I SA/Wa 412/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant referent stażysta Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. G. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Po rozpatrzeniu wniosku J. G. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako organ/minister) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1978 r., nr [...] o przejęciu od S. G. na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 6,66 ha, położonego we wsi [...], gmina [...]. Obie ww. decyzje wyrokiem z dnia 17 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2080/12, uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Gminy w [...] z 1978 r. Wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2715/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2014 r., nr [...]. W uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2015 r. WSA wskazał, że wydając zaskarżone decyzje minister nie ustalał, czy zbycie działek (wchodzących pierwotnie w skład gospodarstwa S. G.) w formie obrotu cywilnoprawnego miało miejsce bezpośrednio po wydaniu decyzji przez Naczelnika Gminy w [...] i nakazał m.in. uzupełnienie materiału dowodowego o odpisy aktów notarialnych dotyczących zbycia części nieruchomości przejętych decyzją Naczelnika Gminy w [...]. Decyzją [...] z dnia [...] września 2015 r. utrzymaną w mocy decyzją [...] z dnia [...] stycznia 2016 r minister stwierdził, że decyzja Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1978 r. została wydana z naruszeniem prawa. Odnosząc się do kwestii nieodwracalnych skutków prawnych, jakie wywołała decyzja z 1978r. organ wskazał, że nieruchomości przejęte na własność Państwa zostały już rozdysponowane. Wyjaśnił, że tylko działki nr [...] i [...] są nadal własnością Skarbu Państwa, działka nr [...] stanowi własność Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej zaś działki [...] i [...] są własnością osób fizycznych. Podał dalej, że przejęte na własność Państwa działki [...] i [...] zostały w 1979 r. podzielone na działki o numerach [...] [...],[...] i [...]. Następnie decyzją Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1979 r., nr [...] działka [...] została przekazana Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w [...] (RSP). Po zmianie numeracji działek w latach 80. XX w. działka nr [...] otrzymała numer [...] i aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1987 r., rep. Nr A [...] została sprzedana ww. Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. Po podziale działki nr [...] na działki [...] i [...], działka nr [...] pozostała własnością Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej a działka nr [...] została przez nią sprzedana Z. S. aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1998 r. (obecnie działka ta jest własnością P. S. - akt notarialny z dnia [...] czerwca 2001 r., rep. A nr [...]). Organ ustalił także, że w latach 80-tych działki [...],[...] i [...] połączono w działkę nr [...]. W 1997 r. działka ta została podzielona na działki o numerach [...],[...] i [...]. Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r., nr [...] działka nr [...] przekazana została na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa a dnia [...] października 2008 r. została sprzedana R. N. i B. K.-N.. Pozostałe działki nie zostały rozdysponowane i są własnością Skarbu Państwa na podstawie ww. decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1978 r. W konsekwencji organ przyjął, że decyzja z dnia [...] września 1978 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, bowiem pomiędzy jej wydaniem a zbyciem nieruchomości "w formie obrotu cywilno-prawnego" zostały wydane inne decyzje administracyjne. Minister uwzględnił okoliczność, że ww. decyzja [...] września 1978 r. została wydana z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r., jednak odstąpił od stwierdzenia jej nieważności i ograniczył się do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa. Wyjaśnił, że jest to podyktowane zmianą stanu prawnego wywołaną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, który wszedł w życie w dniu 21 maja 2015 r. Wskazał, że w wyroku tym Trybunał uznał art. 156 § 2 kpa za niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim przepis ten nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Uwzględniając, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, organ uznał, że ma obowiązek uwzględnić treść tego wyroku przy wykładni art. 156 § 2 kpa i ograniczyć się do stwierdzenia wydania decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1978 r. z naruszeniem prawa. Skargę na powyższą decyzję złożył J. G. (dalej jako: skarżący). Zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 138 § 1 pkt. 1 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 156 § 2 i art. 158 § 2 kpa polegające na utrzymaniu w mocy wadliwej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. wobec potwierdzenia przez organ spełnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, oraz w sytuacji, gdy enumeratywne wyliczenie przyczyn niestwierdzania nieważności decyzji zawarte w art. 156 § 2 kpa nie zawiera przesłanki z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, w konsekwencji zaś nieprawidłowe utrzymanie w mocy decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa, nie zaś uchylenie tej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1978 r. nr [...]; 2. art. 156 § 1 pkt. 2 kpa poprzez jego niezastosowanie pomimo prawidłowego ustalenia przez organ, iż decyzja Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1978 r., której dotyczy postępowanie, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a w sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne, co skutkowało uchybieniem w postaci niestwierdzenia nieważności tejże decyzji; 3. art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie na mocy art. 77 § 1 kpa obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa; 4. art. 8 i 107 § 3 kpa przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności niewyjaśnianie dlaczego w ocenie organu zasadnym było stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, nie zaś stwierdzenie jej nieważności; 5. art. 9 i 11 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy rozpatrywanej ponownie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ niezasadnie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. wydany w sprawie o sygn. akt P 46/13 podczas gdy orzeczenie to dotyczy problemu konstytucyjności art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie przewiduje on ograniczenia czasowego dla stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w razie stwierdzenia zaistnienia przesłanki wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący podniósł, że ww. wyrok dotyczy zagadnienia o charakterze pominięcia prawodawczego, co potwierdza pkt. 10.6 i 10.7 jego uzasadnienia. Wskazano tam m.in., że wyrok stwierdzający niekonstytucyjność art. 156 § 2 kpa w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Skarżący zarzucił, że wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu samo zaś stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 kpa, przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Wg skarżącego Trybunał nie przesądził o tym, czy właściwym sposobem realizacji tego postulatu jest przewidziany aktualnie w art. 156 § 2 kpa dziesięcioletni termin prekluzyjny, który ogranicza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych obarczonych niektórymi innymi wadami. Wskazał, że pominięcie ustawodawcze to unormowanie niepełne tj. takie, które z punktu widzenia norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też, które z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji, pomija treści dla niej istotne (A. Paprocka, M. Ziółkowski, Zaniechanie prawodawcze jako potencjalny przedmiot kontroli Trybunału Konstytucyjnego w świetle zasady nadrzędności konstytucji oraz doświadczeń trybunałów międzynarodowych, [w:] Księga XXV-lecia Trybunału Konstytucyjnego. Ewolucja funkcji i zadań Trybunału Konstytucyjnego - założenia i ich praktyczna realizacja, red. K. Budziło, Warszawa 2010, s. 277 i n. oraz P. Radziewicz, Glosa do postanowienia SN z 29 kwietnia 2010 r. (sygn. IV CO 37/09), "Przegląd Sejmowy" 2/2011, s. 181). Skarżący podniósł, że wyrok rozstrzygający kwestię o charakterze pominięcia prawodawczego nie wywołuje skutku, o jakim mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji, co znajduje potwierdzenie w treści uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. III KZ 86/14, w którym stwierdzono, że tego rodzaju wyroki zakresowe nie wywołują skutków określonych w art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2010 r., II CSK 3/10). W oparciu o w/w zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa, jak również poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi znak [...] oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przy czym nie jest związany granicami skargi. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że narusza ona przepisy postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało zastosowaniem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa. Sporna decyzja Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] września 1978 r., nr [...] została wydana na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Treść art. 45 wskazywała, że w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne, na wniosek rolnika, przejmuje Państwo. Jednocześnie, jak stanowił art. 44 ww. ustawy przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową nie wymagało zgody małżonka wyłącznie wówczas jeśli praca w gospodarstwie nie stanowiła głównego źródła utrzymania lub gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji. Wniosek o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa złożył S. G., jednak jak ustalono w toku postępowania, gospodarstwo nadane mu na podstawie dokumentu o wykonaniu dekretu PKWN o wprowadzeniu Reformy Rolnej z dnia 6 września 1944 r. - stanowiło wspólność majątkową małżeńską ze zmarłą rok wcześniej żoną J. G. W 2011 r. skarżący (syn małżonków G.) przeprowadził postępowanie spadkowe po matce J. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...] spadek po ww. nabyli mąż S. G., a także dwóch synów tj. J. G. i M. G. W dacie przejęcia gospodarstwa w 1978 r. współwłaścicielami gospodarstwa byli zatem: S. G., J. G. i M. G. W sprawie zostało już "przesądzone" (sygn. akt I SA/Wa 2080/12), że błędne ustalenie w 1978 r. przez Naczelnika Gminy w [...] stanu właścicielskiego przejmowanego gospodarstwa należy zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności wydanej przez ten organ decyzji z dnia [...] września 1978 r. nr [...] ( art. 156 §1 pkt. 2 kpa). Stanowiskiem tym jest związany zarówno tut. Sąd jak i organ administracji ponownie rozpoznający sprawę (art. 153 ppsa). Kwestią sporną pozostaje jedynie ustalenie czy ww decyzja z 1978 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne. W tym zakresie również mamy do czynienia ze związaniem organu, jak i Sądu. Owo związanie stanowiskiem wyrażonym już przez Sąd Administracyjny wynika z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r., poz. 718, zamiennie jako: ppsa). Zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Postanowienia art. 153 ppsa oznaczają, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostaje przyszłe - ewentualne - postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie (por. również wyrok NSA z 22 marca 1999 r., IV SA 527/97, Lex nr 47275). W zapadłym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2715/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jednoznacznie wskazał kierunek dalszego postępowania organu administracji. Zarzucając brak zbadania przez organ występowania nieodwracalnych skutków prawnych Sąd wskazał, że podziela stanowisko zawarte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r., (sygn. akt OPS 14/99, ONSA 2000/3/93) oraz pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w uchwale z dnia 28 maja 1992 r. (sygn. akt III AZP 4/92 OSN nr 12 z 1992 r., poz. 211). Wyjaśnił, że jeżeli "obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji". WSA przywołał także uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 1998 r., OPS 6/97, ONSA nr 2 z 1998 r., poz. 40), w której stwierdzono, iż decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Sąd zaznaczył też, że należy odróżnić skutki prawne, które wywołała decyzja kwestionowana w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, od skutków prawnych, dotyczących tego samego przedmiotu, wywołanych późniejszymi decyzjami lub innymi zdarzeniami prawnymi. Wskazano, że kwestia nieodwracalnych skutków prawnych silnie wiąże się z tym, że organ administracji nie może powstałych zdarzeń prawnych odwrócić własnymi środkami prawnymi, w drodze indywidualnego aktu prawnego. W odniesieniu do powyższego Sąd nie podzielił stanowiska, że (dalsze) czynności cywilnoprawne przenoszące prawo własności na inny podmiot nie stanowią przeszkody do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 kpa i jednoznacznie wskazał, że skoro część przejętego w 1978r. gospodarstwa pozostaje nadal własnością Skarbu Państwa to w stosunku do niej nie zaszły nieodwracalne skutki prawne. W pozostałym zakresie Sąd zalecił aby organ zbadał, czy zbycie pozostałej części gospodarstwa w formie obrotu cywilnoprawnego miało miejsce bezpośrednio po wydaniu decyzji Naczelnika Gminy z 1978 r. i stwierdził, że w takim przypadku sporna decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 158 § 2 kpa, gdyż jej bezpośrednim skutkiem było zbycie nieruchomości na rzecz różnych podmiotów. Dalej WSA wskazał, że jeżeli po wydaniu decyzji z 1978 r. zostały wydane jeszcze inne decyzje, a dopiero po ich wydaniu nastąpiło zbycie części spornej nieruchomości w formie cywilnoprawnej, to wtedy ww. decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego nie wywołała nieodwracalnego skutku prawnego w tej części, gdyż zbycie nieruchomości było jej pośrednim skutkiem. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji organ, wbrew zasadom wynikającym z art. 153 ppsa nie zastosował się do zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2015 r. Minister wskazał mianowicie, że w sprawie nie mamy do czynienia z nieodwracalnymi skutkami prawnymi decyzji z 1978 r. pomimo iż jednoznacznie ustalił, że część działek nadal stanowi własność Skarbu Państwa. Co do części działek minister podał natomiast, że po wydaniu badanej w trybie nadzwyczajnym decyzji zostały wydane inne decyzje administracyjne a dopiero później miał miejsce obrót prawny. Pogląd ten nie sposób podzielić. Jak wynika z akt sprawy, uzasadniając brak wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych organ powołał się decyzję Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1979 r., nr [...], którą działka [...] została przekazana Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w [...]. Jednak, co uszło uwadze organu, decyzją tą oddano ww. działkę jedynie w użytkowanie, a to nie oznacza dokonania obrotu cywilnoprawnego w rozumieniu omawianej instytucji nieodwracalnych skutków prawnych. Skarb Państwa był nadal właścicielem ww. nieruchomości a przeniesienie na RSP prawa własności nastąpiło dopiero w drodze notarialnej umowy zawartej w 1987 r. W tym zakresie zatem, decyzja z 1978 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, bo bezpośrednio poprzedzała obrót cywilnoprawny, którego skutków w drodze administracyjnej organ odwrócić nie może. Nieodwracalne skutki prawne niewątpliwie nie zachodzą natomiast w zakresie nieruchomości stanowiących nadal własność Skarbu Państwa. Gdy chodzi o zarzuty skargi – to Sąd uznał za zasadne stanowisko skarżącego co do znaczenia i interpretacji wyroku zakresowego Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt P 46/13. W istocie orzecznictwo sądowoadministracyjne dopiero kształtuje poglądy oparte o treść ww. rozstrzygnięcia. Pomimo występowania dotychczasowych rozbieżności w orzecznictwie Sąd rozpoznający skargę w tym składzie uznał za zasadne twierdzenia, zgodnie z którymi skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego jest jedynie zobowiązanie ustawodawcy do dokonania odpowiednich zmian w przepisach objętych kontrolą Trybunału Konstytucyjnego. Istotnie, jak zasadnie wskazano w skardze, potwierdza to uzasadnienie zawarte w pkt. 10.6 i 10.7. ww. wyroku o sygn. akt P 46/13. Wyrok ten dotyczy pominięcia legislacyjnego, ma zatem jedynie skutek zobowiązujący, a nie derogujący. Nie powoduje zatem uchylenia niekonstytucyjnego przepisu, lecz obliguje ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną a ta dotychczas nie została uzupełniona. W tym zakresie zasadne jest powołanie się na przytoczony w skardze wyrok Trybunału z dnia 27 czerwca 2008 r. o sygn. K 51/07 i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. o sygn. SK 41/09. Ponownie rozpoznając sprawę organ stwierdzi nieważność decyzji z 1978 r. w zakresie nieruchomości stanowiących nadal własność Skarbu Państwa a w zakresie, a jakim ww. decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne – zastosuje art. 158 kpa.