IV SA/Gl 288/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693) odmówił H.M. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazany organ przywołał wpierw treść unormowań prawnych, które legły u podstaw jej wydania, a następnie przybliżył stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie. Zaakcentowano, że w dniu 15 marca 1968 r. strona była w K. jako uczestnik kursu przygotowawczego do studiów i w dniu tym została na Rynku w K. pobita pałką przez funkcjonariuszy MO i ZOMO, a następnie doprowadzona do komisariatu milicji przy ul [...], gdzie została przesłuchana i zwolniona do domu. W kontekście prezentowanego przez stronę stanowiska i zgromadzonego materiału uznano, że brak jest dowodów na udział strony w demonstracji studentów, a deklarowany uszczerbek na zdrowiu nie został potwierdzony żadnymi dowodami. W konkluzji organ pierwszej instancji stwierdził, że brak jest spełnienia przesłanek do uznania strony za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej ze względów politycznych. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył H.M., który nie zgodził się z otrzymanym rozstrzygnięciem. W piśmie tym podniósł, że w otrzymanej decyzji nie wskazano, że na jego osobie dokonano zbrodni komunistycznej, która skutkowała długotrwałym uszkodzeniem ciała i rozstroju zdrowia na okres powyżej siedmiu dni. Zdaniem wnoszącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy poddany został represjom, ponieważ został usunięty z kursu przygotowującego do studiów i uznany za osobę niepożądaną na Politechnice [...], a w kursie takim mogły uczestniczyć jedynie osoby pracujące, które miały następnie podjąć naukę. Okoliczność ta wyczerpuje znamiona art. 3 pkt. 3 przedmiotowej ustawy - osoba została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły. W dalszej części swojego wniosku podniósł, iż uszczerbku na zdrowiu poniósł w następstwie pobicia. Zaakcentował, że w aktach brak jest informacji na temat jego działalności, ponieważ w okresie przejściowym w trakcie tzw. zmiany ustroju działacze odpowiedzialni za działania PRL i odpowiedzialni za prześladowania zniszczyli dokumenty, w tym również odnoszące się do wydarzeń z 15 marca 1968 r. Do wniosku dołączył dwa świadectwa pracy, które miały wykazać, iż z uwagi na udział w demonstracji we wskazanym powyżej dniu został zwolniony z pracy i musiał poszukiwać nowego zatrudnienia. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wpierw przywołał przebieg dotychczasowego postępowania i podniósł, że strona wraz ze swoim wnioskiem przedłożyła decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]r., w której stwierdzono, że strona nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W dalszej części uzasadnienia organ przywołał treść przepisów ustawy odnoszącą się do uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej. Zdaniem organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony oraz doznania represji określonych w art. 3 ustawy. Ponownie przywołano przebieg wydarzeń z dnia 15 marca 1968 r. i stwierdzono, że w oparciu o relacje strony z tamtych wydarzeń, trudno uznać, że strona doznała represji, z którymi przedmiotowa ustawa wiąże możliwość przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z zeznań strony wynika, że nie była przetrzymywana bez wyroku dłużej niż 48 godzin. Nie można potwierdzić, że brała udział w wystąpieniu wolnościowym, o którym nie wiedziała. Strona nie mogła być relegowana z uczelni, gdyż nigdy nie podjęła nauki jako student. Nadto organ zaznaczył, iż gdyby nawet uznać, że z uwagi na udział we wskazanym wydarzeniu w dniu 15 marca 1968 r. strona nie była przyjęta na uczelnię, to jest to represja, która nie została objęta przepisami przedmiotowej ustawy. Dodatkowo strona nie wykazała, że doznała rozstroju zdrowia na okres powyżej siedmiu dni, gdyż jak sama oświadczyła następnego dnia udała się do pracy. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się H.M., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniósł, że w jego ocenie spełnia wymogi do uznania go za osobę represjonowaną, ponieważ w dniu 15 marca 1968 r. podczas manifestacji studentów został zatrzymany przez Milicję i ZOMO i pobity przez funkcjonariuszy, a on doznał urazów głowy, został doprowadzony do komisariatu przy ul. [...] i przesłuchany. Po przesłuchaniu w godzinach nocnych wypuszczono go i nocnym pociągiem udał się do domu. Następnego dnia zgłosił się do pracy, jednakże nie pamięta czy ją podjął z uwagi na widoczne obrażenia. Następstwem udziału w tych wydarzeniach było wyrzucenie go z kursu przygotowawczego oraz nie przyjęcie na studia na Politechnice [...], ponieważ nie otrzymał wymaganego skierowania. Następnie został zwolniony z pracy i przez miesiąc pozostawał bezrobotnym. Stosowano wobec niego represje psychologiczne zmierzające do złamania jego przekonań i chciano zmusić go do wstąpienia do PZPR. Negatywna postawa skutkowała brakiem awansów i nagród za prawidłowo wykonywaną pracę. Skutkiem pobicia stało się obecne leczenie, w tym również psychiatryczne i okulistyczne. Umorzenie postępowania prowadzone przez IPN nastąpiło z tego powodu, że nie był w stanie wskazać, którzy funkcjonariusze MO czy ZOMO uczestniczyli w jego zatrzymaniu i pobiciu. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do postanowień art. 3 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693) osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r.: przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nadto osoba taka przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, albo brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni; b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia; c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu; d) została z nią rozwiązana umowa o pracę; e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły; f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok. Względnie osoba taka była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z kolei status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Stosownie do postanowień art. 5 przywołanej powyżej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa była powyżej. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do wskazanego wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Przedstawione powyżej zasady potwierdzania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przenieść należy na realia rozpoznawanej sprawy. Na wstępie przyjdzie dostrzec, że po myśli art. 5 ust. 3 pkt 1 przywoływanej powyżej ustawy do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zatem ustawodawca obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów nałożył na wnioskodawcę. Fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę. Podniesiona okoliczność odgrywa istotną rolę w rozpoznawanej sprawie, ponieważ skarżący domaga się uznania go za osobę represjonowaną z przyczyn politycznych. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi zasadniczych wątpliwości i sprowadza się do tego, że w dniu 15 marca 1968 r. skarżący w godzinach wieczornych, po zakończeniu zajęć w ramach kursu przygotowawczego na studia wyższe, udał się na dworzec w K. i w trakcie przechodzenia przez Rynek został zatrzymany przez funkcjonariuszy MO i ZOMO, ponieważ w tym czasie odbywała się tam interwencja wobec manifestujących studentów. W trakcie tego zatrzymania został pobity, a następnie przesłuchany na komisariacie przy ul. [...] w K. Po zwolnieniu, do domu w O., dotarł w godzinach nocnych, a następnego dnia stawił się do pracy. Następstwem pobicia stało się uszkodzenie ciała, które obecnie skutkuje pogorszeniem stanu zdrowia i koniecznością intensywnego leczenia, nadto skarżący podnosi, że konsekwencją tego zdarzenia były represje skierowane w stosunku do jego osoby związane z tym, że został skreślony z kursu przygotowawczego i uniemożliwiono mu podjęcie studiów na Politechnice [...], jak również pomimo wzorowego wykonywania obowiązków pracowniczych nigdy nie otrzymał żadnego awansu oraz był pomijany przy przyznawaniu odznaczeń państwowych. Przyjdzie dostrzec, że skarżący przedłożył postanowienie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]r. o umorzeniu śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień służbowych przez funkcjonariuszy MO poprzez stosowanie przemocy fizycznej w postaci pobicia skarżącego w dniu 15 marca 1968 r. W uzasadnieniu tego postanowienia znajduje się stwierdzenie, że wobec skarżącego popełniona została zbrodnia komunistyczna polegająca na stosowaniu represji lub innych form naruszenia praw człowieka wobec jednostki, bądź w związku z ich stosowaniem, stanowiące przestępstwo według polskiej ustawy karnej obowiązującej w czasie ich popełnienia. Przedstawiony stan prawny oraz przybliżony stan faktyczny w sprawie nie daje podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie brał on udziału w manifestacji studenckiej, która odbyła się w dniu 15 marca 1968 r., a wynika to w sposób niebudzący żadnych wątpliwości z jego wyjaśnień. W dniu tym skarżący nie był na rynku w K. z uwagi na tę manifestację, lecz jak to akcentował udawał się na dworzec kolejowy, w towarzystwie kolegi z kursu, a zatem był przypadkowym uczestnikiem tych zdarzeń. Pobicie i zatrzymanie jak również przesłuchanie na komisariacie przy ul. [...] w K. jest deklarowane przez skarżącego, jednakże brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających te okoliczności. W tym zakresie organy administracji dysponują jedynie relacją skarżącego oraz potwierdzeniem ze strony świadka, którym jest siostra skarżącego. W świetle tego ustalenia przyjdzie stwierdzić, że skarżący nie brał udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, lecz popełniono względem niego czyn zabroniony wypełniający normę przestępstwa przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy MO i wyczerpujący znamiona przestępstwa zbrodni komunistycznej, w ramach działań wskazanych funkcjonariuszy w związku z działaniami podejmowanymi wobec uczestników manifestacji. Deklarowane uszkodzenia ciała, których doznał skarżący w następstwie pobicia przez funkcjonariuszy MO nie dają podstaw do uznania, że skarżący spełnia wymogi przewidziane w ustawie, ponieważ brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego, że doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. W konsekwencji zdarzenie to nie wyczerpywało znamiona zaliczenia skarżącego do osób legitymujących się statusem działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodu poglądów politycznych. W pismach procesowych postępowania administracyjnego i w skardze do tutejszego Sądu akcentuje on, że następstwem tego zdarzenia były represje stosowane wobec niego. Sprowadziły się one do tego, że został relegowany z kursu przygotowawczego na studia, jak również uniemożliwiono mu podjęcie studiów na Politechnice [...], a także wskazał na szykanowanie go poprzez pomijanie w przyznawaniu awansów lub odznaczeń państwowych pomimo wzorowego wykonywania obowiązków zawodowych. Pierwszy z tych zarzutów objęty jest treścią art. 3 pkt 1 lit. e przywoływanej powyżej ustawy i wyczerpywałby przesłanki osoby represjonowanej z powodów politycznych. Stanowisko skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przyjdzie podkreślić, że skarżący nigdy nie był studentem, a zatem nigdy nie mógł być relegowany z uczelni. Fakt uczęszczania na kurs przygotowawczy wiosną 1968 r. nie daje podstaw do zaliczenia skarżącego do grona studentów, ponieważ osoby biorące w nim udział nigdy nie miały statusu studenta, jak również nie miały gwarancji, że taki status nabędą. Skarżący akcentuje, że następstwem zdarzeń, które miały miejsce w marcu 1968 r. stało się między innymi zwolnienie go z zakładu pracy z dniem 31 maja 1968 r. i przez okres miesiąca był osoba bezrobotną. Podkreślić należy, że z przedłożonego świadectwa pracy nie wynikają motywy rozwiązania umowy o pracę, natomiast z dniem 1 lipca 1968 r. skarżący podjął kolejne zatrudnienie w przedsiębiorstwie państwowym. Zatem twierdzenia skarżącego, że zwolnienie z zakładu pracy miało podłoże polityczne nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ po tak krótkim okresie pozostawania bez zatrudnienia, w realiach ówczesnego ustroju nie zostałby tak szybko zatrudniony w innym przedsiębiorstwie państwowym. Dodatkowo przyjdzie zauważyć, że skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego jego tezę o represjach politycznych będących następstwem wydarzeń z marca 1968 r. Drugi z wymienionych zarzutów odnosi się do pomijania go w awansach zawodowych czy w przyznawaniu odznaczeń państwowych. Podkreślić należy, że zarzuty te podnosi skarżący, jednakże na ich potwierdzenie nie przedstawia żadnych dokumentów. Zatem brak jest możliwości ich weryfikacji, tym bardziej, że jak sam skarżący akcentuje brak jest zachowanych dokumentów jego dotyczących, a te które on posiadał uległy spaleniu w trakcie pożaru, który miał miejsce w 2014 r. W konkluzji przeprowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej podejmujące w sprawie rozstrzygnięcia nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego, a interpretacja unormowań materialnoprawnych nie wzbudza zastrzeżeń. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.