoim zakresem obejmował obydwie sprawy. W ocenie pełnomocnika takie łączne sporządzenie wniosku o uzasadnienie nie stoi na przeszkodzie wyinterpretowania, że dotyczy oddzielnie każdej ze spraw. Zatem, takie postąpienie skarżącego wynikało z jego niewiedzy i braku świadomości nieprawidłowości działania co pozwala przyjąć, że uchybienie przez niego terminu było niezawinione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 86 § 1 p.p.s.a. znajduje zatem zastosowanie do sytuacji, kiedy strona bez własnej winy uchybiła terminowi do dokonania czynności w postępowaniu sądowym. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, aby strona uchybiła terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 25 października 2016 r. o odmowie sporządzenia wyroku z dnia 8 września 2016 r., a to z poniższych względów. A. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy i ustanowienie z urzędu adwokata w dniu 17 października 2016 r. (k. 44-45 akt sądowych) oraz w tym samym dniu złożył wniosek o uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2016 r. w sprawach o sygn. akt II SA/Ke 376/16 i II SA/375/16 (k. 46 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 375/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach umorzył postępowanie w przedmiocie ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I), ustanowił dla A. P. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. (pkt II). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na uwzględnienie w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, niezbędnego do sporządzenia skargi kasacyjnej (k. 49 akt sądowych). W tym samym dniu, tj. 25 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydał postanowienie, którym odmówił A. P. sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 września 2016 r. (k. 56 akt sądowych). Odpisy ww. postanowień wraz z uzasadnieniami zostały doręczone skarżącemu w dniu 28 października 2016 r. (k. 62 i 63 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 2 listopada 2016 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w K. wyznaczył dla A. P. pełnomocnika z urzędu w osobie adwokat N. G. (k. 67 akt sądowych). A. P., reprezentowany przez adw. N. G., wniósł odrębnymi pismami z dnia 14 listopada 2016 r. zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 8 września 2016 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia (k. 69 akt sądowych) oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 września 2016 r. (k. 71 akt sądowych). Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie adwokata w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Zgodnie zaś art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Doręczenie dokonane pod adresem strony jest bezskuteczne wobec pełnomocnika, a więc nie wywiera skutku procesowego. W sytuacji gdy został ustanowiony pełnomocnik z urzędu brak jest podstaw prawnych do doręczania pism stronie. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji doręczył odpis postanowienia z dnia 25 października 2016 r. o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 8 września 2016 r. skarżącemu zamiast ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu. Z tych względów należy uznać, że doręczenie to było bezskuteczne i nie mogło wywołać rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia zażalenia. Skoro zaś bezskuteczne doręczenie nie wywiera skutku procesowego, to tym samym nie można uznać, aby skarżący uchybił terminowi do wniesienia zażalenia. To zaś oznacza, że zażalenie wniesione w imieniu skarżącego przez pełnomocnika z urzędu adw. N. G. zostało wniesione w przepisanym terminie. Należy zatem stwierdzić, że w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu jest bezprzedmiotowy, albowiem został złożony przez pełnomocnika skarżącego w sytuacji, kiedy nie miało miejsce uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn (innych niż wymienione w pkt 1 i 2 tego przepisu) stało się bezprzedmiotowe. Instytucja umorzenia postępowania ma zastosowanie również w stosunku do postępowań wpadkowych prowadzonych w ramach postępowania ze skargi na akt organu administracji publicznej, ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne może się stać bezprzedmiotowe także w części (por. J. P. Tarno, J. Wyporska - Frankiewicz, Umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, w: M. Wierzbowski, J. Jagielski, A. Wiktorowska, A. Stefańska (red.), Współczesne zagadnienia prawa i procedury administracyjnej, s. 302). Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 189 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., art. 161 § 1 pkt 3 i art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że do rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji pozostaje wniosek z dnia 14 listopada 2016 r., złożony w imieniu skarżącego przez pełnomocnika z urzędu adw. N. G., o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (k. 71 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.