I OZ 1295/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na pkt 2 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 739/15 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 września 2016 r. przyznał skarżącemu W. K. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata (pkt 1) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 4 maja 2015 r. (data wpływu do organu – k. 2 akt sprawy o sygn. I SA/Wa 913/15) W. K. wniósł do Sądu skargę na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W piśmie z dnia 19 czerwca 2016 r. skarżący sprecyzował, że skarga dotyczy również przewlekłego prowadzenia postępowania przez Ministra w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra z dnia [...] czerwca 2011 r. W piśmie z dnia 1 kwietnia 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W nadesłanym formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że nie posiada środków pozwalających mu na udział w postępowaniu sądowym. Z wniosku wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawca zaznaczył, że obecnie jest osobą bezdomną oraz że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości [...] zł (netto). Skarżący jest osobą w podeszłym wieku (81 lat), z licznymi schorzeniami. Zarządzeniem z dnia 31 maja 2016 r. wnioskodawca został wezwany do przedstawienia: informacji na temat miejsca aktualnego zamieszkania (przebywania) w świetle uznawania siebie za osobę bezdomną. W przypadku przebywania u rodziny lub znajomych – przestawienie oświadczenia tych osób potwierdzającego zamieszkiwanie skarżącego w tym miejscu, w przypadku podmiotów instytucjonalnych – odpowiednich zaświadczeń; oświadczenia o ponoszonych kosztach utrzymania; informacji o sposobie odbioru świadczenia emerytalno-rentowego wraz z przedstawieniem kopii dokumentu potwierdzającego tę okoliczność, oświadczenia odnośnie do posiadania rachunku bankowego, a także oświadczenia o przysługiwaniu skarżącemu na zasadach wspólności małżeńskiej praw majątkowych do lokalu mieszkalnego. Odpowiadając na powyższe wezwanie, wnioskodawca przedstawił oświadczenia córki i żony, z których wynika, że mieszkanie skarżącego w wyniku pożaru zostało zniszczone, co spowodowało, że skarżący epizodycznie zamieszkiwał u córki. Pomiędzy skarżącym a jego żoną istnieć ma separacja faktyczna. Przedstawione przez wnioskodawcę zaświadczenie z ZUS wskazuje, że otrzymuje on świadczenie w wysokości wcześniej przez siebie określonej. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał prawo pomocy przez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 16 sierpnia 2016 r. W. K. wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 22 lipca 2016 r. Skarżący wniósł o zmianę pkt 2 postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał ponadto, że w jednej z toczących się w WSA w Warszawie spraw przyznane mu zostało prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł na wstępie, że przyznanie prawa pomocy następuje w konkretnej sprawie i nie rozciąga się na inne postępowania, jak również Sąd nie jest związany ewentualnymi rozstrzygnięciami wydanymi w innych sprawach. Jednocześnie rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia stronie prawa pomocy następuje z uwzględnieniem aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, która może ulec zmianie w porównaniu do czasu, w którym był rozpoznawany wcześniejszy wniosek. Sąd stwierdził dalej, że mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie zaistniały jedynie przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Sąd zauważył, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika, iż wnioskodawca uzyskuje stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, który przeznaczana wyłącznie na potrzeby własne. Nie można więc uznać, że skarżący jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala, zdaniem Sądu, na przyjęcie, że jest on niewystarczający do poniesienia przez skarżącego we własnym zakresie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jednakże wnioskodawca jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego – ponieść koszty sądowe w sprawie. Nawet przy uwzględnieniu koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, wnioskodawca jest w stanie z posiadanych środków pieniężnych wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się w istocie do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe ewentualne koszty sądowe, takie jak opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń czy też opłat kancelaryjnych, każdorazowo nie przekroczą zaś kwoty 100 zł, zaś ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Zażalenie na powyższe postanowienie w zakresie pkt 2 wniósł W. K. podnosząc, iż w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1742/11 zostało mu przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, bez stałego źródła dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca nie wykazał, by spełniał przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzyskiwanie przez skarżącego prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe stałego dochodu w postaci świadczenia emerytalno – rentowego w wysokości [...] zł miesięcznie uzasadniania bowiem twierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe zainicjowanego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Podkreślić przy tym należy, że skarżący pomimo wezwania, nie przedstawił oświadczenia o ponoszonych kosztach utrzymania, co uniemożliwiło ocenę jego sytuacji materialnej w kontekście ponoszonych wydatków (w tym deklarowanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy kosztów leczenia). Wpływu na powyższą ocenę nie mają twierdzenia skarżącego, iż w innej sprawie z jego skargi zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, prawo pomocy zostało mu przyznane w całości. Jak trafnie podniósł Sąd pierwszej instancji, przyznanie prawa pomocy następuje w konkretnej sprawie z uwzględnieniem aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i nie rozciąga się na inne postępowania, zaś sąd nie jest związany ewentualnym rozstrzygnięciem wydanym w tym przedmiocie w innych sprawach. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.