II FSK 434/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędziowie: NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), WSA del. Małgorzata Bejgerowska, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 407/16 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 407/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: "WSA") oddalił skargę M. P. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 4 kwietnia 2016 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 7 grudnia 2015 r., obejmującego należności Skarżącej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: "organ I instancji") wszczął wobec Skarżącej postępowanie egzekucyjne, a organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 15 grudnia 2015 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego Skarżącej, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zawiadomienie o tym zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności – [...] w dniu 18 grudnia 2015 r., natomiast Skarżącej, wraz z odpisem tytułu wykonawczego, w dniu 16 grudnia 2015 r. W odpowiedzi na powyższe zajęcie [...] przekazał na konto organu egzekucyjnego kwotę 8,15 zł, która to kwota została zaksięgowana w całości na poczet powstałych kosztów egzekucyjnych. Następnie po rozpatrzeniu skargi na dokonaną czynność egzekucyjną, organ I instancji postanowieniem z dnia 8 lutego 2016 r., oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor IS postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji. W skardze wniesionej do WSA Skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: "o.p."), przez nieprzeprowadzenie postępowania w sposób staranny i merytoryczny, a w konsekwencji do rozstrzygnięcia wątpliwości na niekorzyść podatnika; art. 122 o.p., poprzez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz niezgromadzenie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie; art. 125 § 1 o.p. stanowiącej, iż postępowanie podatkowe powinno być prowadzone wnikliwie, poprzez nieprzeprowadzenie postępowania podatkowego niemal w całym zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania; - art. 180, art. 181, art. 187 § 1 i § 2, oraz art. 194 § 3 w zw. z art. 122 o.p., poprzez niepodjęcie wszelkich środków mających na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy; art. 191 o.p., przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji do wydania tej "decyzji" na niekorzyść podatnika; art. 210 § 1 pkt 6 oraz § 4 o.p., przez sformułowanie uzasadnienia faktycznego i prawnego "decyzji" nie zawierającego pełnego wskazania dowodów, którym organ dał wiarę i przyczyn, dla których innym dowodom jej nie dał, jak również niewskazanie okoliczności faktycznych, których w związku z brzmieniem art. 192 o.p. nie można uznać za udowodnione; art. 239 o.p., przez jego błędne zastosowanie, skutkujące wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie na niekorzyść podatnika; - art. 7 § 1 w zw. z art. 26 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), przez błędne zastosowanie i ustalenie, iż w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, Skarżąca posiadała wierzytelność wobec organu I instancji; art. 27 § 1 pkt. 11 u.p.e.a., przez błędne jego zastosowanie i w konsekwencji wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych nie będących przedmiotem postępowania; art. 59 § 1 pkt. 10 u.p.e.a., przez jego niezastosowanie i w konsekwencji niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy wskazane w treści zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nie powinny podlegać zajęciu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ czynności egzekucyjnej (zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego), a w konsekwencji zasadność postanowienia Dyrektora IS z dnia 4 kwietnia 2016 r. o oddaleniu skargi Skarżącej na tę czynność egzekucyjną. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - w ramach prowadzonego wobec Skarżącej postępowania egzekucyjnego, w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 7 grudnia 2012 r., obejmujący należności Skarżącej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r., organ I instancji działając jako organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia 15 grudnia 2015 r., dokonał zajęcia prawa majątkowego Skarżącej, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Kwestionując prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak i dokonanej czynności egzekucyjnej, Skarżąca pismem z dnia 26 grudnia 2015 r. wniosła skargę na czynności egzekucyjne. Zdaniem Skarżącej w sprawie brak było możliwości skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w oparciu o nieostateczną decyzję organu podatkowego, której rygor natychmiastowej wykonalności wydany został, według Skarżącej, z istotnym naruszeniem prawa. Tym samym brak było podstaw do zastosowania kwestionowanej czynności egzekucyjnej. Powyższe dowodzi, że w skardze nie wskazano argumentacji odnoszącej się do zasadności zastosowania przez organ kwestionowanej czynności egzekucyjnej - zajęcia rachunku bankowego. Z tego względu WSA z urzędu dokonał oceny prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, przyjmując za normatywny wzorzec kontroli art. 89 u.p.e.a., stanowiący podstawę dokonania przedmiotowego zajęcia. Organ I instancji, działając jako właściwy rzeczowo i miejscowo organ egzekucyjny, podjął czynności egzekucyjne polegające na zastosowaniu środka egzekucyjnego, przewidzianego w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a, tj. zajęcia rachunku bankowego Skarżącej, dochowując jednocześnie wszystkich wymogów przewidzianych w art. 89 § 1 i § 3 u.p.e.a. Zastosowany środek egzekucyjny jest środkiem stosowanym w egzekucji należności pieniężnych. Wystawione zawiadomienie o zajęciu tej wierzytelności odpowiada zaś wzorowi stanowiącemu załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 655), które to rozporządzenie obowiązywało w dacie sporządzenia zawiadomienia o zajęciu z dnia 15 grudnia 2015 r. Zostało ono sporządzone na standardowo przyjętym formularzu. Ponadto przedmiotowe zawiadomienie zawiera wszystkie niezbędne elementy wymienione w art. 67 § 2 u.p.e.a., zaś zakwestionowana czynność egzekucyjna dokonana została w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o wskazany wcześniej tytuł wykonawczy. W konsekwencji powyższej analizy WSA uznał, że organ I instancji - rozpatrując skargę Skarżącej wniesioną na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. - zasadnie orzekł o jej oddaleniu, co następnie zaakceptował Dyrektor IS. Wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów wydane zostały w zgodzie z obowiązującymi przepisami regulującymi postępowanie egzekucyjne i postępowanie administracyjne, którego przepisy mają odpowiednie zastosowania w egzekucji na podstawie art. 18 u.p.e.a. Bez wpływu na wynik niniejszej sprawy pozostają natomiast zarzuty naruszenia art. 7 §1 w zw. z art. 26 § 5, art. 27 §1 pkt 11, art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Zarzuty te odnoszą się do kwestionowanej przez Skarżącą zasadności i dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do osoby zobowiązanej, a więc kwestii, które nie mogą być podnoszone w ramach instytucji skargi na czynności egzekucyjne, lecz zarzutu na prowadzenie egzekucji. Za niezasadne WSA uznał także zarzuty skargi, co do naruszenia wskazanych w niej przepisów o.p. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższego wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stosuje się przepisów o.p., a tym samym nie mogło dojść do naruszenia wskazanych w skardze art. 120, art. 122, art. 125 § 1, art. 180, art. 181, art. 187 § 1 i § 2, art. 194 § 3, art. 210 § 1 pkt 6 i art. 239 o.p. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, poprzez uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, wstrzymanie egzekucji, a także zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze zm., dalej: "p.u.s.a."), poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy doszło do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy; II. naruszenie prawa procesowego, tj.: - art. 7 § 1 w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a., poprzez błędne zastosowanie i ustalenie, iż w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności Skarżąca posiadała wierzytelność wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z.; - art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a., przez błędne jego zastosowanie i w konsekwencji wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych nie będących przedmiotem postępowania; - art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy wskazane w treści zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nie powinny podlegać zajęciu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie a także zasądzenie od Skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów prawa materialnego, tj.: art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi. Autor skargi kasacyjnej ani w jej petitum, ani w uzasadnieniu w ogóle nie wyjaśnił, na czym miało by polegać naruszenie przez WSA przepisów prawa materialnego, tj.: art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. Brak sprecyzowania zarzutów w tym zakresie, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu zajęcia stanowiska w przedmiocie tych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny za chybione uznaje zarzuty naruszenia przez WSA przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 § 1 w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a., poprzez błędne zastosowanie i ustalenie, iż w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności Skarżąca posiadała wierzytelność wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Mając na uwadze powyższe regulacje prawne należy zauważyć, że w ramach prowadzonego wobec M. P. postępowania egzekucyjnego, w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 7 grudnia 2012 r., obejmujący należności Skarżącej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., działając jako organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia 15 grudnia 2015 r., nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego zobowiązanej, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanej M. P. w dniu 16 grudnia 2015 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności – [...] w dniu 18 grudnia 2015 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru, akta administracyjne). Poza samym stwierdzeniem zawartym w skardze kasacyjnej, że "zobowiązana nie była w chwili doręczania zawiadomienia właścicielem wskazanych w treści pisma składników majątkowych", jej autor nie wykazał prawdziwości postawionej tezy. Nie wykazał również, że tytuł wykonawczy został błędnie wystawiony i nie mógł stanowić podstawy wszczęcia egzekucji w stosunku do M. P. W tym stanie rzeczy za nietrafny należy także uznać zarzut naruszenia przez WSA przepisów art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a., przez błędne jego zastosowanie i w konsekwencji wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych nie będących przedmiotem postępowania. Słusznie zatem ocenił WSA, iż nie było podstaw do zastosowania art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, gdyż wskazane w treści zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, powinny podlegać zajęciu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepis art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.