II GSK 5287/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 291/16 w sprawie ze skargi L. Ż. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od L. Ż. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 sierpnia 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 291/16, oddalił skargę L. Ż. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Minister Sprawiedliwości zaskarżonym postanowieniem uchylił postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w Radomiu z [...] grudnia 2015 r., [...] oraz odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Radomiu z [...] września 2015 r. [...] w przedmiocie zwolnienia L. Ż. z funkcji biegłego sądowego. L. Ż. zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 65 § 1 w związku z art. 67 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., po. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez niedoręczenie skarżącej odpisu odpowiedzi na skargę, co pozbawiło ją możliwości ustosunkowania się do argumentów zawartych w tej odpowiedzi i równocześnie pozbawiło ją możności obrony swoich praw, co zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania w całości; b) art. 122 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nierozpoznanie sprawy na rozprawie, w sytuacji gdy istniała uzasadniona potrzeba doręczenia skarżącej odpisu odpowiedzi na skargę, a odpis odpowiedzi skargi mógłby zostać doręczony najpóźniej w dniu rozprawy; c) art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 145a § 1 p.p.s.a. i ewentualnie art. 145 § 1 pkt 1) lit c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy postanowienie Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2016 r. zostało wydane z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego tj.: - art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia uchylającego zaskarżone postanowienie w całości w sytuacji, gdy katalog rozstrzygnięć zawartych w art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego nie przewiduje dla organu odwoławczego kompetencji do wydania wyłącznie kasatoryjnego rozstrzygnięcia oraz przeprowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jako postępowania dwuinstancyjnego; - art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym nie wszczęcie procedury reklamacji przesyłki zawierającej decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Radomiu z [...] września 2015 r. oraz niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy z wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a także brak wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym brak odniesienia się do twierdzeń zgłoszonych przez skarżącą w zażaleniu i wniosku o przywrócenie terminu; d) ewentualnie naruszenie art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem bezpośrednio skarżącej, z pominięciem pełnomocnika ustanowionego w sprawie, w sytuacji gdy pełnomocnictwo zostało udzielone [...] września 2016 r., a Sąd został powiadomiony o tym fakcie [...] września 2016 r. 2. przepisów prawa materialnego - art. 58 § 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż rozpoczął bieg termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu w sytuacji gdy termin do wniesienia odwołania rozpoczął bieg dopiero [...] listopada 2015 r., w chwili gdy Skarżąca zapoznała się z treścią decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Radomiu. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 193 p.p.s.a., w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest trafny zarzut naruszenia art. 65 § 1 w związku z art. 67 § 1 p.p.s.a. Według skarżącej niedoręczenie jej odpisu odpowiedzi na skargę pozbawiło ją możliwości ustosunkowania się do argumentów podniesionych przez organ i równocześnie pozbawiło możliwości obrony swoich praw, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Zwrot normatywny "pozbawiona możności obrony swych praw" należy rozumieć jako pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części na skutek wad procesowych sądu lub strony przeciwnej. W związku z tym należało rozważyć, czy niedoręczenie skarżącej odpisu odpowiedzi na skargę stanowi takie uchybienie procesowe, które pozbawia stronę możliwości udziału w postępowaniu. Odpowiedź na skargę jest pismem procesowym w rozumieniu art. 45 p.p.s.a., które co do zasady powinno być doręczone stronie przez Sąd (art. 65 p.p.s.a.). Zaniechanie doręczenia odpowiedzi na skargę może niekiedy prowadzić do naruszenia zasady kontradyktoryjności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1733/10). Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną nie zostały bowiem podniesione żadne nowe okoliczności, ani nie przedstawiono argumentacji odmiennej niż ta, które została zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W związku zarzut skarżącej, że została ona pozbawiona możliwości ustosunkowania się do argumentów podanych w odpowiedzi na skargę a tym samym możliwości obrony swoich praw jest chybiony. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie wyjaśniła, do których argumentów zawartych w odpowiedzi na skargę chciała się ustosunkować i jaki wpływ na wynik sprawy mógł mieć brak jej stanowiska. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca nie wykazała, by realnie, a nie jedynie hipotetycznie, została pozbawiona możności obrony swych praw. Wobec powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, że postępowanie przed sądem pierwszej instancji dotknięte było wadą skutkującą nieważnością postępowania. Kwestii doręczenia skarżącej odpisu odpowiedzi na skargę dotyczył także zarzut naruszenia art. 122 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nierozpoznanie sprawy na rozprawie. Według skarżącej, konieczność rozpoznania sprawy na rozprawie była związana z istnieniem uzasadnionej potrzeby doręczenia jej odpisu odpowiedzi na skargę, co mogło nastąpić najpóźniej w dniu rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za chybiony. Zgodnie z art. 122 p.p.s.a. sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Z treści powołanego przepisu wynika, że przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem a nie obowiązkiem sądu ("może przekazać"), któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił całkowitą swobodę nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się sąd stosując art. 122 p.p.s.a. Przyjmuje się, że celem regulacji zawartej w art. 122 p.p.s.a. było stworzenie możliwości wyeliminowania tych wszystkich przypadków, w których skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym było, z różnych powodów, wadliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyczyny skierowania sprawy rozpoznawanej w trybie uproszczonym do rozpoznania na rozprawie nie może być potrzeba doręczenia skarżącej odpisu odpowiedzi na skargę. Czynność doręczenia tego pisma procesowego nie jest określona w czasie a od jej wykonania nie jest uzależniony bieg postępowania przed sądem administracyjnym. Niezastosowanie przez Sąd pierwszej instancji art. 122 p.p.s.a. było więc w pełni uzasadnione. Skarżąca zarzuciła także art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 145a § 1 p.p.s.a. i ewentualnie art. 145 § 1 pkt 1) lit c) p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym nie wszczęcie procedury reklamacji przesyłki zawierającej decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Radomiu z [...] września 2015 r. oraz niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy z wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a także brak wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym brak odniesienia się do twierdzeń zgłoszonych przez skarżącą w zażaleniu i wniosku o przywrócenie terminu rozpoznanie przez Ministra Sprawiedliwości wniosku o przywrócenie terminu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja wspierająca omawiany zarzut jedynie w zakresie zaniechania przeprowadzenia przez Ministra Sprawiedliwości postępowania reklamacyjnego. W odniesieniu do pozostałej części zarzutu brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia a w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny nie miał możliwości oceny jego zasadności. Odnosząc się do zagadnienia przeprowadzenia przez Ministra Sprawiedliwości postępowania reklamacyjnego należy zauważyć, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1113), w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi pocztowej prawo wniesienia reklamacji przysługuje nadawcy lub adresatowi – w przypadku gdy nadawca zrzeknie się na jego rzecz prawa dochodzenia roszczeń albo gdy przesyłka pocztowa lub kwota pieniężna określona w przekazie pocztowym zostanie doręczona adresatowi. Z powołanego przepisu wynika, że Minister Sprawiedliwości nie mógł wnieść reklamacji w sprawie wykonania usługi pocztowej doręczenia przesyłki zawierającej decyzję wydaną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Radomiu z [...] września 2015 r., której nadawcą nie był. W związku z tym podnoszenie zarzutu sprowadzającego się do niewyjaśnienia przez Ministra Sprawiedliwości okoliczności związanych z doręczeniem decyzji z [...] września 2015 r. poprzez zaniechanie wszczęcia procedury reklamacji przesyłki i nie uwzględnienia tego uchybienia przez Sąd pierwszej instancji jest niezasadne. Na marginesie należy zauważyć, że w sprawie nie zostały ujawnione żadne okoliczności, które mogłyby budzić wątpliwości odnośnie do prawidłowości doręczenia wspomnianej przesyłki w trybie art. 44 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez pominięcie pełnomocnika skarżącej przy dokonywaniu doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem. Z akt sprawy wynika, że odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony skarżącej [...] września 2016 r. Tego samego dnia pełnomocnik skarżącej nadał w placówce pocztowej przesyłkę zawierającą pismo informujące o ustanowieniu przez skarżącą pełnomocnika, do którego zostało dołączone pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu M.Ż.. Wspomniana przesyłka wpłynęła do WSA 4 października 2016 r., a więc już po doręczeniu skarżącej odpisu wyroku z uzasadnieniem. W związku z tym zarzut naruszenia art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez Sąd pierwszej instancji, przy doręczaniu odpisu wyroku z uzasadnieniem, ustanowionego pełnomocnika skarżącej jest oczywiście niesłuszny. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za chybiony także zarzut naruszenia art. 58 § 2 p.p.s.a. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie powołanego przepisu. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumcji). Formułując zarzut naruszenia prawa przez jego błędną wykładnię strona wnosząca skargę kasacyjną ma obowiązek wskazania jaką wykładnię przyjął Sąd pierwszej instancji, dlaczego jest ona nieprawidłowa oraz jak należy rozumieć dany przepis prawa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono jaką wykładnię przyjął WSA i dlaczego jest ona nieprawidłowa oraz jak należy interpretować art. 58 § 2 k.p.a. Argumentacja skarżącej dotyczy niewłaściwego, jej zdaniem, zastosowania powołanego przepisu. Mając na uwadze, że skarżąca nie podważyła ustaleń faktycznych stanowiących podstawę orzeczenia Sądu pierwszej instancji zarzut niewłaściwego zastosowania art. 58 § 2 k.p.a. nie mógł zostać uwzględniony. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd przyjął, iż decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w Radomiu o zwolnieniu skarżącej z pełnienia funkcji biegłego sądowego została doręczona stronie, w trybie art. 44 k.p.a., [...] października 2015 r. i od tej daty należało liczyć termin do wniesienia odwołania, który upłynął [...] listopada 2015 r. Skarżąca złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia dopiero [...] listopada 2015 r. W związku z tym WSA trafnie uznał, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, po upływie terminu określonego w art. 58 § 2 k.p.a. oznacza, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki umożliwiające przywrócenie terminu określone w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. W tym stanie sprawy Sąd prawidłowo uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika organu, który sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną.