I OZ 811/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adw. A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1271/15 przyznające wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...] w przedmiocie zobowiązania do zapłaty kwoty tytułem zwrotu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i likwidacją pojazdu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1271/15 przyznał A. G. wynagrodzenie w kwocie 295, 20 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zastosował instytucję obniżenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika (obowiązującą od dnia 15 sierpnia 2015 r. w wyniku nowelizacji p.p.s.a.) przewidzianą w uzasadnionych przypadkach przez art. 250 § 2 p.p.s.a. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie wystąpił "uzasadniony przypadek", o którym mowa w tym przepisie. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z należnością pieniężną – wartość przedmiotu sporu ustalono na 19.299 zł, zatem – na podstawie § 6 i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) – wynagrodzenie pełnomocnika jest ustalane w sposób stosunkowy uzależniony od wartości przedmiotu sporu. W niniejszej sprawie uzależnienie wysokości wynagrodzenia pełnomocnika byłoby od kwoty 1.200 zł (50% od 2.400 zł). W ocenie Sądu jest to całkowicie nieuzasadnione i nieproporcjonalne do nakładu pracy, z jakim wiązało się udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika na tym etapie, na którym go ustanowiono. Sąd zauważył, że pełnomocnik ten nie prowadził sprawy w pierwszej instancji, a pierwszym pismem, jakie wniósł była skarga kasacyjna. Wskazano, że w sprawie nie doszło do rozpoznania skargi, gdyż została ona odrzucona jako wniesiona z uchybieniem terminu. Dlatego też Sąd poprzestał na rozstrzygnięciu procesowym i nie odniósł się w ogóle do sprawy merytorycznie. Wobec tego Sąd uznał, że czynności, jakie podjął pełnomocnik nie łączyły się z ponadprzeciętnym nakładem pracy i nie wykraczały poza standardowe działania. To – w ocenie Sądu – przemawia za obniżeniem wynagrodzenia, którego ustalanie powinno być dokonane w oderwaniu od wskazanej wyżej wartości 1.200 zł. Powinno zostać ustalone na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 c) powołanego rozporządzenia i wynosić 120 zł. Mając jednak na względzie, że pełnomocnik sporządził zarówno skargę kasacyjną, jak i zażalenie, to należałoby także przyznać – w myśl § 18 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia – kwotę 120 zł tytułem stawki minimalnej w postępowaniu zażaleniowym, a zatem razem 240 zł. Do tej kwoty należy doliczyć podatek VAT w kwocie 55,20 zł, co razem da kwotę 295, 20 zł. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła adw. A. G., reprezentowana przez adw. M. O., wnosząc o przyznanie wynagrodzenia w kwocie 2.400 zł oraz o zasądzenie na rzecz adw. A. G. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucono Sądowi nieprawidłową ocenę, że w sprawie zaistniały warunki do obniżenia wynagrodzenia. Wskazano, że błędnie Sąd ustalił, iż A. G. była umocowana do działania tylko przed Sądem II instancji w sytuacji, gdy WSA zobowiązał ją do sprecyzowania skargi złożonej przez skarżącego, na które to wezwanie odpowiedziała w terminie. Działania skutkujące brakiem rozstrzygnięcia merytorycznego były zaś zawinione przez Skarżącego, a nie pełnomocnika. Podkreślono ponadto, że skarżący osadzony jest w Zakładzie Karnym Białołęka, co utrudniało kontakt z nim. Nie jest zatem zasadne przyjęcie, że ziściły się przesłanki do obniżenia wynagrodzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z § 19 rozporządzenia, do którego odsyła art. 250 § 1 p.p.s.a., koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5 rozporządzenia oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. W myśl § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia wysokość stawki minimalnej zależy od wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju, a w postępowaniu egzekucyjnym - od wartości egzekwowanego roszczenia. W uchwale z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III CZP 2/12 (OSNC 2012, Nr 10, poz. 115) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przyznane adwokatowi ustanowionemu z urzędu koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu obejmują opłatę nie niższą od właściwych stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości przewidzianych w rozporządzeniu z 2002 r. Stanowisko to - także wobec radców prawnych, doradców podatkowych i rzeczników patentowych – zachowuje aktualność również na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego i należy je podzielić. Z tym jednak zastrzeżeniem, iż w myśl obowiązującego we wszystkich sprawach od dnia 15 sierpnia 2015 r. art. 250 § 2 p.p.s.a. sąd może, w uzasadnionych przypadkach, obniżyć wynagrodzenie wynikające z przywołanych wyżej przepisów o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych, do których odsyła art. 250 § 1 p.p.s.a. Decyzje w kwestii obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika działającego w ramach prawa pomocy zostały pozostawione uznaniu sądu, co jednak nie oznacza dowolności oceny w tym zakresie, która każdorazowo musi znajdować oparcie w konkretnych okolicznościach danej sprawy, dających zakwalifikować się jako uzasadniony przypadek. Podstawowym miernikiem dokonywanej przez Sąd oceny pracy fachowego pełnomocnika będzie przede wszystkim jakość i staranność pomocy prawnej świadczonej przez niego w ramach przyznanego stronie (uczestnikowi) prawa pomocy. Stanowi o tym wyraźnie § 2 ust. 1 mającego zastosowanie w sprawie rozporządzenia, nakazując uwzględnić w tej materii niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Wskazać należy, że w orzecznictwie ugruntował się pogląd, iż pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście (faktycznie) udzieloną. W okolicznościach niniejszej sprawy, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, adwokat podjął minimalne czynności, które są wymagane dla prawidłowego wywiązania się obowiązku reprezentowania strony skarżącej. Zakres udzielonej rzeczywiście pomocy prawnej, niezbędny nakład pracy adwokata i jego wkład w rozstrzygnięcie sprawy, wyczerpują przesłanki "uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 250 § 2 p.p.s.a. Odnosząc zaś się do argumentu zażalenia, że pełnomocnik przed Sądem I instancji składał pismo precyzujące żądanie skargi stwierdzić należy, że czynności tej nie można zakwalifikować jako ponadstandardowe działania, jakie powinien wykonać pełnomocnik. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, gdyż przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny o zwrocie między stronami kosztów tego postępowania w przypadku uwzględnienia zażalenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.