II OZ 1211/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 1899/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 1899/15, po rozpoznaniu sprzeciwu W. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, odmówił prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że we wniesionym sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że pismem z dnia 10 czerwca 2017 r., uzupełnionym pismem z dnia 1 lipca 2017 r., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej. Natomiast w postanowieniu z dnia 20 lipca 2017 r. referendarz sądowy wypowiedział się w sprawie przyznania pomocy w zakresie zwolnienia całkowitego, obejmującego zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata, co nie było przedmiotem wniosku. Sąd wyjaśnił, że z uwagi na niejednoznaczne sformułowania zawarte w pismach skarżącego oraz zakreślony w nadesłanym formularzu PPF zakres wniosku – częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – ustanowienie adwokata – starszy referendarz sądowy miał wszelkie podstawy do stwierdzenia, że skarżący wnioskuje zarówno o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów, jak i o ustanowienie adwokata. W związku ze złożonym sprzeciwem, przyjęto, że wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Dalej Sąd wskazał, że z treści złożonego formularza wniosku PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Jest właścicielem częściowo wykończonego domu o powierzchni 300 m2 o wartości 600.000 złotych i utrzymuje się ze swojego wynagrodzenia za pracę w kwocie 4.500 złotych netto, wynagrodzenia za pracę żony w kwocie 3.200 złotych netto oraz dochodów z uprawy gospodarstwa rolnego w kwocie 200 złotych miesięcznie. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 7 900 złotych netto. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 20,2 ha o wartości 600.000 złotych, składającego się z gruntów rolnych o powierzchni 8 ha oraz lasu o powierzchni 12,2 ha, z którego 10 ha stanowi młodnik zaś 2,2 ha to las czterdziestoletni. Gospodarstwo rolne skarżącego położone jest na obszarze czterech gmin, jest rozproszone. Skarżący jest właścicielem budynku mieszkalnego o powierzchni 100 m2 z częścią gospodarczą, niewykończonego budynku gospodarczego oraz budynku gospodarczego w budowie. Skarżący nie posiada specjalistycznych maszyn rolniczych. Skarżący nie posiada też inwentarza żywego. Skarżący jest ubezpieczony na życie. Kwota wykupu polisy to 40.000 złotych. Skarżącemu przysługuje wierzytelność względem Gminy Niemce o wartości 50.000 złotych, sprawa dotycząca tej wierzytelności obecnie toczy się przed sądem. Własnością skarżącego jest samochód osobowy Fiat Sedici o wartości 20.000 złotych, Hyundai i10 o wartości 30.000 złotych i samochód dostawczy Fiat Strada o wartości 10.000 złotych. Na zadłużenie skarżącego składa się kredyt hipoteczny w wysokości 75.000 CHF, kredyt hipoteczny w wysokości 88.000 zł., kredyt gotówkowy zadłużenie na ROR i kartach kredytowych w wysokości 53.000 złotych, pożyczka od pracodawcy w wysokości 8.000 zł. Na stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego składają się wydatki na spłatę kredytów – 4.500 złotych, koszty utrzymania domu – 900 złotych, opłaty za media – 1.300 złotych, zakup żywności 1.400 złotych, ubezpieczenie majątku – 700 złotych, ubezpieczenie osobiste – 800 złotych, zakup paliwa oraz inne wydatki – 400 złotych. Wnioskodawca podkreślił, że posiadane środki finansowe pozwalają mu jedynie na regulowanie wydatków związanych z bieżącymi potrzebami oraz ponoszenie wydatków na skromne utrzymanie siebie oraz posiadanego mienia. Tylko okazjonalne dodatkowe zlecenia pozwalają wnioskodawcy na zachowanie ciągłości finansowej. Do formularza PPF skarżący załączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. Sąd uznał, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 7.900 złotych netto. Ponadto z analizy wyciągu z rachunku bankowego, wynika, że na konto wnioskodawcy wpływają znaczne kwoty np. z tytułu ekwiwalentu za zalesianie gruntów i uprawy leśne. Głównym argumentem, który w ocenie skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy jest konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych i wynikające z tego trudności finansowe. Tymczasem w orzecznictwie sądowym istnieje ukształtowane stanowisko, że argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę kredytu i spłaty rat miesięcznych. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. poniesienia kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zdaniem Sądu strona posiadająca wskazany majątek i środki pieniężne (płynność finansową), nie może oczekiwać, że koszt ustanowienia adwokata zostanie przeniesiony na ogół obywateli, gdyż do tego sprowadzałoby się przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, tak aby ona mogła zachować dotychczasowy poziom życia, aby mogła spłacić zaciągnięte zobowiązania prywatnoprawne. Koszt ustanowienia pełnomocnika winien być traktowany jako bieżący wydatek w budżecie domowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie podniósł, że jego dochód jest niższy od sumarycznej kwoty przedstawionych we wniosku o około 35 %. Ponadto skarżący wyjaśnił, że ekwiwalent za prowadzenie uprawy leśnej w świetle przepisów podatkowych nie jest przychodem, ani tym bardziej nie jest dochodem. Odniósł się również do kwestii poprawności wypełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a.") – stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaakceptować ustalenia Sądu Wojewódzkiego oraz ocenę co do możliwości pokrycia przez skarżącego koszów ustanowienia pełnomocnika w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że o sytuacji majątkowej nie decyduje tylko wysokość osiąganych dochodów oraz zaciągniętych zobowiązań ale również wielkość posiadanego majątku oraz możliwości prowadzenia działalności zarobkowej. Sytuacja materialna skarżącego została przez Sąd Wojewódzki dokładnie zbadana i w sposób szczegółowy przeanalizowana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Z akt sprawy wynika zatem, że skarżący i jego małżonka uzyskują dochody z umów o pracę oraz gospodarstwa rolnego. Co więcej, jak sam skarżący wskazał w formularzu PPF, posiada znaczny majątek, zarówno w postaci samochodów osobowych, jak i gospodarstwa rolnego, oraz domów o powierzchni 300 m2 i 100 m2 wraz z budynkami gospodarczymi. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika co prawda, że w związku z nabyciem majątku zaciągnął kredyty bankowe, do spłaty których jest zobowiązany, jednakże w ocenie NSA nie jest to okoliczność przemawiająca za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podobnie zresztą odnieść należy się do wskazywanej przez skarżącego konieczności spłaty zobowiązań kredytowych związanych z budową sieci wodociągowej. Wszystkie te zobowiązania mają bowiem charakter zobowiązań prywatnoprawnych, a brak jest jakichkolwiek podstaw, aby zobowiązania te były traktowane priorytetowo wobec danin publicznoprawnych. Do takich zaliczyć należy natomiast koszty postępowania sądowego zainicjowanego przez skarżącego. Należy zaznaczyć, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący w zażaleniu nie podważył ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżącego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.