II SA/Go 397/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi E.O. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu z dnia [...] r. [...]. E.O. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy i nabył status osoby bezrobotnej z dniem [...] stycznia 2014r. W dniu 6 lutego 2015r. otrzymał skierowanie na szkolenie "Kurs prawa jazdy kategorii C" w okresie od [...] lutego 2015r. do [...] marca 2015r. Decyzją z dnia [...] lutego 2015r., Nr [...] Starosta Powiatu orzekł o przyznaniu E.O. od [...] lutego 2015r. do [...] marca 2015r. prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia, w wysokości 120% zasiłku dla bezrobotnych, tj. w kwocie 997,40 zł brutto miesięcznie. Następnie w związku z ukończeniem szkolenia decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r., Nr [...] Starosta orzekł o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem [...] kwietnia 2015r. W dniu 15 lipca 2015r. organ I instancji powziął informację, iż w dniach [...] listopada 2014r., [...] listopada 2014r., [...] grudnia 2014r., [...] stycznia 2015r. E.O. podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania innej pracy zarobkowej. W związku z tym organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w przedmiocie pozbawienia jej statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2014r. z powodu podjęcia innej pracy zarobkowej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015r. Nr [...] Starosta Powiatu orzekł o pozbawieniu E.O. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2014r. Decyzja została doręczona w dniu 21 sierpnia 2015r., a strona nie wniosła od niej odwołania. W dniu 12 października 2015r. wznowione zostały postępowania w sprawie dwóch decyzji ostatecznych, tj. decyzji z dnia [...] lutego 2015r., Nr [...] orzekającej o przyznaniu E.O. od dnia od [...] lutego 2015r. do [...] marca 2015r. prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia oraz decyzji z dnia [...] kwietnia 2015r. Nr [...] orzekającej o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem [...] kwietnia 2015r. z powodu upływu jego pobierania. Decyzją z dnia [...] października 2015r. Nr [...] Starosta Powiatu, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił wskazane powyżej decyzje i orzekł o odmowie przyznania stronie prawa do stypendium od dnia [...] lutego 2015r. Z powyższą decyzją nie zgodził się E.O. i w dniu 20 listopada 2015r. wniósł odwołanie, jednak zostało ono wniesione z uchybieniem terminu. Pismem z dnia [...] grudnia 2015r. Starosta Powiatu zawiadomił E.O. o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy w łącznej kwocie 2619,10 zł, informując jednocześnie o prawie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu i możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wnoszenia uwag i wniosków. Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016r. ([...]) Starosta Powiatu orzekł o: uznaniu kosztów szkolenia, na które składają się: odpłatność za szkolenie dla instytucji szkolącej w kwocie 1885 zł i koszty badań lekarskich w kwocie 355 zł, poniesionych przez Powiatowy Urząd Pracy za udział w szkoleniu pod nazwą: "Kurs Prawa jazdy kategorii C" oraz stypendium w kwocie 379,10 zł za udział w tym szkoleniu, za nienależne pobrane świadczenie pieniężne z Funduszu Pracy oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w pkt 1, w łącznej kwocie 2619,10 zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł E.O., wskazując, że nie zgadza się z decyzją zwrotu kwoty 2619,10 zł, gdyż to urząd pracy skierował go na kurs prawa jazdy kategorii C, a teraz twierdzi, że zrobił to niesłusznie. Decyzją z dnia [...] marca 2016r. nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j. Dz. U. z 2015r., poz. 149 ze zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy potwierdził właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego przez organ I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wojewoda wskazał, iż E.O. w dniu rejestracji, tj. [...] stycznia 2014r. został pouczony o obowiązkach związanych ze statusem osoby bezrobotnej podpisując się pod oświadczeniem, że pozostaje osobą niezatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej oraz zobowiązał się do bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach niespełnienia warunków przewidzianych w ustawie. Ponadto potwierdził przyjęcie do wiadomości pouczenia o obowiązku zawiadamiania powiatowego urzędu pracy w ciągu 7 dni o podjęciu zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej. W ocenie organu odwoławczego treść tych pouczeń prowadzi do wniosku, iż strona miała świadomość ciążącego na niej obowiązku poinformowania urzędu pracy o innej pracy zarobkowej, jako okoliczności powodującej utratę statusu osoby bezrobotnej. W związku z przemilczeniem informacji o podjęciu innej pracy zarobkowej w dniu [...] listopada 2014r. na rzecz Koła Łowieckiego [...], organ przyjął, iż strona świadomie wprowadziła w błąd urząd pracy co do okoliczności istotnych dla nabycia i posiadania przez nią uprawnień bezrobotnego. Przyjęcie świadomego wprowadzania w błąd urzędu pracy prowadziło do stwierdzenia, że stypendium za udział w szkoleniu wypłacone w dniu [...] marca 2015r. w kwocie 212,80 zł oraz w dniu [...] kwietnia 2015r. w kwocie 166,30 zł, w łącznej wysokości 379,10 zł zostało pobrane przez E.O. nienależnie i w ocenie Wojewody podlega obowiązkowi zwrotu na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy. Powiatowy Urząd Pracy w wyniku skierowania E.O. na szkolenie, poniósł koszty przysługujące instytucji szkoleniowej w wysokości 1885 zł oraz koszty badań lekarskich w wysokości 355 zł, co daje łącznie kwotę 2240 zł. Organ odwoławczy stwierdził, że zachodzi przesłanka do uznania, że wskazane koszty szkolenia stanowią nienależnie pobrane świadczenie w myśl art. 76 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy. Skargę na decyzję Wojewody złożył E.O., przytaczając argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( t.j. Dz.U. 2014.1647. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2012.270. ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonej decyzji Wojewody i poprzedzającej ją decyzji Starosty z [...] stycznia 2016 r., dokonana według wskazanego wyżej kryterium legalności i w granicach rozpoznawanej sprawy wykazała, że decyzja ta jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Przedmiotem zaskarżenia była decyzja Wojewody, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o nałożeniu na skarżącego obowiązku zwrotu kosztów szkolenia oraz stypendium, które to świadczenia organy obu instancji uznały za świadczenia nienależne. Podstawę materialnoprawną decyzji zobowiązującej osobę bezrobotną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia stanowi powołany przez organy w podstawie prawnej decyzji, przepis art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U.2015.149 j.t.). Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (ust. 1). Przy czym za niezależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (ust. 2 pkt 2), a także koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 lub w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie (ust. 2 pkt 4). W orzecznictwie sądów administracyjnych na tle art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, ukształtowany został pogląd, iż istotną cechą konstrukcji nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała co do faktu, że jej się ono nie należy, pod warunkiem, że została prawidłowo pouczona o przesłankach nabycia lub utraty prawa do zasiłku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1034/08, LEX nr 563259). Tak więc dla wydania decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, konieczne było ustalenie, że po pierwsze w sposób prawidłowy skarżący został pouczony o okolicznościach istotnych dla przyznania świadczenia, w tym także o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie świadczeń oraz po drugie, że skarżący miał, a przynajmniej przy zachowaniu należytej staranności, jakiej można wymagać od osoby z jego wiedzą, wykształceniem i doświadczeniem, powinien mieć świadomość, że nie informując o świadczeniu pracy zarobkowej na rzecz Koła Łowieckiego [...] wprowadził w błąd powiatowy urząd pracy. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd doszedł do przekonania, że organy administracji nie przeprowadziły w powyższym zakresie wystarczająco wnikliwego postępowania dowodowego, naruszając w ten sposób zasady wynikające z art. 6 (zasada legalności działania), art.7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej) art. 77 § 1 (zasada oficjalności postępowania dowodowego prawdy obiektywnej) i art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 i art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i stoją na straży praworządności, podejmując w toku postępowania wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ zatem, stosownie do ww. zasady, rozpoznając sprawę zobowiązany jest kierować się przepisem prawa, ale także i słusznym interesem strony, o ile nie pozostaje on w kolizji z prawem. W doktrynie wyrażono stanowisko, że z reguły uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli wynikają dyrektywy interpretacyjne nie tylko prawa procesowego, ale również prawa materialnego, o czym świadczy sformułowanie "do załatwienia sprawy" (tak: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 2012 r., s. 61). Wskazać należy w związku z tym, że jeżeli chodzi o pouczenie skarżącego, to organy powołały się wyłącznie na fakt podpisania przez niego w dniu rejestracji – [...] stycznia 2014r. "Informacji dla osób zgłaszających się do PUP w celu rejestracji jako osoba bezrobotna", która zawierała między innymi, w części II pkt 2 wyjaśnienie, iż status bezrobotnego ma osoba, która nie wykonuje innej pracy zarobkowej tzn. nie wykonuje pracy i nie świadczy usług na podstawie umów cywilnoprawnych, a w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Natomiast w części IV druku "Informacji..." wśród obowiązków bezrobotnego w punkcie 8 zawarto zapis, że bezrobotny jest zobowiązany w ciągu 7 dni poinformować PUP o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oraz zaistnienia innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. W związku z tym należy zauważyć, że w przedmiotowym podpisanym przez skarżącego druku "Informacji dla osób zgłaszających się do PUP w celu rejestracji jako osoba bezrobotna" zawarto cały szereg różnych informacji, co powodowało, że dla osoby nie wprawionej w czytaniu tego typu pism stanowiło trudność wyłonienie spośród wielu informacji, tych istotnych w konkretnych sytuacjach. Ponadto nie można wykluczyć, że skarżący informację zawartą w części II pkt 2 odczytał literalnie tzn., że tylko w chwili rejestracji w PUP jako bezrobotny nie może w żadnej formie wykonywać pracy zarobkowej, aby uzyskać (otrzymać) status osoby bezrobotnej. Tak było w jego przypadku gdyż w dniu [...] stycznia 2014r., kiedy zarejestrował się jako bezrobotny, a także w dniu [...] lutego 2015r., kiedy przyznano mu stypendium, nie pozostawał w zatrudnieniu. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że przyjęcie przez organy iż skarżący był właściwie pouczony o przesłankach skutkujących utratą statusu bezrobotnej i obowiązkiem zwrotu świadczeń, było co najmniej przedwczesne. Organy nie zbadały też czy skarżący w konkretnych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, podejmując jednodniowe zatrudnienie na rzecz Koła Łowieckiego [...], miał lub powinien mieć świadomość nie dochowania warunków, na jakich może pozostać osobą o statusie bezrobotnej. Organy nie poczyniły żadnych ustaleń odnośnie okoliczności i charakteru pracy wykonywanej przez skarżącego na rzecz Koła Łowieckiego [...], poprzestając w tym zakresie wyłącznie na raporcie ZUS, podczas gdy skarżący twierdzi, że był to jedynie nieodpłatny udział w nagonce na polowaniu. W ocenie Sądu brak stosownych ustaleń jak i ocen organów co do okoliczności informowania skarżącego o przesłankach warunkujących zachowanie statusu osoby bezrobotnej i uzasadniających zwrot otrzymanych świadczeń, jak i co do okoliczności mogących usprawiedliwiać brak poinformowania przez skarżącego powiatowego urzędu pracy o podjętym zatrudnieniu i to z uwzględnieniem stanu wiedzy, wykształcenia i doświadczenia skarżącego, stanowi o naruszeniu przede wszystkim art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów I i II instancji. O ile bowiem nie można zakwestionować prawa organu do wydania decyzji o pozbawieniu skarżącego statusu osoby bezrobotnej, o tyle możliwe jest uznanie - ze względów wskazanych wyżej - że nie ma podstaw do nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu pobranych świadczeń. Postępowanie w tej sprawie jest bowiem postępowaniem odrębnym od postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2015r. o pozbawieniu E.O. statusu osoby bezrobotnej. Podkreślić w tym miejscu należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy konsekwencje nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu pobranych świadczeń są bardzo dotkliwe, zwłaszcza w kontekście ewentualnych, pozostających do ustalenia, korzyści osiągniętych przez skarżącego w wyniku świadczenia jednodniowej pracy na rzecz Koła Łowieckiego [...]. Wobec powyższego zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni sformułowane w niniejszym wyroku uwagi, wskazania i oceny prawne, a w szczególności uzupełni postępowanie wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie. Następnie, w zależności od wyników tego postępowania, wyda stosowne rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. ----------------------- 6