II GZ 864/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 981/16 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 981/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), odmówił wstrzymania, na wniosek E. Z., wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że E. Z. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. Podała, że wykonanie zaskarżonej decyzji pociągnie za sobą ryzyko utraty płynności finansowej oraz wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody, co może doprowadzić do dalej idących skutków dla rodziny skarżącej. Skarżąca dodała, że w 2013 r. poniosła stratę w wysokości 10.334,33 zł; w 2014 r. poniosła stratę w wysokości 7.067,90 zł; zaś w 2015 r. poniosła stratę w wysokości 28.585,34 zł. Posiada mieszkanie własnościowe, pawilon, w którym do 31 grudnia 2015 r. prowadzona była działalność gospodarcza, oraz samochód osobowy zakupiony na kredyt. Skarżąca podniosła, że jest zadłużona względem Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości w P., w kwocie 1.471,09 zł. Rachunki bankowe skarżącej wykazują w większości wartości ujemne. Zdaniem skarżącej, brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i prowadzenie ewentualnego postępowania egzekucyjnego spowoduje, iż skarżąca, na skutek egzekucji nałożonej na nią kary finansowej, może zostać pozbawiona środków do życia, co z kolei może mieć bezpośredni, negatywny wpływ na sytuację córki skarżącej, wymagającej stałej opieki matki. Do wniosku skarżąca załączyła m.in. zeznanie (PIT-36) o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015, 2014, 2013, PIT/B za lata 2015, 2014, 2013, kopię umowy o kredyt konsolidacyjny, kopię umowy o kredyt konsumencki, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności córki, kopie dokumentów ze Wspólnoty Mieszkaniowej, kopie rachunków bankowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody. Przede wszystkim nie wskazała konkretnych okoliczności, z których wynika, że jej aktualna sytuacja finansowa jest trudna. Nie podała informacji o wielkości swojego majątku, np. czy w skład majątku wchodzą jakieś przedmioty wartościowe, oszczędności, jaki jest stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd I instancji podkreślił, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów niewątpliwie wynika, że latach 2013 - 2015 poniosła stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu, przedstawiona przez skarżącą dokumentacja nie pozwala jednak na precyzyjne ustalenie jej sytuacji majątkowej, albowiem na jej podstawie nie można ustalić wartości aktualnego majątku skarżącej. Ponadto zawarte we wniosku informacje o chorobie skarżącej i jej córki, a także trudnej sytuacji finansowej skarżącej z uwagi na posiadane zadłużenie względem Wspólnoty Mieszkaniowej oraz kierowane do niej wezwania do zapłaty, miałyby znaczenie przy ewentualnym ubieganiu się o zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy, nie natomiast przy rozpatrywaniu wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji. Ponadto Sąd I instancji zaznaczył, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Sąd podkreślił również, że fakt posiadania przez skarżącą zobowiązań kredytowych, nie może prowadzić do wniosku, że mogą one być zaspokojone kosztem należności wobec Skarbu Państwa. Potrzeba wydatkowania posiadanych środków na zaspokojenie zobowiązań kredytowych nie może być priorytetowo traktowana przed obowiązkiem uiszczenia należnego podatku i innych należności wobec Skarbu Państwa, które to należności powinny być zaspokojone w pierwszej kolejności. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Dodatkowo na podstawie art. 196 p.p.s.a. wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia postępowania zażaleniowego. Skarżąca zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów "prawa materialnego", a to art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie brak jest przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że istnieje wysokie ryzyko utraty przez nią płynności finansowej i wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody na skutek ewentualnego wykonania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zdaniem skarżącej brak wstrzymania zaskarżonej decyzji i prowadzenie ewentualnego postępowania egzekucyjnego spowoduje, że może ona zostać pozbawiona środków do życia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie nałożenia na skarżącą kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny wystąpienia w sprawie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że powodem takiej oceny było uznanie przez WSA, że przedstawiona przez skarżącą dokumentacja nie pozwala na precyzyjne ustalenie jej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena nie jest prawidłowa. Sąd administracyjny, rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, bada wyłącznie, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. czy strona uprawdopodobniła, że wykonanie decyzji może wyrządzić jej znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki. W tym kontekście bez znaczenia pozostają rozważania Sądu I instancji dotyczące kolejności zaspokajania należności skarżącej, gdyż wstrzymanie wykonania aktu nie jest uzależnione od przyczyny powstania trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Również z tej przyczyny nie można zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżąca winna precyzyjnie przedstawić swoją sytuację materialną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca przedstawiła bowiem argumenty wystarczające dla uprawdopodobnienia, że jej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nadesłała do akt sprawy szereg dokumentów dotyczących jej kondycji finansowej, tj. zeznanie (PIT-36) o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015, 2014, 2013, PIT/B za lata 2015, 2014, 2013, kopię umowy o kredyt konsolidacyjny, kopię umowy o kredyt konsumencki, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności córki, kopie dokumentów ze Wspólnoty Mieszkaniowej, kopie rachunków bankowych. Dokumenty te w powiązaniu z wyjaśnieniami skarżącej zawartymi we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji pozwalały na dokonanie oceny, czy w sprawie niniejszej istnieją podstawy do zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nadesłane przez skarżącą dokumenty pozwalają ocenić sytuację finansową skarżącej jako trudną. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi straty, posiada ona zadłużenie w bankach oraz we wspólnocie mieszkaniowej. Jej córka jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do podjęcia zatrudnienia. Mając powyższe na uwadze, należało przyjąć, że w wyniku natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji (czyli zapłaty kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł) skarżąca może utracić zdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych swoich oraz niepełnosprawnej córki. Kwota nałożonej kary jest bowiem znacząca dla osoby fizycznej, zaś jej uiszczenie może wiązać się dla skarżącej z koniecznością zaciągnięcia kolejnego kredytu, przyczyniając się do istotnego zwiększenia jej zadłużenia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wykonanie zaskarżonej decyzji może - w kontekście całokształtu okoliczności - spowodować trudne do odwrócenia skutki. Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie - na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. - wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Na uwzględnienie nie zasługuje zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).