II SA/Lu 300/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi N. W. na decyzję Rektora z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. T. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Rektor U. P. w L. – po rozpoznaniu wniosku N. W. o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2015/2016 - decyzją z dnia [...] r., nr [...] - na podstawie art. 200 i 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), Zarządzenia nr [...] Rektora UP w L. z dnia [...] r. w sprawie zasad i trybu przyznawania i wypłacania stypendiów doktoranckich oraz art. 104 i 107 K.p.a. odmówił wnioskodawczyni przyznania stypendium doktoranckiego od [...]. do [...] r. W uzasadnieniu Rektor wskazał, że Doktorancka komisja stypendialna przeprowadziła weryfikację wszystkich złożonych wniosków, w tym N. W. wniosku i sporządziła w trybie § 4 ust 4 ww. zarządzenia listę rankingową biorąc pod uwagę liczbę uzyskanych punków. Listy rankingowe były tworzone dla każdego rocznika oddzielnie. N. W. będąc na III roku została ujętą pod pozycją nr 6 z liczbą uzyskanych punktów 82,3748. W powołaniu na § 5 ust 1 Zarządzenia Rektor po zapoznaniu się z przedłożoną przez komisję listą rankingową ustalił wymaganą liczbę punktów w wysokości 90,97 pkt, od której przyznawano stypendia. Z uwagi na to, że N. W. nie uzyskała wymaganej liczby punktów, Rektor nie przyznał jej wnioskowanego stypendium. Od niniejszej decyzji złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z zachowaniem terminu określonego w art. 129 § 2 K.p.a. We wniosku tym wyjaśniła na jakim etapie zaawansowania są jej badania związane z pracą doktorską, którą realizuje w Zakładzie Chorób Ryb i Biologii, w jaki sposób bierze czynny udział w działalności naukowej Instytutu Biologicznych Podstaw Chorób Zwierząt oraz w jaki sposób dalej podnosi swoje kwalifikacje zawodowe. Rektor U. P. w L. po rozpatrzeniu ww. wniosku o ponowne rozparzenie sprawy decyzją z dnia [...] r., nr [...] - mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny i prawny - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. N. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. na decyzję Rektor U. P. w L. z dnia [...] r. o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła mające wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 8 kpa, art. 11 kpa i art. 107 § 3 K.p.a. przez naruszające zasadę pogłębiania zaufania strony do władzy publicznej i zasadę przekonywania, zaniechanie sporządzenia uzasadnienia decyzji w sposób wymagany w art. 107 § 3 K.p.a., tj. z odpowiednim wyjaśnieniem podstawy prawnej i ograniczenie uzasadnienia decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy do przytoczenia ustaleń faktycznych z decyzji nr [...]. Ponadto zaskarżonej decyzji zarzuciła mające wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 200 ust. 3 ustawy z [...] r. - Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 12 ust. 2 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z [...] r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich przez: 1. oparcie decyzji na kryteriach wprowadzonych w § 2 ust. 3 i 2. strona zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii z [...] r. w sprawie zasad i trybu przyznawania i wypłacania stypendiów doktoranckich w U. P. w L., pomimo tego że w § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z [...] r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich nie przewidziano takich kryteriów; 2. wprowadzenie zmian w zasadach przyznawania stypendium doktoranckiego w sposób uzależniający przyznanie stypendium od spełnienia kryteriów odnoszących się do poprzedniego roku akademickiego w sytuacji, gdy nowe reguły przyznawania stypendium nie były znane w poprzednim roku akademickim. 3. ponadto naruszenie art. 9 i 11 K.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie przyznania jej stypendium doktoranckiego na okres od [...] r. do [...] r., 4. naruszenie art. 8 K.p.a., poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez zmianę kryteriów oceny pracy doktoranta w trakcie roku akademickiego, co spowodowało, że ten sam stan faktyczny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach, 5. naruszenie art. 10 w zw. z art. 81 K.p.a. polegające na przyjęciu za udowodnione okoliczności faktycznych, co do których ja jako skarżąca pozbawiona zostałam możliwości wypowiedzenia się i wbrew obowiązkowi wynikającemu z zasady zawartej w art. 10 § 1 K.p.a. przed wydaniem decyzji nie umożliwiono jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiału dowodowego a nie istniały przesłanki do odstąpienia od zasady zapewnienia czynnego udziału stron w postępowaniu, W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powołując się na kwestię swojego zaangażowania w pracę naukową i osiągnięcia powtórzyła okoliczności podniesione w odwołaniu o decyzji organu I instancji. Poza tym odnosząc się do rozstrzygnięć wydanych przez Rektora, wskazała, że ani w decyzji z dnia [...] r., ani w zaskarżonej decyzji Rektor nie odniósł się do przedstawionych przez nią dowodów, tj. przedstawionego szczegółowo dorobku naukowo-badawczego oraz pozytywnej opinii opiekuna naukowego. Ponadto strona skarżąca wskazała, że Zarządzenie nr [...] Rektora U. P. w L. z [...] r. w sprawie zasad i trybu przyznawania i wypłacania stypendiów doktoranckich w U. P. w L. uchyliło poprzednio obowiązujące w tym przedmiocie zarządzenie Rektora nr [...] z [...] r. N. zarządzenie zostało częściowo wprowadzone w zakresie procentowego stosunku doktorantów, którzy mogą otrzymać stypendium doktoranckie (§ 5 ust. 1 zarządzenia nr [...]), bez konsultacji z Radą Doktorantów. Wprowadzona zmiana regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich – w ocenie skarżącej - ma faktycznie działanie wsteczne, gdyż uzależnia przyznanie stypendium od spełnienia kryteriów odnoszących się do poprzedniego roku akademickiego; kryteria te są odmienne od poprzednio obowiązujących i w ubiegłym roku akademickim nie były znane osobom uprawnionym do ubiegania się o przyznanie stypendium doktoranckiego w obecnym roku akademickim. Niewiedza o planowanej zmianie regulaminu przyznawania stypendium doktoranckiego uniemożliwiła podjęcie działań, które zapewniłyby uprawnionym do ubiegania się o stypendium możliwość wypełnienia wymagań sformułowanych w nowym regulaminie, odnoszących się do poprzedniego roku akademickiego. Podkreśliła także, iż kryteria oceny pracy doktoranta zmieniły się pod koniec roku akademickiego, co w przypadku, gdy organy uczelni ustalają określone reguły przyznawania stypendiów a dokonują ich zmian pod koniec roku akademickiego, uznać można, że są to działania naruszające zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z obowiązującym prawem, do czego Sąd jest uprawniony w świetle art. 1 ustawy z dnia [...] r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 1 i art. 3 § 1 ustawy z dnia [...] r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 718). Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] r. – Prawo o szkolnictwie wyższym zwanej dalej : ustawa P.s.w. (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 572 z późn.zm.). Zgodnie z art. 200 ust. 1 i 3 tejże ustawy, uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymać stypendium doktoranckie, a decyzję o przyznaniu stypendium, okresie jego pobierania oraz wysokości świadczenia pieniężnego podejmie, co do zasady, rektor uczelni. W art. 201 ust. 1 ustawy P.s.w. zawarte zostało upoważnienie dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do określenia, w drodze rozporządzenia, warunków i trybu organizowania, prowadzenia i odbywania studiów doktoranckich, przyznawania stypendiów doktoranckich oraz zwiększania stypendium doktoranckiego. W oparciu o powyższą delegację ustawową Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w dniu [...] r. wydał rozporządzenie w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. z 2014 r. poz. 1480), które zastąpiło poprzednio obowiązujące rozporządzenie dnia [...] r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. z 2013 r. poz. 1581) i weszło w życie w dniu [...] r. Zgodnie z § 12 ust. 2 rozporządzenia stypendium doktoranckie na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który: terminowo realizuje program studiów doktoranckich; wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo realizacji badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni albo jednostkę naukową; w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowaniu rozprawy doktorskiej. W świetle § 13 ust. 1 stypendium doktoranckie przyznawane jest na wniosek doktoranta złożony do kierownika studiów doktoranckich. Ustęp 2 tego przepisu wymienia niezbędne elementy, które wniosek taki powinien zawierać, a ustęp 3 zobowiązuje doktorancką komisję stypendialną do zaopiniowania wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego i przekazania rektorowi uczelni listy doktorantów rekomendowanych do przyznania stypendium. Należy w tym miejscu zauważy, że – w ocenie Sądu – w ramach autonomii uczelni, rektor szkoły wyższej może doprecyzować określone w § 12 ust. 2 i 3 rozporządzenia kryteria i określić punktację umożliwiającą komisji stypendialnej stworzenie listy rankingowej doktorantów rekomendowanych do przyznania stypendium. Użyte w § 12 rozporządzenia określenia są bowiem nieostre i mogące prowadzić do dużej dowolności w ocenie. Sprecyzowanie tych kryteriów nie jest zatem sprzeczne z przepisami ustawy o szkolnictwie wyższym i rozporządzeniem. W rozpatrywanej sprawie Rektor U. P. w L. wydając w dniu [...] r. zarządzenie nr [...] w sprawie zasad i trybu przyznawania i wypłacania stypendiów doktoranckich w U. P. w L. nie naruszył przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym ani rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z dnia [...] r. Należy mieć na względzie, że decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową. Wynika to z art. 200 ust. 1 ustawy P.s.w., który stanowi, że uczestnik studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Konsekwencją tej ustawowej regulacji jest stwierdzenie w § 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego z dnia [...] r., że "stypendium doktoranckie może być przyznane". Przepis art. 207 ust. 1 P.s.w. obliguje organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosować odpowiednio przepisy ustawy z dnia [...] r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Przyznanie stypendium uczestnikom studiów doktoranckich należy niewątpliwie do kategorii spraw o których mowa w tym przepisie. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] r., sygn. akt SK 19/99, OTK nr [...], poz. 258). Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem prowadzonej przez sądy administracyjne (art. 207 ust. 1 P.s.w.), muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie – czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego albowiem podejmowanie decyzji uznaniowej nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem, a zarzuty skargi za niezasadne. Należy mieć na względzie, że postępowanie o przyznanie stypendium doktoranckiego jest postępowaniem konkursowym. Z powodu bowiem ograniczonej liczby stypendiów, stypendium może być przyznane tylko niektórym doktorantom, tym, którzy uzyskali najlepszą ocenę osiągnięć. Konkurs taki dotyczył wąskiego grona osób, które posiadają wyższe wykształcenie i doświadczenie związane z zasadami funkcjonowania szkoły wyższej. Skarżąca w istocie nie kwestionuje okoliczności, że na liście tej znalazła się 6 miejscu z punktacją 82,3748 pkt, a próg od którego Rektor U. P. przyznawał stypendia wyniósł 90,97 pkt. Zarzuty skargi podważają oparcie postępowania konkursowego m.in. o przyznanie stypendium doktoranckiego o zarządzenie nr [...] Rektora U. P. w L. z dnia [...] r. w sprawie zasad i trybu przyznawania i wypłacania stypendiów doktoranckich. Naruszenie prawa – w ocenie skarżącej – polegało także na tym, że za podstawę oceny doktoranta przyjęte zostały, w postępowaniu konkursowym, jego osiągnięcia w poprzednim roku akademickim 2014-2015, a zarządzenie precyzujące przedmiot i sposób punktacji osiągnięć wydane zostało dopiero we wrześniu 2015 r. Tym samym doktoranci nie znali tych kryteriów w przyjętym do oceny okresie. Należy mieć na względzie, że skarżąca jest doktorantką III roku studiów. Rozporządzenie wykonawcze do ustawy z dnia [...] r. P.s.w. wydane przez Ministra Nauki i Szkolnictw Wyższego w dniu [...] r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji § 12 wskazuje kryteria przyznawania stypendium i określa, że podstawą dokonywania oceny, w przypadku doktorantów na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich jest poprzedni rok akademicki poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego. Ubocznie należy zauważyć, iż taki sam okres oceny przyjmowały poprzednio obowiązujące rozporządzenia wykonawcze do ustawy P.s.w., jak również obecnie obowiązujące rozporządzenie z dnia [...] r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 558), które zastąpiło rozporządzenie z [...] r. Doktoranci zamierzający ubiegać się o stypendium doktoranckie w następnym roku akademickim znali zatem wskazane w rozporządzeniu w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, zarówno okresy podlegające ocenie, jak i ogólne kryteria oceny w postępowaniu konkursowym. Rektor U. P. w L., jak już uprzednio Sąd wskazał, uprawniony był do doprecyzowania, własnym zarządzeniem współczynników osiągnięć doktoranta w celu sporządzenia listy rankingowej. Zarządzenie to nie wprowadza innych niż wskazane w § 12 obowiązującego rozporządzenia kryteriów przyznawania stypendium. Przyjęty w zarządzeniu system zrównuje szanse doktorantów ubiegających się o stypendium doktoranckie w ramach rocznika i kierunku studiów i pozwala na wyłonienie najlepszych w obrębie wspólnej oceny. W świetle powyższego należało uznać za chybione zarzuty skarżącej o błędnym zastosowaniu przez Rektora U. P. w L. przepisów art. 200 P.s.w. oraz § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, a także art. 8, 9 i 11 K.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. należy uznać go za niezasadny z tej przyczyny, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera w zasadzie podstawowe elementy wymienione w tym przepisie. Mając powyższe na względzie Sąd uznał zaskarżoną decyzję za odpowiadającą prawu i na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805).