II GZ 1157/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 500/16 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi w sprawie ze skargi E.W. i A.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 1 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 500/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A. B. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi E. W. i A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2016 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. Sąd I instancji odmawiając przywrócenia terminu na postawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków (fiskalnego i formalnego). WSA stwierdził, że z akt sprawy wynikało, że pełnomocnikowi reprezentującemu skarżącą skutecznie doręczono wezwania do uzupełnia złożonej skargi poprzez uiszczenie wpisu i złożenie pełnomocnictwa odpowiednio w dnach [...] maja 2016 r. i [...] czerwca 2016 r. Tym samym termin do uzupełnienia braków upływał odpowiednio w dniach [...] maja 2016 r. oraz [...] czerwca 2016 r. Pełnomocnik poinformował skarżącą o konieczności uzupełnienia braków skargi jedynie drogą mailową bez upewnienia się, czy informacja do skarżącej rzeczywiście dotarła. Sąd wskazał, że wiadomości e-mail zostały wysłane w dniach [...] i [...] maja 2016 r. i [...] czerwca 2016 r., a zatem jeszcze przed upływem terminu do uzupełnienia braków skargi. Skarżąca jednakże braków tych nie uzupełniła tłumacząc, że informacje wysłane zostały przez pełnomocnika drogą mailową na skrzynkę pocztową jej męża, który przebywał wówczas za granicą i nie poinformował jej o otrzymaniu wezwania. To z kolei spowodowało, że skarżąca odczytała wiadomości dopiero po powrocie męża z wyjazdu, tj. [...] sierpnia 2016 r. W ocenie Sądu okoliczności podnoszone przez skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu nie mogą stanowić podstawy do jego uwzględnienia, ponieważ nie sposób uznać przekazania informacji przez pełnomocnika o treści wezwania Sądu w formie mailowej na skrzynkę pocztową męża, który przebywał wówczas za granicą, za przeszkodę do uzupełniania braków skargi. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca decydując się na udzielenie pełnomocnictwa do reprezentowania jej przez adw. K. A. z pewnością ustalała z pełnomocnikiem formę i sposób kontaktu w sprawach zawiązanych w wniesieniem skargi do Sądu w tym przypadku dopuszczając najwyraźniej drogę mailową, podając adres e-mail męża. Skoro tak, to skarżąca winna zlecić mężowi przeglądanie skrzynki pocztowej i informowanie jej o wszystkich wiadomościach przychodzących do niej od pełnomocnika. Pobyt męża za granicą nie ma żadnego znaczenia, gdyż nie eliminuje możliwości odczytu przez niego wiadomości przesłanych drogą mailową. Ponadto, Sąd stwierdził, że skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów świadczących o tym, że jej mąż rzeczywiście przebywał za granicą w okresie od [...] maja do [...] sierpnia 2016 r. Zdaniem WSA pełnomocnik skarżącej nie tylko nie dochował należytej staranności, ale wykazał się daleko idącą niefrasobliwością nie sprawdzając (chociażby telefonicznie), czy korespondencja mailowa, którą kierował do skarżącej na adres mailowy jej męża (wprawdzie w terminie umożliwiającym uzupełnienie braków skargi) rzeczywiście do niej dotarła. Tymczasem na gruncie p.p.s.a. wskazuje się, że zgodnie z art. 95 § 2 k.c. wszelkie czynności prawne dokonywane przez pełnomocnika strony w granicach udzielonego mu umocowania pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego, a tym samym działania te należy traktować tak, jakby były podejmowane przez samego mocodawcę. Wobec czego zaniedbania osób (pełnomocników), którymi posłużyła się strona, w pełni ją obciążają. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. B., domagając się jego uchylenia i przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że okoliczność braku dostępu do skrzynki mailowej męża, za pomocą której kontaktowała się dotychczas z adw. K. A., a który przebywał w okresie [...] maja – [...] sierpnia 2016 r. poza granicami kraju, co uniemożliwiło jej zapoznanie się z treścią informacji wysłanych w korespondencji z [...] i [...] maja i [...] czerwca 2016 r. i w dalszej kolejności wykonanie wezwania Sądu, o których była mowa w jej treści – nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminów wskazanych w wezwaniach; - art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie skierowania wezwania bezpośrednio do skarżącej do podpisania wniesionej w jej imieniu skargi i uiszczenia wpisu sądowego, z uwagi na fakt braku przedstawienia przez pełnomocnika dokumentu umocowania, co następnie spowodowało naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. poprzez uniemożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem administracyjnym i merytorycznego zwalczania skierowanej do strony decyzji ostatecznej. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu Sąd I instancji zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie we wniosku skarżącej okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z: 8.10.2013 r., II GZ 549/13; 3.10.2013 r., I FZ 410/13; 1.10.2013 r., II OZ 833/13; 25.9.2013 r., I OZ 828/13, cbosa). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny wskazanych przez skarżącą okoliczności mających uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt braku odczytania korespondencji mailowej z uwagi na fakt, że została ona – zgodnie z ustaleniami między skarżącą a jej pełnomocnikiem – skierowana na adres mailowy męża skarżącej nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Jak słusznie bowiem uznał Sąd I instancji wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało przekazane skarżącej w sposób ustalony przez nią z adw. K. A. Wobec tego strona dbająca należycie o swoje interesy powinna była upewnić się, że w czasie długiego (prawie dwumiesięcznego, według oświadczenia skarżącej) pobytu męża za granicą, będzie regularnie sprawdzana jego skrzynka mailowa w celu terminowego realizowania wezwań Sądu. Skoro zaś skarżąca nie dochowała w tym zakresie staranności, to nie można uznać, że nie zawiniła uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych. Również pełnomocnik powinien wykazać się należytą starannością, polegająca na sprawdzeniu, czy wysyłane przez niego wiadomości drogą elektroniczną zostały odebrane, skoro nie uzyskał żadnej odpowiedzi. Wobec tego forma i nieskuteczny sposób kontaktu pomiędzy pełnomocnikiem i skarżącą nie mogą być uznane za brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w rozumieniu art. 86 § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Autor zażalenia upatruje naruszenia przepisów w pominięciu skierowania wezwania do podpisania wniesionej skargi i uiszczenia wpisu sądowego bezpośrednio do skarżącej jako strony, co następnie spowodowało naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. poprzez uniemożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem administracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego proponowana przez skarżącą "konwalidacja" nieusuniętego braku formalnego w postaci braku pełnomocnictwa na podlegający uzupełnieniu brak formalny w zakresie podpisu strony nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny przewiduje obowiązek sądu odrzucenia skargi ("sąd odrzuca skargę") w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Sąd zatem nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę adwokata) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu. Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, w sytuacji gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając żadnego w tym względzie wyboru. Wobec tego działania Sądu I instancji były prawidłowe. Wezwanie w rozpoznawanej sprawie skarżącej osobiście do podpisania skargi prowadziłoby bowiem do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości z różnych względów nie korzystają. Z argumentacji autora zażalenia wynika bowiem, że w sprawie powinno dojść do "stopniowania" braków formalnych skargi – w przypadku nieuzupełnienia jednego z nich (w zakresie pełnomocnictwa) przez profesjonalnego pełnomocnika strona powinna dostać swoistą "drugą szansę", mogąc uzupełnić brak formalny skargi (tym razem w postaci podpisu) samodzielnie. Proponowane przez stronę rozwiązanie prowadzi zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do naruszenia art. 32 Konstytucji RP (zasady równości wobec prawa), nie ulega bowiem wątpliwości, iż w przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny (np. w postaci braku podpisu pod skargą) nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. bez ponownego wezwania. Strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinna z tego tytułu korzystać z dodatkowych przywilejów – a przywilejem takim byłoby nieodrzucenie skargi mimo zajścia po temu przesłanek i wzywanie strony do uzupełnienia braków, mimo tego iż zdecydowała się ona na działanie za pomocą pełnomocnika. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez tego pełnomocnika wiedzę i doświadczenie zawodowe, a nie dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki względem obowiązków wobec stron, które takiego pełnomocnika nie mają. Wobec tego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strona sama pozbawia się prawa do obrony, jeżeli nie zastosuje się do wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Takie działanie eliminuje możliwość zastosowania art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.