II OZ 264/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1412/16 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia wpisu od skargi w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1412/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku J. W. (skarżącego) o przywrócenie terminu do uzupełnienia uiszczonego wpisu od skargi w sprawie z jego skargi na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r., znak: [...], odmówił przywrócenia tego terminu. Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia uiszczonego wpisu od skargi o kwotę 100 zł zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2016 r. Zostało ono doręczone w dniu 29 czerwca 2016 r. (potwierdzenie odbioru, k. 86 akt sądowych). Termin do uiszczenia wpisu od skargi przez skarżącego upłynął bezskutecznie w dniu 6 lipca 2016 r. W dniu 7 lipca 2016 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia uiszczonego wpisu sądowego, załączając jednocześnie dowód wpłaty z dnia 7 lipca 2016 r. Podając przyczyny uchybienia ww. terminowi wskazano na to, że skarżący nie uzupełnił wpisu bez swojej winy, ponieważ osoba odpowiedzialna za wykonywanie przelewów w jego przedsiębiorstwie, w wyniku zaniku pamięci (będącego skutkiem przebytego w kwietniu 2015 r. wylewu krwi do mózgu), przeoczyła termin wpłaty wpisu i jej nie dokonała. Zaznaczono, że pełnomocnik skarżącego odebrał ww. wezwanie w dniu 29 czerwca 2016 r. i tego samego dnia, pocztą elektroniczną, przesłał je do biura mocodawcy, natomiast w dniu 7 lipca 2016 r. księgowa, zatrudniona u skarżącego, poinformowała pełnomocnika o zaistniałej sytuacji, wskazując na przytoczone wcześniej przyczyny. Sąd mając na uwadze przesłanki przywrócenia terminu z art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej P.p.s.a.), zauważył, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez Sąd, ponieważ to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Sąd podkreślił, że to pełnomocnik jest osobą, która dokonuje czynności procesowych za reprezentowaną stronę postępowania. Pełnomocnictwo z mocy prawa obejmuje umocowanie do dokonywania wszystkich, łączących się ze sprawą czynności procesowych. Pełnomocnik zobowiązany jest do starannego działania i za takie działania ponosi odpowiedzialność wobec mocodawcy. Tym samym działania te należy traktować tak, jakby były podejmowane przez samego mocodawcę, a zatem nie można przyjąć, że skarżący uchybił terminowi bez swojej winy. Podmiot reprezentowany nie może skutecznie podnosić braku swojej winy w uchybieniu terminu, które nie zostało spowodowane przez niego. Zdaniem Sądu, okoliczności wskazane przez pełnomocnika skarżącego nie uzasadniają twierdzenia o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do uzupełnienia uiszczonego wpisu. Sąd uznał, że skoro skarżący ustanowił w sprawie profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia swoich spraw, to w zakresie dokonywania wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych mieści się także dokonanie uzupełnienia uiszczonego wpisu. Rolą pełnomocnika, po odebraniu skierowanego do niego wezwania, było uzupełnienie uiszczonego wpisu, a następnie ewentualne uregulowanie ze skarżącym wpłaconej kwoty. Sąd podkreślił, że pełnomocnik wraz ze złożeniem skargi uiścił, w imieniu skarżącego, część kwoty należnej z tytułu wpisu sądowego od skargi. Wskazuje to na fakt, że i przy uzupełnieniu uiszczonego wpisu pełnomocnik mógł zachować się podobnie i już w dniu odebrania wezwania (tj. 29 czerwca 2016 r.) wpłacić stosowną kwotę, nie narażając tym samym swojego mocodawcy na ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, wynikające ze swojego działania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, reprezentowany przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Zaskarżając je w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego tj.: art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż rolą pełnomocnika jest uzupełnienie uiszczonego wpisu sądowego, a następnie ewentualne uregulowanie ze skarżącym wpłaconej kwoty, podczas gdy wykładnia taka doprowadziłaby do ograniczenia prawa do obrony w procesie administracyjnym, a w dalszej kolejności prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy obejmuje możliwość samodzielnego uzupełnienia wpisu sądowego od skargi przez stronę, a pełnomocnik nie ma obowiązku uzupełniania uiszczonego wpisu sądowego. Zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy wskazano na naruszenie: 1. art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez odniesienie niedokonania w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy do pełnomocnika skarżącej strony, zamiast do skarżącej strony, w sytuacji kiedy to skarżąca strona dokonywała czynności w postępowaniu sądowym, a tym samym nierozpoznanie, iż strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy; 2. art. 34 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż rolą pełnomocnika jest uzupełnienie uiszczonego wpisu sądowego, a następnie ewentualnie uregulowanie ze skarżącym wpłaconej kwoty, podczas gdy strona może działać samodzielnie w postępowaniu, a tym samym dokonywać łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu; 3. art. 214 § 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż tym kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki jest pełnomocnik strony, podczas gdy wnoszącym pismo jest strona. W uzasadnieniu wskazano, że rozumowanie przyjęte w zaskarżonym postanowieniu oznaczałoby, iż strona nie może powołać na pełnomocnika podmiotu, który nie ma wystarczających środków aby dokonać opłaty wpisu lub uzupełnienia wpisu. Ograniczenie takie nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa oraz jest sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Mając na uwadze treść art. 34 P.p.s.a. pełnomocnik skarżącego stwierdził, że strona niezależnie od tego czy jest reprezentowana przez pełnomocnika może dokonać uzupełnienia wpisu. W sytuacji, w której zdecydowała się sama dokonać wpisu i została o takiej konieczności należycie powiadomiona, to uznać należy, że strona skarżąca dokonywała czynności w postępowaniu sądowym, a tym samym niedokonanie w terminie czynności bez swojej winy należy odnieść do skarżącej strony. Przeciwne uzasadnia naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. Przywołując treść art. 214 P.p.s.a. stwierdzono, że to strona jest podmiotem wnoszącym pismo do sądu. Pełnomocnik jedynie stronę zastępuje. Przeciwne rozumowanie oparte na technicznym pojęciu wnoszenia, tj. fizycznego złożenia pisma, prowadziłoby do nałożenia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na osobę technicznie składającą dane pismo. Powyższą wykładnię potwierdza uchylenie art. 221 P.p.s.a. Pełnomocnik odniósł się do treści zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 czerwca 2016 r., według którego wzywanym do uiszczenia wpisu sądowego od skargi był J. W. reprezentowany przez adw. R. K. Wskazał także, iż art. 220 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przewodniczący wzywa wnoszącego pismo aby w terminie 7 dni uiścił opłatę. W zarządzeniu jako wnoszącego pismo wskazano stronę skarżącą, co koresponduje z wyżej przytoczonym rozumieniem pojęcia "wnoszący". Zgodnie z § 55 ust. 2 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej), adwokat nie jest zobowiązany do ponoszenia w prowadzonej sprawie wydatków np. opłat sądowych lub kosztów przejazdu do innej miejscowości, jeżeli klient, wezwany należycie, nie wpłacił w terminie wymaganej kwoty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W przepisie art. 86 § 1 P.p.s.a. nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne (por. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. W sytuacji kiedy strona działa w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika, który ma pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw przyjąć należy, że wszelkie czynności konieczne dla właściwego prowadzenia sprawy podejmuje za stronę ustanowiony pełnomocnik. Wynika to wprost z art. 39 P.p.s.a., który stanowi, iż pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do: 1) wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem; 2) udzielenia dalszego pełnomocnictwa na zasadach określonych w odrębnych przepisach; 3) cofnięcia skargi w całości lub w części, jeżeli czynności te nie zostały wyłączone w danym pełnomocnictwie; 4) odbioru kosztów postępowania. Z treści złożonego do akt sprawy (k. 22) pełnomocnictwa wynika, że J. W. udzielił adwokatowi R. K. pełnomocnictwa ogólnego do reprezentowania mocodawcy we wszelkich sprawach (...) przed sądami administracyjnymi, Naczelnym Sądem Administracyjnym. Jego zakres został nawet rozszerzony o postępowania przedprocesowe w określonym w nim zakresie. Mając powyższe na uwadze uznać należało, że pełnomocnik dokonuje za mocodawcę wszelkich łączących się ze sprawą czynności w tym także uprawniony jest do uzupełniania braków formalnych wniesionej przez niego skargi np. poprzez uzupełnienie uiszczonego w niepełnej wysokości wpisu. Wbrew temu co stara się udowodnić pełnomocnik w zażaleniu, wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo strony postępowania do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, nie zostało naruszone przez Sąd I instancji. Przyjęcie, że w sytuacji ustanowienia pełnomocnika przez stronę to ten pełnomocnik powinien wykazać we wniosku o przywrócenie terminu brak swojej winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia wpisu sądowego nie ogranicza prawa do rozpatrzenia sprawy przez sąd. Strona skorzystała z prawa rozpatrzenia przez sąd jej skargi i wniosła ją. Skoro jednak skarga posiadała brak fiskalny, który mimo wezwania nie został uzupełniony w terminie a we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu reprezentujący stronę pełnomocnik nie wykazał braku własnej winy w uchybieniu terminowi, to nie można twierdzić, że zachowane zostały normy procesowe warunkujące realizację prawa do sądu. Zgodnie z art. 34 P.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Strona ma zatem wybór czy będzie bronić swych praw przed sądem osobiście czy z pomocą pełnomocnika. Wybór pełnomocnika, poświadczony udzielonym mu pełnomocnictwem, powoduje, że to on świadcząc swoje usługi zobowiązany jest do prowadzenia sprawy z należytą starannością tak by reprezentowana przez niego strona nie poniosła w wyniku podejmowanych przez niego czynności negatywnych skutków. Ustanowienie pełnomocnika obliguje sąd do doręczenia pisma bezpośrednio pełnomocnikowi. Osoba reprezentowana przez pełnomocnika działa w taki sposób jakby sama dokonywała czynności procesowych, w tym odbioru pism, tyle że z wykorzystaniem profesjonalnej pomocy. Bez znaczenia dla skuteczności doręczenia pozostają relacje między pełnomocnikiem a mocodawcą, przyjęty przez nich sposób komunikacji czy zakres przekazywania informacji. W myśl art. 67 § 5 P.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Wobec powyższego skierowanie wezwania do uzupełnienia uiszczonego wpisu od skargi do pełnomocnika skarżącego w niniejszej sprawie było prawidłowe. Fakt, że w treści zarządzenia wzywającego do uzupełnienia wpisu wskazano na skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika nie świadczy o tym, że to skarżący osobiście musi uiścić wpis. Oczywiście może to uczynić ale mocodawca po to ustanowił pełnomocnika by poza odbiorem korespondencji dokonywał wszelkich związanych ze sprawą czynności warunkujących prawidłowy przebieg postępowania i rozpoznanie sprawy przez sąd. Mocodawca i pełnomocnik mogą uzgodnić warunki wzajemnej współpracy np. uiszczanie wpisów sądowych wyłącznie przez stronę po uprzednim zawiadomieniu jej o takim obowiązku ale zakres tej współpracy nie zmienia tego, że to pełnomocnik dysponując umocowaniem do wszelkich łączących się ze sprawą czynności powinien czuwać nad terminowością i prawidłowością działań, które podejmuje strona. Ta zapobiegliwość pełnomocnika wynika z przyjętego w ramach stosunku pełnomocnictwa obowiązku uchronienia strony przed negatywnymi skutkami podejmowanych działań. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że w sytuacji kiedy do pełnomocnika zostało skierowane zarządzenie wzywające do uzupełnienia uiszczenia wpisu od skargi, to pełnomocnik poza przekazaniem go w formie elektronicznej do mocodawcy w dniu 29 czerwca 2016 r., dbając o interesy swego mocodawcy, powinien dołożyć należytej staranności i czuwać by zarządzenie to zostało wykonane w przewidzianym do tego terminie. Zdaniem NSA, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że powoływanie się przez pełnomocnika we wniosku o przywrócenie terminu na okoliczności uchybienia przez skarżącego terminu do uzupełnienia wpisu od skargi bez jego winy było bezzasadne. Skoro pełnomocnictwo przewidywało umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, to przewidywało także takie zorganizowanie czynności by wpis od skargi, warunkujący jej rozpoznanie, został uiszczony w przewidzianym do tego terminie. Zatem to pełnomocnik skarżącego został zobowiązany do podjęcia działań by skarżący terminowo uiścił wpis. Zasadniczo nikt nie oczekuje by pełnomocnik ponosił koszty postępowania ale musi on dołożyć należytej staranności by wpis został uiszczony. Mając to na uwadze NSA stwierdza, że nie nastąpiło naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. Sąd I instancji właściwie przyjął, że to pełnomocnik powinien wykazać okoliczności przemawiające za uznaniem, że uchybienie terminu do uzupełnienia wpisu od skargi nastąpiło bez jego winy. Powinien wskazać, że dołożył należytej staranności w prowadzeniu sprawy a mimo to strona uchybiła terminowi. Samo przekazanie treści otrzymanego w dniu 29 czerwca 2016 r. zarządzenia z dnia 21 czerwca 2016 r. nie świadczy o braku winy pełnomocnika. Jak już była wyżej mowa pełnomocnik powinien czuwać nad realizacją przez stronę tego zarządzenia. Należyta staranność wymagała upewnienia się chociażby w ostatnim dniu terminu do uiszczenia wpisu czy wpis został uiszczony. Mogłoby to skutkować tym, że wpis zostałby uiszczony przez innego pracownika mocodawcy aniżeli tego, który miał dokonać tej czynności. Nadto sama strona też powinna upewnić się czy wpis został uiszczony skoro miała dokonać tej czynności osoba, która ponad rok wcześniej doznała wylewu krwi do mózgu. To strona skarżąca powierzyła temu pracownikowi wykonanie czynności uiszczenia wpisu nie upewniając się należycie, czy będzie ona w stanie taką czynność wykonać. Na pełnomocniku będącym profesjonalistą, jak w tej sprawie, spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W zakresie czynności przed instytucjami, których postępowanie opiera się na przepisach prawa, na profesjonalnym pełnomocniku takim jak adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy czy doradca podatkowy ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych bądź innych, wynikających z przepisów proceduralnych odpowiednich ustaw. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw (por. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 527/11). W rozpoznawanej sprawie argumentacja podniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika w zażaleniu de facto sprowadza się do przeniesienia winy w uchybieniu terminu na stronę skarżącą. Zauważyć należy, że skarżący był w postępowaniu reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i to do jego rąk dokonywane były doręczenia. Zaskarżonym postanowieniem nie naruszono art. 34 P.p.s.a. Skoro strona miała pełnomocnika to on a nie strona był zobowiązany do wykonania zarządzenia wzywającego do uzupełnienia wpisu od skargi. Oczywiście strona miała uprawnienie to uczynić za pełnomocnika ale to pełnomocnik powinien czuwać nad wykonaniem żądanej czynności przez stronę bo wynikało to wprost ze stosunku reprezentacji. Zarzut naruszenia art. 214 § 1 i art. 220 § 1 P.p.s.a. jest niezasadny. Przepisy te wskazują, że adresatem obowiązku ponoszenia opłat za wnoszone do sądu pisma, w tym wpisu jest "wnoszący pismo". Oczywiście to strona składa skargę a pełnomocnik składając ją do sądu czyni to w jej imieniu. Z tego jednak nie można wnioskować, że posiadająca pełnomocnika strona powinna dokonywać wpisu osobiście. Może to uczynić osobiście ale skoro ustanowiła pełnomocnika to ten pełnomocnik ma podejmować za nią wszelkie czynności łączące się ze sprawą, czym niewątpliwie jest wykonanie zarządzenia o uzupełnieniu wpisu od skargi w wyznaczonym do tego terminie. Nie chodzi tu, jak przedstawia to zażalenie, o dokonanie wpłaty za stronę ale o nadzorowanie wykonania zarządzenia, którym ten obowiązek został nałożony na stronę. Skoro pełnomocnik nie dopilnował aby strona wykonała zarządzenie z dnia 21 czerwca 2016 r., to on a nie mocodawca powinien wykazać brak winy w uchybieniu terminowi do wykonania tegoż zarządzenia, czego w rozpatrywanej sprawie nie wykazał a zatem nie było podstaw do przywrócenia terminu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.