II OSK 2484/16

Dnia 10 października 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant: starszy asystent sędziego Beata Zborowska-Guziuk po rozpoznaniu w dniu 10 października 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Go 554/15 w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego w Ż. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu przeznaczonego na lokalizację elektrowni wiatrowych z infrastrukturą towarzyszącą w rejonie miejscowości M., G. i S. oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 14 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Go 554/15, uwzględniając skargę Prokuratora Rejonowego w [...], stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy [...] z [...] marca 2010 r. nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu przeznaczonego na lokalizację elektrowni wiatrowych z infrastrukturą towarzyszącą w rejonie miejscowości M., G. i S. Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona uchwała została podjęta z naruszeniem po pierwsze, art. 15 ust. 2 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym polegającym na tym, że w § 8, § 9, § 10, § 11 i § 12 tej uchwały ustalono, iż tereny oznaczone symbolem R/E będą przeznaczone na działalność rolniczą oraz lokalizację elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą, nie wyznaczając na rysunku planu linii rozgraniczających tereny przeznaczone na rolnictwo od terenów przeznaczonych na budowę elektrowni wiatrowych, po drugie, art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych polegającym na tym, że grunty rolne klas bonitacyjnych od I do III przeznaczono na cele inne niż rolnicze, mianowicie na budowę elektrowni wiatrowych, bez uzyskaniu zgody właściwego Ministra. W ocenie Sądu pierwszej instancji, co do zasady dopuszczalne i zgodne z art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jest przeznaczenie w planie miejscowym tego samego terenu na więcej niż jedną funkcję, gdy te funkcje się uzupełniają np. mieszkalno - usługową. W przypadku jednak, gdy ten sam teren ma być przeznaczony na więcej niż jedną funkcję, które się wykluczają lub są ze sobą sprzeczne, zdaniem Sądu pierwszej instancji, konieczne jest ich rozdzielenie liniami rozgraniczającymi. Taka sytuacja ma miejsce, w ocenie Sądu pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie, gdyż funkcja terenu rolnego i funkcja terenu przeznaczonego na budowę elektrowni wiatrowych z infrastrukturą towarzyszącą wzajemnie się wykluczają. Odnośnie do naruszenia art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 zaskarżonego planu miejscowego, jeżeli w tym planie mowa jest o terenie, to należy przez to rozumieć teren wyznaczony na rysunku planu liniami rozgraniczającymi, posiadający oznaczenie liczbowe i literowe. W związku z tym stwierdził, że w zaskarżonym planie wydzielono tereny oznaczone symbolami 2R/E, 8R/E, 10R/E, 13R/E, 27R/E, 62R/E, 70R/E, 72R/E, 79R/E, 85R/R, 96R/E oraz 107R/E o powierzchni od 4,98 ha do 137,5685 ha, w których znajdują są grunty rolne klas od I do III o powierzchni przekraczającej 0,5 ha. W ocenie Sądu pierwszej instancji oznacza to, że na cele inne niż rolniczy, mianowicie na budowę elektrowni wiatrowych, przeznaczono całe tak oznaczone tereny, przy czym na zmianę tego przeznaczenia nie uzyskano wymaganej zgody właściwego Ministra. W skardze kasacyjnej Rada Gminy [...] zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości. Z przytoczonych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych wynika, że zarzucono naruszenie: - art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do wszystkich argumentów skarżącej kasacyjnie przedstawionych w odpowiedzi na skargę, w dalszych pismach procesowych oraz na rozprawie, - art. 146 § 1 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych polegające na stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały na podstawie pozaustawowych kryteriów, - art. 15 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez przyjęcie, że na terenach o przeznaczeniu mieszanym, oznaczonych symbolem R/E, należało tereny o różnym przeznaczeniu rozgraniczyć liniami, - art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez przyjęcie, że przed uchwaleniem zaskarżonej uchwały należało uzyskać zgodę właściwego organu na przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze. We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo uchylenia tego wyroku i rozpoznania skargi. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Prokurator w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach NSA uznał, że jest ona pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Podstawa kasacyjna, w której zarzucono naruszenie art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do wszystkich argumentów skarżącej kasacyjnie przedstawionych w odpowiedzi na skargę, w dalszych pismach procesowych oraz na rozprawie nie jest zasadna. Według skarżącej kasacyjnie Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do argumentów związanych z twierdzeniem, że nie jest konieczne oddzielenie liniami rozgraniczającymi terenów o różnych funkcjach dopuszczonych w ramach jednego terenu o przeznaczeniu mieszanym. Sąd pierwszej instancji do tych argumentów się odniósł, gdyż przyjął, że w rozpoznawanej sprawie konieczne było rozdzielenie liniami w ramach terenów oznaczonych symbolem R/E obszarów przeznaczonych na działalność rolniczą od obszarów przeznaczonych na budowę elektrowni wiatrowych (energetykę wiatrową). Jednocześnie Sąd ten swoje stanowisko szeroko uzasadnił (strony od 16 do 19 uzasadnienia), czym wykazał, że w jego ocenie przeciwne argumenty skarżącej kasacyjnie nie są zasadne. Sąd pierwszej instancji, zgodnie z zarzutami skargi kasacyjnej, miał się też nie odnieść do argumentów związanych z tezą skarżącej kasacyjnie, że w rozpoznawanej sprawie nie było wymagane uzyskanie zgody właściwego organu administracji na przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze. Również do tych argumentów Sąd pierwszej instancji się odniósł, gdyż przyjął, że taka zgoda była wymagana, co uzasadnił na stronach od 19 do 22 uzasadnienia. W ocenie NSA rozważana podstawa kasacyjna w istocie stanowi polemikę skarżącej kasacyjnie ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, co do naruszenia prawa przez to, że nie rozdzielono terenów o różnych funkcjach w obszarach oznaczonych symbolem R/E oraz przez to, że uznano, iż nie była wymagana zgoda właściwego organu na przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze. Taka polemika jest też elementem dwóch ostatnich podstaw kasacyjnych. W związku z tym odnosząc się do tych podstaw kasacyjnych, a więc podstaw kasacyjnych zawierających zarzuty naruszenia art. 15 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez przyjęcie, że na terenie o przeznaczeniu mieszanym, oznaczonym symbolem R/E, należało tereny o różnym przeznaczeniu rozgraniczyć liniami oraz naruszenia art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez przyjęcie, że przed uchwaleniem zaskarżonej uchwały należało uzyskać zgodę właściwego organu na przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze, stwierdzić należy, że pierwsza z tych podstaw jest zasadna, ale jej zasadność nie ma wpływu na wynik sprawy, zaś druga nie jest zasadna. NSA w składzie rozpoznającym sprawę uważa, że nie jest sprzeczne z prawem stosowanie na rysunku planu mieszanych oznaczeń dotyczących przeznaczenia terenów. Wynika to wprost z § 9 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. nr 164, poz. 1587), w którym stanowi się, że w zależności od specyfiki i zakresu ustaleń dotyczących przeznaczenia terenów oraz granic i linii regulacyjnych, dopuszcza się stosowanie na projekcie rysunku planu miejscowego uzupełniających i mieszanych oznaczeń barwnych i jednobarwnych oraz literowych i cyfrowych. Z powołanego przepisu wynika więc, że zgodne z prawem jest np. oznaczenie terenu jako R/E i zastosowanie odpowiednich mieszanych barw, czyli w tym przypadku koloru żółtego i ciemnoszarego, które to litery i barwy - jak wynika z załącznika nr 1 do powołanego rozporządzenia - oznaczają tereny rolnicze i tereny przeznaczone na elektroenergetykę. Konsekwentnie należy przyjąć, że w przypadku takiego oznaczenia terenu nie jest konieczne w jego granicach rozgraniczanie terenów o różnym przeznaczeniu i różnych zasadach zagospodarowania. W ocenie NSA rozpoznającego sprawę nie jest przekonujące stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zastosowanie linii rozgraniczających jest konieczne, gdy jeden teren ma być przeznaczony na kilka funkcji, które się wzajemnie wykluczają. W ocenie NSA rozpoznającego sprawę w przypadku zagospodarowania przestrzennego nie można mówić o wykluczających się funkcjach terenu. Jeżeli teren w planie miejscowym ma więcej niż jedno przeznaczenie oznacza to, że można go wykorzystać w celu realizacji każdego z tych przeznaczeń, przy czym może zaistnieć taka sytuacja, że zrealizowanie jednego z dopuszczalnych przeznaczeń spowoduje, że drugie nie będzie już możliwe do realizacji. Przedstawiając to obrazowo z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy można powiedzieć, że jeżeli na terenie oznaczonym symbolem R/E i przeznaczonym na rolnictwo z możliwością wybudowania elektrowni wiatrowych zostaną wybudowane takie elektrownie, to w tych miejscach, gdzie zostały one wybudowane wraz z infrastrukturą towarzyszącą działalność rolnicza nie będzie już możliwa. Jeżeli więc tak rozumieć stwierdzenie, że takie dwie funkcje się wzajemnie wykluczają (co nie jest prawdziwe, gdyż przecież prowadzenie działalności rolniczej na określonym terenie nie wyklucza możliwości wybudowania tam elektrowni wiatrowej, o ile jest to dopuszczalne przez prawo) to nie jest to powód, aby przyjąć, że nie jest dopuszczalne mieszane oznaczenie terenu jako terenu rolniczego i przeznaczonego na elektroenergetykę ograniczoną do możliwości budowy elektrowni wiatrowych. W rozpoznawanej sprawie było zatem dopuszczalne zastosowanie oznaczenia literowego dla tego samego terenu w postaci symbolu R/E, bez konieczności rozgraniczania liniami obszaru usytuowania elektrowni wiatrowych od terenów wyłącznie rolnych. Jednakże w okolicznościach sprawy brak takich linii rozgraniczających ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zastosowania art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. nr 121 z 2004 r., poz. 1266 ze zm.) w zw. z art. 17 pkt 8 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. nr 80 z 2003 r., poz. 717 ze zm.), w obu przypadkach w brzmieniu obowiązującym w chwili podjęcia zaskarżonej uchwały. W ocenie NSA rozpoznającego sprawę Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie, stosownie do art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, konieczne było uzyskanie zgody właściwego Ministra na przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze. Przede wszystkim wskazać należy, że powołany przepis miał w rozpoznawanej sprawie zastosowanie, gdy stanowił, że uzyskania zgody właściwego Ministra na przeznaczenie gruntu rolnego na cele nierolnicze wymagają grunty rolne stanowiące użytki rolne klas I - III, jeżeli ich zwarty obszar projektowany do takiego przeznaczenia przekracza 0,5 ha. Przepis ten w przedstawionym brzmieniu wywoływał wątpliwości interpretacyjne w zakresie rozumienia zwrotu odnoszącego się do zwartego obszaru. W szczególności w przypadku przeznaczania gruntów rolnych na budowę elektrowni wiatrowych przyjmowano, że należy go rozumieć w ten sposób, że zwarty obszar to obszar przeznaczony tylko na jedną elektrownię wiatrową z infrastrukturą towarzyszącą albo że zwarty obszar to suma obszarów przeznaczonych pod elektrownie wiatrowe wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Dość powiedzieć, że w tym zakresie, w ocenie NSA rozpoznającego sprawę, przekonujące jest stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 18 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 179/15, w którym opowiedziano się za drugim z przedstawionych stanowisk. W ocenie NSA rozpoznającego sprawę sposób wykładni przyjęty w tym orzeczeniu jest przekonujący, gdyż nie poprzestaje jedynie na regułach wykładni językowej, ale także odwołuje się do celów analizowanej regulacji, w tym także wynikających z późniejszych, w stosunku do stanu prawnego adekwatnego w rozpoznawanej wówczas sprawie, zmian ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, tendencji wskazujących na zamiar ustawodawcy zaostrzenia przepisów dotyczących ochrony gruntów rolnych i leśnych. Tym samym NSA rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska przyjętego w orzeczeniach powołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, mających potwierdzać zasadność wykładni, według której zwarty obszar, wspomniany w art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, to obszar przeznaczony tylko na jedną elektrownię wiatrową z infrastrukturą towarzyszącą. Zauważyć też należy, że wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 9 października 2014 r., sygn. akt II SA/Go 642/14, na który skarżąca kasacyjnie zwracała uwagę w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, zarzucając Sądowi pierwszej instancji "zmianę stanowiska", został uchylony przez NSA właśnie wyrokiem z 18 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 179/15. Pokazuje to także dodatkowe znaczenie tego wyroku NSA, związane z zadaniem sądu drugiej instancji w zakresie ujednolicania orzecznictwa. W tych okolicznościach Sąd drugiej instancji, rozpoznający inną sprawę WSA w Gorzowie Wielkopolskim, nie może opierać się o odmienną wykładnię prawa. W związku z tak przyjętą wykładnią art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (zwarty obszar to suma obszarów przeznaczonych pod elektrownie wiatrowe wraz z infrastrukturą towarzyszącą) wskazać należy, że zaskarżony plan miejscowy przewiduje dopuszczalność budowy co najmniej 20 elektrowni wiatrowych (§ 8 pięć elektrowni, § 9 dwie elektrownie, § 10 trzy elektrownie, § 11 cztery elektrownie i § 12 sześć elektrowni) o powierzchni zabudowy 625 m2 każda z nich, co daje 12.500 m2, czyli 1,25 ha. Istotne jest przy tym, że na skutek braku linii rozgraniczających tereny przeznaczone pod elektrownie wiatrowe należy przyjąć, że elektrownie te mogą być lokalizowane w każdym miejscu terenu oznaczonego symbolem R/E z uwzględnieniem znajdujących się tam linii zabudowy. Sąd pierwszej instancji ustalił zaś, na podstawie pisma skarżącej kasacyjnie z 23 grudnia 2015 r., że na każdym z terenów o symbolu R/E znajdują się także grunty rolne klas I-III. W tych okolicznościach należy przyjąć, że w zaskarżonym planie miejscowym przeznaczono na cel nierolniczy grunty rolne klas I-III o powierzchni większej niż 0,5 ha. Takie przeznaczenie, zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, wymagało zgody właściwego Ministra, zaś ich przeznaczenie bez tej zgody stanowi o naruszeniu powołanego przepisu oraz nadto art. 17 pkt 8 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w którym stanowiło się, że wójt, burmistrz albo prezydent miasta po podjęciu przez radę gminy uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu miejscowego uzyskuje zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne. W ocenie NSA nie jest przy tym istotne, że w przepisach zaskarżonego planu miejscowego, przewidujących przeznaczenie terenów na budowę elektrowni wiatrowych (§ od 8 do 12) zawarto także przepisy o treści "ustala się (...) zmianę przeznaczenia gruntów rolnych, nie stanowiących zwartego kompleksu użytków rolnych pochodzenia mineralnego, na cele nierolnicze pod wieże elektrowni wiatrowych oraz place i drogi montażowe pod warunkiem, że ich lokalizacja nie będzie wymagała uzyskania zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych, o której mowa w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (...); pozostała część terenu pozostaje w użytkowaniu rolniczym". Przepisy te świadczą o tym, że organy gminy uprawnione do przygotowania i uchwalenia planu miejscowego wyszły z założenia, że o tym, czy jest wymagana zgoda właściwego organu na przeznaczenie gruntu rolnego na budowę elektrowni wiatrowych decyduje powierzchnia przeznaczona pod budowę każdej elektrowni z osobna, a nie wszystkich razem. Założenie to, jak już wskazano, nie jest zaś trafne. Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że podstawa kasacyjna zawierająca zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez przyjęcie, że przed uchwaleniem zaskarżonej uchwały należało uzyskać zgodę właściwego organu na przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze nie jest zasadna. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że taka zgoda była wymaga oraz że wobec jej braku zaskarżona uchwała była sprzeczna z prawem w takim stopniu, który uzasadniał stwierdzenie jej nieważności w całości. W rozpoznawanej sprawie brak zgody właściwego organu na przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze wiąże się bowiem z przeznaczeniem gruntów rolnych na budowę elektrowni wiatrowych, zaś zaskarżony plan dotyczył w istocie właśnie tylko przeznaczenia gruntów rolnych na taki cel. Odnosząc się do podstawy kasacyjnej zawierającej zarzut naruszenia art. 146 § 1 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, polegającego na stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały na podstawie pozaustawowych kryteriów, przede wszystkim trzeba wskazać, że NSA uznaje, iż skarżąca kasacyjnie na skutek oczywistej omyłki powołała przepis, który w sprawie nie miał zastosowania (art. 146 § 1 p.p.s.a.), zamiast przepisu, który miał zastosowanie (art. 147 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając tak określoną podstawę kasacyjną stwierdzić należy, że nie jest ona zasadna. Zarzuca się bowiem w niej, jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji przyjął podczas oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały inne kryteria niż zgodność z prawem, mianowicie także względy słuszności, celowości i trafności ustaleń zaskarżonego planu, przy czym wiąże się to ze stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, iż przeznaczenie terenu na rolnictwo i energetykę to ustalenie dwóch funkcji, które się wzajemnie wykluczają. W ocenie NSA, nie jest to ocena z uwzględnieniem słuszności, celowości i trafności, lecz pod kątem zgodności z prawem, gdyż argument Sądu pierwszej instancji o wykluczaniu się funkcji miał posłużyć do obrony tezy o konieczności rozgraniczenia liniami terenów rolnych od przeznaczonych na elektrownie wiatrowe, co w ocenie NSA nie jest trafne, ale także nie miało wpływu na rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy NSA, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.