I OZ 545/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Lu 105/16 zawieszające postępowanie w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie W dniu 12 sierpnia 2015 r. [...] Spółka z o.o. z siedzibą w Warszawie, reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata K. R., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...], w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 2 września 2015r. pełnomocnik strony skarżącej wezwany został do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (aktualny odpis KRS) – w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 22 września 2015 r., który w odpowiedzi przedłożył pełny odpis z rejestru przedsiębiorców dotyczący strony skarżącej według stanu na dzień 26 lutego 2015 r. Postanowieniem z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 627/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę wskazując, że z przedstawionego odpisu KRS na dzień 26 lutego 2015 r. wynika, że R. Z. – który udzielił pełnomocnictwa adw. K. R. – nie mógł reprezentować spółki, gdyż w dniu 26 lutego 2015 r. nie był pełnił już funkcji Prezesa Zarządu Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I OZ 24/16, uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, że z odpisu KRS wynika, iż pełnomocnictwo z dnia 30 marca 2014 r. zostało udzielone przez R. M. Z. w okresie pełnienia przez niego funkcji Prezesa Zarządu Spółki i jest skuteczne, w chwili udzielania pełnomocnictwa osoba działająca za organ osoby prawnej była umocowana do złożenia takiego oświadczenia. W dniu 19 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – działając z urzędu – dokonał sprawdzenia zawartości bazy danych Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego w odniesieniu do skarżącej "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie. W wyniku podjętych czynności ustalono, że skarżąca Spółka nie posiada organów, a dla Spółki w dniu 19 maja 2015 r. na podstawie art. 42 kodeksu cywilnego został ustanowiony kurator. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] czerwca 2015 r., w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku z bazy danych Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego – aktualnego na dzień 19 sierpnia 2016 r. – wynika, że skarżąca Spółka nie posiada zarządu, powołanego do reprezentowania tego podmiotu ani organu nadzoru – rady nadzorczej, ani nie ustanowiono prokurentów celem reprezentowania Spółki. Ponadto – w trybie art. 42 K.c. – ustanowiono dla Spółki kuratora celem niezwłocznego podjęcia czynności zmierzających do powołania organów osoby prawnej, a w razie potrzeby jej likwidacji. Brak jest jednocześnie informacji o ustaniu bytu Spółki. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), okoliczności te uzasadniają zawieszenie postępowania, albowiem w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł pełnomocnik Spółki. Wskazał, że spółka jest reprezentowana przez adwokata, który został prawidłowo ustanowiony. Pełnomocnictwo zostało udzielone w sposób prawidłowy i nie wygasło, ani nie zostało w żaden sposób cofnięte. Zdaniem pełnomocnika Spółki aktualne braki w składzie organów Spółki nie powodują niemożności działania Spółki w przedmiocie dochodzenia skargą udostępnienia przez organ informacji publicznej, a zatem nie ma potrzeby zawieszania postępowania sądowego. Wskazano, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że zarzut pozbawienia strony możności obrony swych praw, jako przyczyna nieważności postępowania może być podnoszony tylko przez stronę, której zarzut ten dotyczy, zaś skarżąca zarzutu takiego nie podnosi. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Nie budzi wątpliwości, wobec danych ujawnionych w KRS, że dla Spółki z dniem 19 maja 2015 r. został ustanowiony kurator. Zgodnie z art. 42 § 1 K.c., jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z powodu braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. Ustanowienie takiego kuratora jest zatem wystarczające dla przyjęcia, że osoba prawna nie posiada organów i została pozbawiona możliwości działania. Stanu tego w zażaleniu nie zakwestionowano. Pełnomocnik Spółki podniósł natomiast, że skoro został skutecznie ustanowiony przez Spółkę w czasie, gdy funkcjonował organ uprawniony do jej reprezentacji, to zachowuje swoją zdolność do działania w postępowaniu i nie zachodzi przeszkoda procesowa związana z utratą przez osobę prawną możliwości działania. Stanowisko to jest błędne. Ustawodawca wykluczył prowadzenie postępowania sądowego z udziałem osoby prawnej jako strony w sytuacji, gdy strona nie posiada umocowanego do działania za nią organu. Gdy sytuacja taka dotyczy strony skarżącej i istnieje na etapie wnoszenia skargi, stanowi podstawę do odrzucenia skargi zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Gdy stan taki zaistnieje natomiast w toku postępowania, uzasadnia jego zawieszenia na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a., niezależnie od pozycji procesowej strony. Istnieje ścisłe powiązanie możliwości korzystania przez osobę prawną z atrybutu zdolności procesowej z posiadaniem organu uprawnionego do działania. Na tę zależność zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 12 kwietnia 2016 r., sygn. III AUa 1937/15 wskazując, że w toku postępowania cywilnego osoba prawna musi mieć organ uprawniony do podejmowania za nią działań, a brak organu powołanego do reprezentowania strony stanowi przyczynę nieważności postępowania, niezależnie od tego, czy w imieniu strony działa należycie ustanowiony pełnomocnik (tak też wyrok SN z 7 listopada 2006 r., I CSK 224/06, lex 276251 oraz postanowienie SN z 2 czerwca 2010 r., sygn. II PZ 15/10, lex 1086650). Stanowisko takie jest również uzasadnione w odniesieniu do postępowania sądowoadministracyjnego. Fakt, że osoba prawna nadal istnieje, a zatem ma zdolność sądową i procesową, a także ma pełnomocnika, którego pełnomocnictwo nie wygasło, nie zmienia faktu, że nie mając organu powołanego do reprezentacji, nie może działać, nie może także realizować swoich uprawnień, także w stosunku do pełnomocnika wypełniać roli mocodawcy (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2016 r., sygn. II FZ 794/16). Jak stanowi art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocnika. Działanie przez pełnomocnika może dotyczyć strony, która sama ma możliwość działania. Jej brak uniemożliwia wszczęcie postępowania, stanowi przeszkodę w prowadzeniu już zainicjowanego postępowania i skutkuje nieważnością postępowania w przypadku jego przeprowadzenia (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Nie są zatem skuteczne argumenty zgłaszane w zażaleniu, wskazujące na fakt skutecznego ustanowienia pełnomocnika. Kwestia ta (skuteczności umocowania pełnomocnika) została przesądzona prawomocnym postanowieniem NSA z 27 stycznia 2016 r., sygn. I OZ 24/16, w postanowieniu tym nie odnoszono się jednak do tego, jakie znaczenie dla możliwości prowadzenia postępowania sądowego ma następcza utrata przez Spółkę organu uprawnionego do jej reprezentacji. Fakt ustanowienia kuratora nie był w ówcześnie rozpoznanym stanie faktycznym odnotowany. Co do zasady zatem stanowisko Sądu I instancji, że utrata przez osobę prawną możliwości działania na skutek braku organów uprawnionych do reprezentacji nie jest sanowana przez istnienie ustanowionego pełnomocnika i mimo jego ustanowienia jest przeszkodą do prowadzenia postępowania, jest prawidłowe. W zażaleniu podniesiono, że braki w reprezentacji Spółki istniały już w dacie wnoszenia skargi, co pominął Sąd I instancji. Mają zatem w sprawie charakter pierwotny. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Z analogicznych powodów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną przez taki podmiot, jednakże odrzucenie skargi musi zostać poprzedzone wezwaniem do uzupełnienia wymienionych braków (art. 58 § 2 p.p.s.a.). Jeśli braki w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin (art. 31 § 1 p.p.s.a.). W związku z powyższym, jeśli skargę wnosi jednostka organizacyjna, która z uwagi na braki w organach ją reprezentujących nie ma zdolności procesowej, to skarga, jeśli braki nie zostaną uzupełnione w wyznaczonym terminie, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ma natomiast zastosowanie wtedy, gdy skargę wnosił podmiot, który miał zdolność procesową w momencie dokonywania tej czynności procesowej, lecz ową zdolność następnie utracił (por. postanowienie NSA z 30 września 2014 r., sygn. I FZ 315/14). W niniejszej sprawie okoliczności te nie mogą jednak skutkować uchyleniem zaskarżonego postępowania, albowiem Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zakazem wydania orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, a to ze względu na regulację art. 134 § 2 w związku z art. 197 § 2 i 193 p.p.s.a. Jakkolwiek strona żaląca się wnosiła o uchylenie postanowienia o zawieszeniu, to domagała się uznania skuteczności czynności podejmowanych przez pełnomocnika i prowadzenia postępowania. Uwzględnienie zaś jej zażalenia z podanych wyżej powodów i ze wskazaniem na rozważenie podstaw do odrzucenia skargi byłoby w tych okolicznościach działaniem na niekorzyść. Nie można przy tym przyjąć, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest wadliwością skutkującą jego nieważnością, albowiem postępowanie zostało zawieszone i nie jest prowadzone. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.