IV SA/Wr 267/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski(spr.) Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Dobosiewicz- Sass po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi E.M. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania od orzeczenia nr [...] Komendanta Miejskiego Policji we W. z dnia [...] lutego 2014 r. I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonego postanowienia; III. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] Komendant Wojewódzki Policji we W., działając na podstawie art. 135k ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tj. Dz. U. z 2011 r., nr 287 poz. 1687 ze. zm.), dalej: ustawa, odmówił przyjęcia odwołania E. M. (dalej skarżąca) od orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji we W. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] wydanego w sprawie st. sierż. E.M. - referenta Zespołu Dyżurnych Wydziału Prewencji w Komisariacie Policji W. Stare Miasto, od dnia 1 listopada 2013 r. pełniącej obowiązki służbowe na stanowisku referenta Referatu d/w z Przestępczością Gospodarczą Wydziału Dochodzeniowo - Śledczego Komisariatu Policji W. Stare Miasto Komendy Miejskiej Policji we W. ze względu na to, że złożono je po upływie terminu określonego w art. 135k ust. 1 ustawy. W uzasadnieniu postanowienia organ orzekający wskazał, że postanowieniem z dnia 2 września 2013 r. nr [...] Komendant Miejski Policji we W. wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącej, a następnie postanowieniami nr 38, 45 i 51 odpowiednio z dnia 24 września, 15 października i 13 grudnia 2013 r. o zmianie, uzupełnieniu i zmianie zarzutów ostatecznie obwinił w/w o to, że: 1 - w dniu 30 lipca 2013 r. około godz. 23.06 we W., jako referent Zespołu Patrolowego Wydziału Prewencji Komisariatu Policji W. Fabryczna, dopuściła się naruszenia dyscypliny służbowej w ten sposób, że wraz z st. sierż. K. K. w trakcie realizacji doprowadzenia zatrzymanego P. C. do Pomieszczenia dla Osób Zatrzymanych Komendy Miejskiej Policji we W. przy ul. [...] w celu przyjęcia do PdOZ, nie dopełniła ciążących na niej obowiązków służbowych polegających na sprawowaniu właściwego dozoru nad osobą zatrzymaną poprzez jej obserwowanie w celu zapobieżenia wydarzeniom nadzwyczajnym z jej udziałem, w wyniku czego przyczyniła się do ucieczki zatrzymanego, tj. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy w związku z § 11 ust. 1 pkt 6 w związku z § 34 ust. 4 zarządzenia nr 360 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie metod i form wykonywania przez policjantów konwojów i doprowadzeń (Dz. Urz. KGP z dnia 6 maja 2009 r.) ze zm., 2 - w dniu 30 lipca 2013 r. we W., jako referent Zespołu Patrolowego Wydziału Prewencji Komisariatu Policji W. Fabryczna, dopuściła się naruszenia dyscypliny służbowej w ten sposób, że jako dowódca patrolu po zaistnieniu około godz. 23.06 wydarzenia nadzwyczajnego, tj. ucieczki osoby doprowadzanej do pomieszczenia dla osób zatrzymanych – P. C., nie podjęła niezwłocznych działań zmierzających do powiadomienia właściwego dyżurnego jednostki o zaistniałym zdarzeniu i takie powiadomienie zrealizowała o godz. 1.10, tj. o czyn określony w art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy w zw. z § 43 ust. 1 pkt 1 Zarządzenia nr 360 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie metod i form wykonywania przez policjantów konwojów i doprowadzeni. 3 – w dniu 31 lipca 2013 r. we W., dopuściła się naruszenia dyscypliny służbowej w ten sposób, że wprowadziła w błąd Komendanta Miejskiego Policji we W. – insp. J. K., sporządzając wraz z st. sierż. K. K. notatkę służbową w dniu 31 lipca 2013 r. (data na notatce 30 lipca 2013 r.), w której podała, że zatrzymany P. C. podczas ucieczki w trakcie doprowadzenia do Pomieszczeń dla Osób Zatrzymanych KMP we W., dokonał naruszenia nietykalności cielesnej policjantki – K. K., czym spowodowała szkodę dla P. C., bezpodstawnego oskarżenia go o popełnienie przestępstwa określonego w dyspozycji art. 222 § 1 k.k. i inne, za co w dniu 31 lipca 2013r. przedstawiono mu zarzut popełnienie przestępstwa w toczącym się postępowaniu przygotowawczym Ds. [...] nadzorowanym przez Prokuraturę Rejonową dla W. Fabryczna, tj. o czyn z art. 132. ust. 3 pkt 4 ustawy. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Komendant Miejski Policji we W. uznał st. sierż. E. M. winną zarzucanego jej naruszenia dyscypliny służbowej i wymierzył karę ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku. Przedmiotowe orzeczenie doręczono obwinionej w dniu 11 lutego 2014 r. co potwierdziła własnoręcznym podpisem na oryginale dokumentu. Ponadto orzeczenie skierowano przesyłką pocztową za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres kancelarii adwokackiej adw. P.S. (ustanowionemu w sprawie obrońcy), mieszczącej się we W. przy ul. [...] oraz drugiej kancelarii prawnej adw. G. K. (drugi ustanowiony obrońca), mieszczącej się we W. przy ul. [...] . Pierwszą przesyłkę w dniu 14 lutego 2014r. odebrała E. M. kwitując jej odbiór własnoręcznym podpisem wraz z datą i pieczęcią kancelarii adwokackiej, a drugą przesyłkę również w dniu 14 lutego 2014 r. odebrała K. Z. kwitując jej odbiór własnoręcznym podpisem wraz z datą i pieczęcią kancelarii prawnej. Dalej organ orzekający wskazał, że zgodnie z art. 135f ust. 6 ustawy orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, doręcza się obrońcy, jeżeli został ustanowiony. W razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Natomiast stosownie do art. 135k ust. 1 ustawy od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji obwinionemu przysługuje prawo wniesienia odwołania w terminie 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia. W rozważanej sprawie ostatni dzień wymienionego terminu przypadał na dzień 18 lutego 2014 r. z uwagi na doręczenie orzeczenia w pierwszej kolejności obwinionej. Data stempla pocztowego na odwołaniach obrońców st. sierż. E. M. - adw. P. S. i adw. G. K. potwierdza, że odwołanie zostało wniesione w dniu 19 lutego 2014 r., a więc z uchybieniem terminu, o którym mowa powyżej. Z tej racji organ orzekający postanowieniem z dnia 3 marca 2014 r., nr 25 odmówił przyjęcia odwołania. Na powyższe postanowienie E. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 135k ust. 3 ustawy poprzez odmowę przyjęcia odwołania od orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji we W. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w sytuacji, w której nie udzielono prawidłowego pouczenia o przysługującemu obwinionej i jej obrońcą uprawnienia w zakresie terminu do złożenia odwołania od wydanego orzeczenia. W treści wymienionego orzeczenia nie wskazano zastrzeżenia, że w razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej, czym naruszono art. 134i ust. 6 pkt 8 w związku z art. 135f ust. 6 ustawy. W tym stanie rzeczy skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Komendantowi Wojewódzkiemu Policji do ponownego rozpoznania. Dalej wskazała, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec funkcjonariusza Policji ma charakter postępowania represyjnego, przy czym jest ono postępowaniem wewnętrznym. Zgodnie z art. 135p ust. 1 ustawy, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. W związku z tym nie budzi wątpliwości, że postępowanie dyscyplinarne prowadzone w oparciu o powołaną regulację prawną stanowi postępowanie quasi karne, do którego stosuje się odpowiednio przepisy procedury karnej, tym bardziej, że zjawisko karania nie ogranicza się wyłącznie do sfery państwowego prawa karnego, zaś najbliższe prawu karnemu jest prawo dyscyplinarne, które wprost uważać można za szczególną gałąź czy rodzajową odmianę prawa karnego. Nadto zdaniem skarżącej istota rozstrzygnięć podjętych w tym postępowaniu rodzi prawne skutki o istotnym znaczeniu dla jego uczestników, stąd też podstawowe gwarancje procesowe strony, w tym prawo do prawidłowego i rzetelnego informowania o uprawnieniach i obowiązkach procesowych mają szczególne znaczenie. W ocenie skarżącej w toku postępowania dyscyplinarnego, organ w sposób niedopuszczalny ograniczył jej prawo do obrony, poprzez nieprawidłowe i niepełne pouczenie o uprawnieniach przysługujących jej i jej obrońcy, skutkujące w efekcie ujemnymi skutkami procesowymi. W wydanym orzeczeniu nr 3 Komendanta Miejskiego Policji, wbrew nałożonemu obowiązkowi wynikającemu z art. 134i ust. 6 pkt 8 ustawy, organ I instancji nie wskazał w treści pouczenia zastrzeżenia, że w razie doręczenia obwinionej i obrońcom w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. W istocie organ ograniczył się do podania, że od wydanego orzeczenia obwinionej przysługuje prawo do wniesienia środka odwoławczego w terminie 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia, obojętnie przechodząc nad podniesioną kwestią zastrzeżenia wyrażonego w art. 135f ust. 6 ustawy. Wobec powyższego, mając na względzie podstawowe gwarancje procesowe wynikające z sygnalizowanej specyfiki prowadzonego postępowania, nie budzi wątpliwości, że kierując się dyrektywą zachowania lojalności wobec stron i innych uczestników postępowania, a przez to także prawem do rzetelnego procedowania, a nadto zasadą udzielania niezbędnej informacji prawnej, organ ma szczególny obowiązek informowania o przesłankach uzyskania uprawnienia, jak również pełnego i poprawnego sformułowania pouczeń, o prawidłowej formie i treści, w zgodzie ze stanem prawnym i charakterem postępowania. Zdaniem skarżącej z tego obowiązku organ nie wywiązał się należycie, nie zamieszczając w pouczeniu wydanego orzeczenia zastrzeżenia z art. 135f ust. 6 ustawy, którego udzielenie było nieodzowne dla prawidłowej realizacji uprawnienia strony, co do wniesienia środka odwoławczego. W przekonaniu skarżącej winna ona otrzymać prawidłowe pouczenie, zaś jego brak nie może powodować dla niej negatywnych skutków procesowych w postaci odmowy przyjęcia odwołania, celem jego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu. Nadto dodał, że skarżąca już wcześniej została pouczona o treści art. 135f ust. 6 ustawy, co jednoznacznie stwierdzono w protokole przesłuchania jej z dnia 27 września 2013 r., przy czynności przesłuchania obecny był także jej obrońca, adw. P. S., co także zostało odnotowane w protokole. Ten fakt także potwierdza, że organ nie miał już obowiązku dodatkowego, szczegółowego pouczania obwinionej o zasadach obliczania terminów w postępowaniu dyscyplinarnym, a pouczenie zawarte w treści orzeczenia nr 3 Komendanta Miejskiego Policji w pełni odpowiadało wymogom z art. 135j ust. 2 pkt 7 ustawy. Organ orzekający powołał się na okoliczność, że skarżąca ustanowiła w postępowaniu dyscyplinarnym dwóch obrońców, będących adwokatami. z tej racji zdaniem organu orzekającego domniemywać należy, że jako profesjonalni obrońcy znają oni procedurę regulującą postępowanie dyscyplinarne policjantów, w tym w szczególności tak podstawowe kwestie, jak zasady obliczania terminów wynikających z ustawy. Powoływanie się zatem przez profesjonalnego pełnomocnika we wniesionej skardze na specyfikę prowadzonego postępowania dyscyplinarnego wydaje się całkowicie bezzasadne, gdyż należy założyć, że obwiniona po to właśnie ustanowiła obrońców, aby zagwarantować sobie pełną realizację przysługującego jej prawa do obrony oraz pełny profesjonalizm w prowadzeniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza okoliczności sprawy prowadzi do wniosku, że Komendant Wojewódzki Policji postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] odmawiając przyjęcia odwołania z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że podstawowe zasady dotyczące wnoszenia środków odwoławczych w postępowaniu dyscyplinarnym zawarte zostały w przepisach rozdziału 10 ustawy. Zgodnie z art. 135k ust. 1 ustawy, postępowanie dyscyplinarne jest dwuinstancyjne. Od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji obwinionemu przysługuje odwołanie w terminie 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie składa się do wyższego przełożonego dyscyplinarnego za pośrednictwem przełożonego, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji (ust. 2). Wyższy przełożony dyscyplinarny odmawia przyjęcia odwołania, w drodze postanowienia, jeżeli zostało wniesione po terminie lub przez osobę nieuprawnioną albo jest niedopuszczalne. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne (ust. 3). Natomiast według art. 135f ust. 6 ustawy, orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. W razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Powyższe oznacza, że ustawowy termin do wniesienia odwołania w postępowaniu dyscyplinarnym dotyczącym policjanta otwiera się tylko jeden raz, zarówno dla obwinionego jak i jego obrońcy. Momentem tym jest dokonanie skutecznego doręczenia odpisu orzeczenia dyscyplinarnego, albo obwinionemu w postępowaniu dyscyplinarnym policjantowi, albo jego obrońcy, w zależności od tego, które doręczenie nastąpiło wcześniej. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla oceny początku biegu terminu do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie. W art. 135f ust. 6 ustawy ustawodawca zdecydował się bowiem zmodyfikować ogólne zasady wnoszenia odwołania określone w przepisach postępowania administracyjnego. Powołując się na treść powołanego powyżej przepisu wskazuje na konieczność ścisłego współdziałania pomiędzy obwinionym, a jego obrońcą. Rozwiązanie to służy przyśpieszeniu postępowania dyscyplinarnego, inspirując strony do szybkiego podejmowania czynności w sprawie, a z uwagi na szczególną wagę postępowania w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariusza Policji, znajduje swoje oparcie w interesie społecznym. Mieć należy jednakże na względzie, że na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek pouczenia zarówno obwinionego, jak i jego pełnomocnika, co do trybu wniesienia odwołania, a pouczenie to winno zostać zawarte w orzeczeniu dyscyplinarnym, gdyż stanowi jego obligatoryjny element. Obowiązek pouczenia wynika z treści art. 135j ust. 2 pkt 7 ustawy, który stanowi, że orzeczenie powinno zawierać pouczenie o prawie, terminie i trybie wniesienia odwołania. W przedmiotowej sprawie organ I instancji nie wywiązał się z tego obowiązku, pouczając obwinioną oraz jej pełnomocników jedynie o przysługującym prawie do wniesienia odwołania do Komendanta Wojewódzkiego Policji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia, a zatem z pominięciem pozostałych wymogów z art. 135f ust. 6 ustawy. Zaistniałe uchybienie mogło z kolei mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zawarte pouczenie w orzeczeniu Komendanta Miejskiego Policji z dnia 10 lutego 2014 r. nr 3 w sprawie skarżącej nie odpowiada treści art. 135j ust. 2 pkt 7 ustawy mając na uwadze przepis art. 135f ust. 6 ustawy. Twierdzenie organu orzekającego, że skarżącą została pouczona, co jednoznacznie stwierdzono w protokole przesłuchania jej z dnia 27 września 2013 r. nie może zwolnić organu z tego obowiązku, bowiem wymóg ten dotyczy odrębnego elementu postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że brak świadomości konieczności spełnienia warunku formalnego w postaci wniesienia odwołania w terminie liczonym od dnia pierwszego doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego może być postrzegany w kategoriach zamykającego drogę do wniesienia odwołania. Przy czym Sąd dostrzega, że pełnomocnikiem (obrońcą) w postępowaniu dyscyplinarnym może być wyłącznie policjant, adwokat lub radca prawny. Są to więc osoby posiadające szczególną wiedzę na temat zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego. Tym niemniej, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia, aby z tego powodu organ dyscyplinarny został zwolniony z obowiązku pouczenia strony i jej pełnomocników o przysługujących środkach prawnych służących wzruszeniu orzeczenia. Powoływanie się przez W tej sytuacji Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzekł w sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt II sentencji wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.