I OSK 2732/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędzia NSA Iwona Bogucka, Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 446/16 w sprawie ze skargi I. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 23 sierpnia 2016 r. uchylił zaskarżone przez I. S. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z [...] marca 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z [...] grudnia 2015 r. o odmowie uchylenia lub zmiany decyzji z [...] grudnia 2014 r. odmawiającej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z [...] grudnia 2015 r. została doręczona I. S. w dniu 22 grudnia 2015 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 5 stycznia 2016 r. I.S. złożyła odwołanie za pośrednictwem poczty w dniu 5 lutego 2016 r., a zatem z uchybieniem ustawowego terminu. W odwołaniu zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując, że leczy się psychiatrycznie, a zażywane leki psychotropowe wywołały u niej zaburzenia koncentracji, zaburzenia świadomości, senność, zaburzenia równowagi, zaburzenia pamięci. Dolegliwości te spowodowały, że nie była w stanie samodzielnie sporządzić odwołania ani wyjść z domu celem uzyskania pomocy fachowca, nadto samotnie wychowuje małoletnią córkę, która przebywa w zakładzie psychiatrycznym. Oznacza to, że nie mogła skorzystać z pomocy osoby trzeciej w celu złożenia odwołania. Załączyła zaświadczenie lekarskie z [...] stycznia 2016 r. poświadczające pozostawanie pod opieką psychiatryczną od 2011 r. i stwierdzające pogorszenie stanu zdrowia od grudnia 2015 r. Powołując się na treść art. 58 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wyjaśniło zasady przywracania terminu w postępowaniu administracyjnym i stwierdziło, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem organu, I. S. nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy, wskazała jedynie na przeszkody, które zdaniem Kolegium, nie były przeszkodami nie do przezwyciężenia, by dopełnić określonej czynności prawnej, przy zachowaniu należytej staranności. Tym bardziej, iż w myśl art. 128 k.p.a., odwołanie nie wymaga zachowania ani szczególnej formy, ani precyzyjnego uzasadnienia, a jest całkowicie wystarczające, jeżeli z treści tego pisma wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Złożenie odwołania nie wymaga wiedzy specjalistycznej ani zachowania form prawnych tak, że czynności tej może dokonać samodzielnie strona dbająca należycie i starannie o prowadzenie własnych spraw. Ponadto Kolegium zauważyło, że I. S. nie złożyła żadnych dokumentów, które dawałyby organowi odwoławczemu podstawy do przyjęcia stwierdzenia o braku winy strony w uchybieniu terminu. Dokumentem tym bowiem, w ocenie Kolegium, nie mogło być załączone zaświadczenie lekarza NZOZ z Łodzi z [...] stycznia 2016 r. W zaświadczeniu tym bowiem lekarz specjalista psychiatra stwierdza jedynie, iż I. S. pozostaje pod opieką psychiatryczną od 2011r. i nadal z powodu zaburzeń depresyjnych. Od połowy grudnia 2015 r. i nadal jest w pogorszeniu stanu psychicznego. Z powyższego wynika, iż choroba I. S. ma charakter przewlekły i długotrwały (o czym świadczy użycie przez lekarza słowa "od 2011r. i nadal"). Z treści tego zaświadczenia nie wynika zatem, by choroba I. S. miała na tyle nagły i nieprzewidywalny przebieg, a ponadto by zdarzyła się w okresie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, by skutecznie uniemożliwić stronie, należycie dbającej o własne sprawy, terminowe wniesienie odwołania. Ponadto zaświadczenie zostało wystawione w dniu [...] stycznia 2016r. i użyte przez lekarza słowa "od połowy grudnia 2015r. i nadal jest w pogorszeniu stanu psychicznego" oznaczają, że skoro I. S. mogła złożyć odwołanie w dniu 5 lutego 2016 r., to również mogła dokonać tej czynności w terminie 14 dni od otrzymania decyzji. Z treści zaświadczenia wynika, że przez cały ten okres strona była w takim samym stanie psychicznym. I. S. złożyła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wskazując, że w połowie grudnia 2015 r. doszło u niej do gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego, co uniemożliwiło wniesienie odwołania we właściwym terminie. Przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu oraz załączyła nowe zaświadczenie lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał skargę za uzasadnioną. Sąd uznał za trafny zarzut niewyjaśnienia okoliczności faktycznych dotyczących stanu zdrowia skarżącej, a właściwie wadliwej jego oceny, co miało wpływ na rozstrzygnięcie wniosku. Sąd podkreślił, że jako przyczynę opóźnienia skarżąca wskazała chorobę psychiczną, a zwłaszcza stan jej pogorszenia, na dowód czego załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] stycznia 2016 r. Z zaświadczenia tego wynika, że skarżąca pozostaje pod opieką psychiatryczną od 2011 r. z powodu zaburzeń depresyjnych, zaś od połowy grudnia trwa pogorszenie stanu psychicznego. W uzasadnieniu wniosku nadto wskazano, że skarżąca zażywa leki psychotropowe oraz że nie miała możliwości wyręczenia się inną osobą, bowiem jest osobą samotną wychowującą małoletnią córkę, która przebywa w zakładzie psychiatrycznym. Fakt zażywania leków i pogorszenia stanu psychicznego mimo regularnego leczenia potwierdziła zaświadczeniem lekarskim z [...] maja 2016 r. załączonym do skargi. Zatem, zdaniem Sądu, jeżeli organ uznał zaświadczenie załączone do odwołania i twierdzenia zawarte we wniosku za niewystarczające, winien był wezwać skarżącą do uzupełnienia dokumentacji. Zapewne wówczas otrzymałby dokumenty o pogłębionej treści, czego dowodem jest zaświadczenie z lekarskie z [...] maja 2016 roku. Przede wszystkim jednak Sąd nie podzielił wniosków Kolegium, że przewlekłe zaburzenia depresyjne nie stanowią podstaw do usprawiedliwienia zwłoki w dokonaniu czynności procesowych. W ocenie Sądu skarżąca w stopniu wystarczającym uprawdopodobniła, że zwłoka w złożeniu odwołania nastąpiła w okolicznościach ją usprawiedliwiających. Sąd nie podzielił poglądu organu, że choroba długotrwała, przewlekła, zwłaszcza w sytuacji pogorszenia, nie stanowi przesłanki do przywrócenia terminu. Podkreślił, że stany depresyjne wiążą się z niemożnością działania czy brakiem racjonalnej oceny rzeczywistości. W ocenie Sądu błędem byłoby stosowanie wobec takiej osoby takiego samego miernika staranności, jak w przypadku osoby zdrowej. Reasumując, Sąd uznał, że skarżąca uprawdopodobniła, iż nie dokonała czynności w ustawowym terminie z przyczyn usprawiedliwionych – pogorszenia stanu zdrowia w chorobie depresyjnej. Zaistniała zatem przesłanka, uzasadniająca przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Jednocześnie Sąd zauważył, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest rozważań co do spełnienia ostatniej z przesłanek z art. 58 § 2 k.p.a., to jest zachowania siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu od ustania przyczyny opóźnienia. Jednakże, biorąc pod uwagę charakter schorzenia skarżącej i treść złożonych zaświadczeń lekarskich, Sąd uznał za usprawiedliwioną tezę, że złożenie odwołania w terminie 7 dni od wystawienia zaświadczenia lekarskiego pozwala na ocenę, iż zachowany został termin 7 dni od dnia ustania przyczyny opóźnienia (art. 58 § 2 k.p.a.). Skarżąca w dniu [...] stycznia 2016 r. uzyskała zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, a odwołanie złożyła w dniu 5 lutego 2016 r. Z powyższych względów Sąd przyjął, że zaskarżone postanowienie narusza art. 58 § 1 i 2 w związku z art. 59 § 2 k.p.a. w stopniu mającym oczywisty wpływ na wynik sprawy. Uchylając zatem zaskarżone postanowienie Sąd zobowiązał organ, by ponownie rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uwzględnił wyrażone w wyroku stanowisko Sądu. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podniosło następujące zarzuty: I. naruszenie prawa materialnego to jest: 1) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego, a nadto z pominięciem istoty - zgodności z prawem przy jednoczesnym zastosowaniu kryteriów wykraczających poza tę normę; 2) art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. przez rażąco błędną wykładnię, bowiem brak jest podstaw do wywodzenia, że zaistniały stan chorobowy stanowi przesłankę warunkującą bark winy po stronie skarżącej w uchybieniu terminu, gdyż nie jest to choroba nagła, wykluczająca skorzystanie z pomocy osób trzecich, a nadto nie ma podstaw do wywodzenia, że zaświadczenie złożone do akt sprawy stanowi o ustaniu przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności z zachowaniem terminu ustawowego, gdyż “przeszkoda" trwa nadal i nie uniemożliwiała ona dokonania czynności z zachowaniem terminu ustawowego; II. naruszenie przepisów postępowania, to jest: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 i § 2, art. 59 § 2 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie postanowienia ostatecznego w sytuacji, gdy dokonano oceny prawidłowej mając na uwadze zebrany w sposób pełny materiał dowodowy, zasady logiki i nie zachodzi konieczność prowadzenia w jakimkolwiek zakresie postępowania dowodowego, zwłaszcza że to na stronie skarżącej ciąży obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nadto istota sprawy sprowadza się do oceny, czy przesłanki ustawowe warunkujące przywrócenie terminu są spełnione czy też nie, przy czym ma miejsce brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik postępowania, zwłaszcza, że o odmowie przywrócenia orzekł organ właściwy, a organy administracji nie są uprawnione do oceny stanu zdrowia stron postępowania; 2) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego, przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie rozważań, brak oceny zebranego materiału dowodowego, brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak odniesienia się do meritum sprawy. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oraz oświadczono o zrzeczeniu się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W pierwszej kolejności należało stwierdzić, że brak jest usprawiedliwienia dla podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Przepis ten jest przepisem ogólnym o charakterze ustrojowym i nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej bez powiązania z konkretnymi przepisami prawa materialnego lub przepisami postępowania, które zostały naruszone w konkretnej sprawie. Nie doszło również do naruszenia przez Sąd I instancji wskazywanego w skardze kasacyjnej art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. Wbrew argumentacji skargi kasacyjnej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada warunkom przewidzianym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd odniósł się jednoznacznie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, w sposób pełny przedstawiając okoliczności, jakie miały miejsce przy wydaniu zaskarżonego postanowienia. Dokonana zaś ocena prawna została przedstawiona w sposób spójny i niebudzący wątpliwości co do motywów rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Nie zasługiwał na akceptację wyrażony w skardze kasacyjnej pogląd prowadzący do stwierdzenia, że Sąd I instancji naruszył art. 58 § 1 i 2 k.p.a. przez błędną wykładnię, której konsekwencją było uznanie, iż zaistniały stan chorobowy skarżącej wypełniał przesłankę skutkującą przyjęciem braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Jak zasadnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, art. 58 § 1 i 2 k.p.a. określa cztery przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przywrócenie terminu. Dwie z nich zostały przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uznane za niewypełnione. Jedną z nich jest złożenie wniosku (prośby) z zachowaniem ustawowego terminu. W myśl art. 58 § 2 zdanie pierwsze k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Istotne zatem dla oceny dochowania wskazanego terminu jest stwierdzenie, kiedy ustała przyczyna uniemożliwiająca jego dochowanie. Mając na uwadze przedstawiony w sprawie stan faktyczny, należy zgodzić się z Sądem I instancji, że warunek ten został spełniony. W warunkach rozpoznawanej sprawy należy uznać za uzasadnione przyjęcie przez Sąd, że przyczyna opóźnienia w złożeniu odwołania ustała w dniu wizyty lekarskiej poświadczonej wystawieniem zaświadczenia o chorobie ([...] stycznia 2016 r.). Procesowa doniosłość tej czynności uzasadniona jest przede wszystkim specyfiką choroby, na którą cierpi skarżąca. Nieprzewidywalność, jaka jest immanentną cechą depresji, jej nawroty, przy zmniejszeniu szybkości reakcji nawet przy przyjmowaniu lekarstw sprawiają, że w kwestii ustalenia terminu, w jakim przyczyna opóźnienia ustała należało przyjąć złagodzony formalizm. W takich okolicznościach usprawiedliwionym było powiązanie daty wystawienia zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego stan chorobowy z możliwością podejmowania działań procesowych. Nie sposób również podzielić argumentacji skargi kasacyjnej w odniesieniu do dokonanej przez Sąd I instancji oceny drugiej z przesłanek warunkujących przywrócenie terminu, wymienionej w art. 58 § 1 k.p.a., tj. uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. W tym zakresie stwierdzić należy, że Sąd dokonał prawidłowej oceny okoliczności faktycznych przyjmując, iż stan chorobowy skarżącej usprawiedliwiał uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z [...] grudnia 2015 r. Wynikająca z zaświadczenia lekarskiego choroba, na którą cierpi skarżąca stanowiła przeszkodę o charakterze nadzwyczajnym, mającą charakter bardzo trudnych do usunięcia barier wskazujących na brak winy strony. Leczenie choroby, jaką jest depresja, a więc oddziałującej na stan psychiczny strony, należało więc w okolicznościach tej sprawy uznać za tożsame z byciem w stanie uniemożliwiającym skuteczne podjęcie czynności procesowych. Na brak zawinienia i konieczność przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, wskazuje również i to, że skarżąca nie mogła w dokonaniu tej czynności skorzystać z pomocy domownika, czy osób trzecich, co wystarczająco zostało wyjaśnione w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu. Z tych względów za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i § 2 oraz art. 59 § 2 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.