II FZ 541/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 547/16 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi I. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 547/16, odmówił I. S. przywrócenie terminu do wniesienia skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 2 marca 2016 r. w przedmiocie przewrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd wskazał, że pismem z dnia 18 maja 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na postanowienie ww. Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 2 marca 2016 r. Równocześnie z wnioskiem Skarżąca złożyła skargę na wyżej opisane postanowienie. We wniosku skarżąca podniosła, że postanowienie z dnia 2 marca 2016 r. nie może być uznane za skutecznie doręczone, bowiem jest ona zameldowana pod adresem: P. [...], jednak pod tym adresem stale nie przebywa. Pod tym adresem stale przebywa matka skarżącej - H. R., która odbiera wszelką korespondencję kierowaną do skarżącej albo awiza i je przekazuje. Matka skarżącej choruje na depresję, a w okresie od grudnia 2015 r. do marca 2016 r. jej stan psychiczny uległ pogorszeniu, przez co nie kontaktowała się z otoczeniem (nie wpuszczała listonoszy, kurierów, sąsiadów i innych osób). Z akt sprawy wynika natomiast, że próby doręczenia postanowienia z dnia 2 marca 2016 r. przypadły na okres pogłębienia objawów depresji i uzależnienia i zapewne nie otworzyła drzwi listonoszce i ta zapewne zostawiła awizo w drzwiach. W ocenie skarżącej, mogło się zdarzyć, że przy otwieraniu drzwi awizo wypadło albo że matka zapomniała przekazać awizo skarżącej. Zdaniem skarżącej, uchybienie terminowi do wniesienia skargi na postanowienie z dnia 2 marca 2016 r. nastąpiło bez jej winy, bowiem o treści postanowienia dowiedziała się dopiero 13 maja 2016 r. w trakcie przeglądania akt. Do wniosku skarżąca załączyła kopię zaświadczenia o stanie zdrowia matki oraz oświadczenie listonosza. Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu powołując się na art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 tekst jedn., dalej jako P.p.s.a) uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na postanowienie z dnia 2 marca 2016 r. Sąd wywiódł, że postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie zostało wywołane wnioskiem strony z dnia 26 stycznia 2016 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 16 grudnia 2015 r. We wniosku, przy określeniu strony skarżąca podała adres: I. S., P. [...]. Powyższy adres skarżąca podała również w skardze z 18 maja 2016 r., co do której strona wnosi o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz w samym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wskazując na treść art. 146 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) Sąd podkreślił, że w toku trwającego postępowania skarżąca nie poinformowała o zmianie adresu zamieszkania, ani też nie wskazała innego adresu do doręczeń. Z adnotacji na kopercie, zawierającej zwróconą do organu korespondencję, znajdującej się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że przesyłka zawierająca postanowienie z dnia 2 marca 2016 r. została dwukrotnie awizowana przez pocztę: w dniu 4 marca 2016 r. i 14 marca 2016 r. i przechowywana przez okres 14 dni w Agencji Pocztowej S. Wskazano również, że skarżąca miała wiedzę o toczącym się postępowaniu podatkowym, bowiem zostało wywołane jej wnioskiem z dnia 26 stycznia 2016 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji strona mogła podjąć działania w celu zabezpieczenia się w dotrzymaniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia od wydanego rozstrzygnięcia m.in. poprzez wskazanie organowi swojego aktualnego adresu do korespondencji. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu na skutek bezpodstawnego uznania, że w sprawie nie zostało uprawdopodobnione iż uchybienie terminowi do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. W świetle art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. przywrócenie terminu następuje na wniosek uprawnionego złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W składanym wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu oraz wykonać czynność, której termin został uchybiony. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zgodnie z art. 146 O.p. w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń, lub adresu elektronicznego. W razie niedopełnienia obowiązku przewidzianego w § 1, w przypadku doręczania pisma za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, pismo uważa się za doręczone pod dotychczasowym adresem z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 150 § 1 pkt 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Zatem skoro w stosunku do skarżącej toczyło się postępowanie to zgodnie z powyższym przepisem miała obowiązek powiadomić organ podatkowy o zmianie adresu. Skarżąca wskazywała, że pod podanym adresem nie zamieszkuje, ale co do zasady matka przebywająca pod tym adresem przyjmowała korespondencję. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność niezamieszkiwania skarżącej pod wskazanym adresem nie może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu. Inicjując postępowanie sądowe skarżąca powinien liczyć się z tym, że będzie kierowana do niej korespondencja sądowa. Uzasadnienie wniosku, sprowadzające się do nieprzekazania skarżącej informacji o przesyłce, również nie wyłącza jej winy. Uchybienie terminu było zatem wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw, a nie następstwem okoliczności od strony niezależnych. Wbrew zarzutom zażalenia, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Skoro skarżąca zainicjowała postępowanie sądowe, powinna godzić się z faktem, że rozpoznanie sprawy przez sąd będzie następowało w ramach ustawowo uregulowanej procedury, a skuteczne dochodzenie swych praw wymaga od strony przestrzegania szeregu obowiązków o charakterze proceduralnym. Takim obowiązkiem jest m.in. wskazanie adresu pod który ma być kierowana korespondencja sądowa. Tym samym, ocena determinująca odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi przesłanki braku winy w uchybieniu terminu dokonana przez Sąd pierwszej instancji była prawidłowa, a okoliczności powołane w zażaleniu jej nie podważyły. Powoływana przez skarżącą okoliczność, nawet jeżeli w jej subiektywnym odczuciu była przeszkodą do dokonania czynności, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma charakteru ani zewnętrznego, ani obiektywnego. Skarżąca powinna w należyty sposób zabezpieczyć odbiór kierowanej do niej korespondencji. Zaniechanie przez skarżącą czynności w tym zakresie świadczy o jej niedbalstwie, które stosownie do art. 87 P.p.s.a., wyklucza przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wniosek o przywrócenie terminu nie mógł zostać uwzględniony. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji