II OZ 1007/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1876/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. Ż. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia inwentaryzacji wraz z oceną techniczną postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1876/15 odmówił J. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia inwentaryzacji wraz z oceną techniczną. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z tytułu pracy w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni ok. 60 m². W uzasadnieniu wniosku J. Ż. podniósł, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona jest osobą niepełnosprawną i wymaga stałego przyjmowania leków. Syn jest studentem i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Strona do stałych wydatków zaliczyła: opłaty związane z utrzymaniem mieszkania - ok. 600 zł, utrzymanie samochodu - 200 zł, czesne za studia syna - 550 zł, leczenie żony - 300 zł, wydatki na własne leczenie - 200 zł, dojazdy do pracy - 100 zł, opłaty za telefon, gaz, telewizję i inne - 250 zł, kieszonkowe dla syna (dojazdy do uczelni, przybory szkolne itp.) - 200 zł, wydatki na artykuły żywnościowe i niezbędne do życia codziennego - 600 zł. Pismem z dnia 2 marca 2016 r., w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, zobowiązano skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku poprzez podanie: - czy małżonka skarżącego pobiera stałe bądź okresowe świadczenia (np. rentę), jeśli tak, w jakiej wysokości miesięcznie, - czy małżonka uzyskuje jakiekolwiek dochody, jeśli tak, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, - czy wnioskodawca i jego małżonka posiadają oszczędności pieniężne, jeśli tak, należało podać ich wysokość, - czy syn pobiera stypendium (naukowe, socjalne) z tytułu nauki na wyższej uczelni, jeśli tak, w jakiej wysokości, - czy syn podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia, a jeśli tak, jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, Skarżący częściowo udzielił odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia 23 marca 2016 r., - czy opłata za studia syna w wysokości 550 zł jest opłatą miesięczną, kwartalną czy semestralną. Wskazanym pismem wezwano również skarżącego do nadesłania zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę. W piśmie z dnia 23 marca 2016 r. J. Ż. wyjaśnił, że opłata za studia syna jest opłatą miesięczną, syn nie pobiera żadnego stypendium. Podał, że wysokość wynagrodzenia przedstawił w formularzu i nie uległo ono zmianie. Postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. Odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na niepełne wykonanie wezwania z dnia 2 marca 2016 r., skierowanego do strony w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a."), nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, a co za tym idzie, nie jest możliwe przyznanie mu prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. Ż., wnosząc o jego uchylenie i ponowną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony, mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z treści art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe rozważania na uwadze należało uznać, iż zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu w niniejszej sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem nie wykazał on w sposób wystarczający i bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z prawa pomocy. Mimo prawidłowego wezwania J. Ż., w trybie art. 255 P.p.s.a., skarżący do chwili orzekania przez Sąd w przedmiocie przyznania prawa pomocy, jak również w postępowaniu wszczętym przedmiotowym zażaleniem, nie udzielił odpowiedzi na większość z żądanych przez Sąd pytań. Nie podał kluczowych z punktu widzenia oceny sytuacji majątkowej osoby fizycznej informacji dotyczących pobierania przez żonę stałych bądź okresowych świadczeń lub uzyskiwania jakiekolwiek dochodu, posiadania wraz z żoną oszczędności pieniężnych, podejmowania przez syna prac dorywczych, sezonowych, z tytułu umów zlecenia. Nie przedstawił nadto zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego przez siebie wynagrodzenia. Brak dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, do których zobowiązano stronę uniemożliwił w rzeczywistości wszechstronną i właściwą ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Biorąc zatem powyższe okoliczności pod uwagę należało uznać, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżonego postanowienia. Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.