II SA/Łd 1116/13

Dnia 28 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 roku sprawy ze skargi I. Z. i A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz I. Z. i A. Z. solidarnie kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. LS Decyzją z dnia [...], nr [...] i [...], Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., nr 267) oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012r., nr 145), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] o odmowie nakazania właścicielom nieruchomości przy ul. A 18 w Ł. (działka ewid. nr 102/21 w obrębie [...]) przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał zasadnicze powody rozstrzygnięcia organu I instancji, z których wynikało, że przywrócenie stanu poprzedniego nie jest możliwe, ponieważ nastąpiła trwała zmiana funkcji i sposobu zagospodarowania działki nr 102/21 przy ul. A 18. Odmówiono również nakazania wykonania urządzenia zabezpieczającego przed powstawaniem szkód, bowiem właściciele działki 102/21 przy ul. A 18 wykonali zabezpieczenie, tj. mur przy ogrodzeniu rozgraniczającym posesje (działki nr 102/21 i 102/19) oraz wyprofilowany ze spadkiem rów usytuowany równolegle do tego ogrodzenia. Ponadto w okresie od momentu zakończenia robót budowlanych wykonywanych na działce nr 102/21 przy ul. A 18 w Ł., do chwili obecnej nie nastąpił taki szkodliwy wpływ który uzasadniałby podjęcie działań wskazanych w art. 29 ust.3 ustawy Prawo wodne. Następnie Kolegium przytoczyło zarzuty podniesione przez I. Z. i A. Z. w odwołaniu od decyzji organu I instancji, którzy zarzucili naruszenie przepisów art. 7, art. 79 i art. 84 § 1 K.p.a. oraz art. 29 ust. 3 i art. 36 ustawy Prawo wodne. Zdaniem odwołujących się w skarżonej decyzji ograniczono się jedynie do bardzo oględnego stwierdzenia, iż przy południowej granicy działki wysokość względna jest wyższa, zaś na północnym krańcu niższa. W żaden sposób organ I instancji nie odniósł się do zastrzeżeń wniesionych w toku postępowania, z których wynikało, iż podwyższenie terenu zostało dokonane nawet o 1,2 metra. W ich ocenie organ I instancji nie dochodził, w jaki sposób doszło do podwyższenia terenu. Ponadto wskazali, iż wykonany odpływ wody z działki nr 102/21 został wykonany bez wymaganych uzgodnień właściwych organów i w związku z interwencją UM[...] został już zasypany. Zdaniem odwołujących się oględziny zostały dokonane przez urzędników UM[...], a więc osoby nie posiadające uprawnień hydrogeologicznych i wnioski wypływające z tych oględzin nie mogą obiektywnie rozstrzygnąć o szkodliwym wpływie zmian terenu na stosunki wodne. Na podstawie art. 36 ustawy wnieśli o przywrócenie stanu poprzedniego przez obniżenie gruntu do stanu pierwotnego na całej szerokości od ogrodzenia do budynku mieszkalnego. W dalszej kolejności Kolegium ustaliło, że właścicielami działki nr 102/21 A. K.-P. i D. P., z kolei działki nr 102/19 I. Z. i A. Z.. Materiał dowodowy został uzupełniony o dokumentację architektoniczno – budowlaną, projekt zagospodarowania działki nr 102/21 obręb [...], przy ul. A 18 w Ł., szkic inwentaryzacyjny oraz kopię mapy zasadniczej z dnia 31 sierpnia 2011r., zaświadczenie z dnia 31 lipca 2012r. w sprawie zakończenia robót budowlanych na terenie ww. działki. Organ przyjąć że podczas realizacji budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce 102/21 przy ul. A 18 dokonano zmiany rzędnych terenu ww. posesji, uszczelnienia zlewni posesji przez wykonanie obiektu budowlanego i dokonano częściowego utwardzenia powierzchni terenu posesji. Naturalnie ukształtowana, wyższa wysokość tego terenu i jego przekształcenia spowodowały zmiany stanu wody na gruncie (zmiany ilości, kierunku grawitacyjnego spływu wód opadowych), doprowadzając do nasiąkania gruntu, jego wzruszenia, rozmycia i naturalnego osuwania się zgodnego z naturalnym nachyleniem terenu na działce nr 102/19. Uznano, że wskazane zmiany stanu wody na gruncie spowodowane przez właściciela tego gruntu wywarło szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie, tj. działkę nr 102/19 przy ul. B 2 w Ł. Ustalenia w sprawie wykazały ponadto, że właściciele działki nr 102/21 przy ul. A 18 wykonali zabezpieczenie przed zalewaniem działki 102/19, tj. mur stanowiący część ogrodzenia rozgraniczającego posesje (działki nr 102/21 i 102/19) zabezpieczający przed spływem wód opadowych i wyprofilowany ze spadkiem rów usytuowany równolegle do tego ogrodzenia. Nadto właściciele działki 102/21 zadeklarowali chęć przedsięwzięcia innych środków zabezpieczających, o ile wykonane dotąd zabezpieczenia nie odniosłyby pożądanego skutku. Zdaniem organu II instancji stosownie do przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonał analizy i oceny dowodów. Zebrania materiału dowodowego i jego ocenę przeprowadzili pracownicy Wydziału Ochrony Środowiska UMŁ posiadający merytoryczne przygotowanie do rozpatrywania tego rodzaju spraw. Ustalenia postępowania, pomiary rzędnych wysokościowych terenu wykazały, że teren działki nr 102/21 przy ul. A 18 jest położony wyżej ,niż teren działki nr 102/19 przy ul. B 2. Teren działki nr 102/21 został przekształcony w wyniku realizacji opisanej wcześniej inwestycji. Właściciele działki nr 102/21 przy ul. A 18 na terenie tej działki dokonali zmian na swoim gruncie poprzez podwyższenie terenu działki, ale został zachowany pomocny kierunek grawitacyjnego spływu wód opadowych na obu posesjach. Znalazło to potwierdzenie w analizie porównawczej danych archiwalnych i aktualnych dotyczących rzędnych wysokościowych terenu na działce nr 102/21. Przed zagospodarowaniem teren działki 102/21 umożliwiał spływ wód opadowych na całej szerokości granicy działek i wtedy ten spływ wody opadowej przebiegał wolniej, wody stopniowo rozsączały się na większej powierzchni i poprzez to spływ wody opadowej był w mniejszej ilości. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. przeprowadzone postępowanie i zabrany materiał dowodowy wykazały, że działania właścicieli działki nr 102/21 spowodowały zmiany stanu wody na gruncie, jednak obecnie nie powodują one szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie o czym mowa w przepisie art. 29 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Jak wskazano, właściciele działki nr 102/21 wykonali zabezpieczenie przy ogrodzeniu rozgraniczającym tereny oby działek. Przywrócenie stanu poprzedniego nie jest możliwe, bowiem nastąpiła trwała zmiana funkcji i sposobu zagospodarowania działki nr 102/21 przy ul. A 18. W konsekwencji uzasadnia to odmowę nakazania wykonania urządzenia zabezpieczającego przed powstawaniem szkód. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium uznało, że były niezasadne. Naruszenia przepisu art. 39 ust.3 Prawa wodnego w tej sprawie nie mogło być bowiem ten przepis zabrania wprowadzania ścieków do ziemi, a więc w niniejszej sprawie nie mógł zostać naruszony. Ponadto wbrew zarzutom I. Z. i A. Z. organ I instancji przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające, w toku którego dokonano oględzin terenu, a przy ponownym rozpatrywaniu sprawy dodatkowo uzupełniono materiał dowodowy o dokumentację architektoniczno-budowlaną i organu nadzoru budowlanego. Strony były każdorazowo zawiadamiane o terminach oględzin, strony brały udział w tych oględzinach, zgłaszały swoje uwagi, jak również umożliwiono zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji, co potwierdza dokumentacja załączona do akt administracyjnych. Odnośnie naruszenia przepisu art. 36 ustawy Prawo wodne organ odwoławczy wyjaśnił, iż brak jest podstaw do uznania, że zostały wykonane urządzenia wodne. Postępowanie prowadzone w oparciu o przepis art. 29 ustawy Prawo wodne dotyczy tylko zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie, nie dotyczy natomiast robót budowlanych. Przedmiotem postępowania nie była sprawa ustalenia wszelkich przyczyn stanu wody na gruncie, ale sprawa dotycząca zalewania posesji przy ul. B 2 w Ł., stosownie do wskazania zakresu w zawiadomieniu z dnia 4 kwietnia 2012r. o wszczęciu postępowania. Kolegium wskazało również, że z art. 84 § 1 K.p.a. wynika, że organ administracji ma pozostawiona swobodę w korzystaniu z tego środka dowodowego, przy czym granice wyznacza zasada prawdy obiektywnej i obowiązek podjęcia czynności mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego. Dlatego specjalne wiadomości są wymagane w sprawach, gdy stan faktyczny można wyjaśnić dopiero wtedy, gdy dysponuje się specjalnymi wiadomościami. Ponadto biegły nie jest powołany do ustalenia stanu faktycznego, lecz do naświetlenia i wyjaśnienia okoliczności wskazanych przez organ z punktu widzenia posiadanych przez niego wiadomości specjalnych. Biegły nie wypowiada opinii dotyczącej stanu faktycznego. Zdaniem Kolegium stan faktyczny, dla dokonania rozstrzygnięcia w sprawie, można było wyjaśnić bez dysponowania specjalnymi wiadomościami. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyli I. Z. i A. Z. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art., 7 w zw. z art. 77 oraz 80 i art. 84 K.p.a., poprzez zaniechanie dokonania w postępowaniu zarówno przed organem I jak i II instancji przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, jak również poprzez oparcie rozstrzygnięcia sprawy wyłącznie na opinii pracowników Wydziału Ochrony Środowiska UM[...] bez poddawania jej należytej ocenie, a także polegające na błędnym przyjęciu, iż zachowany został północny kierunek grawitacyjny spływu wód opadowych, pomimo iż spadek ten, jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów jest północno-wschodni. Skarżący również zarzucili naruszenie ww. przepisów postępowania polegające na błędnym przyjęciu nietrafnej tezy jakoby sam fakt zachowania kierunku grawitacyjnego spływu wód na obu posesjach pomimo bezprawnego podwyższenia działki nr 102/21 w wystarczającym stopniu uzasadniał przyjęcie, iż nie powodują one szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie, jak również na błędnym przyjęciu, iż wykonane zostały urządzenia zapobiegające spływowi wód opadowych. Skarżący podnieśli również, że organy błędnie przyjęły, iż roboty budowlane prowadzone na terenie działki nr 102/21 były wykonane zgodnie z przepisami ustawy Prawo Budowlane. W skardze podniesiono również zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo wodne poprzez bezpodstawne przyjęcie, że okolicznością uzasadniającą dokonane przez właścicieli działki 102/21 zmiany kierunku odpływu wód oraz odprowadzanie wód na teren sąsiedni jest realizacja budowy budynku mieszkalnego, a także zarzut naruszenia art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne poprzez zaniechanie nakazania właścicielom działki 102/21 przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom ostatecznie podnosząc, iż organy administracyjne ustalając stan faktyczny naruszyły prawo przy ocenie zebranych dowodów, a tym samym art. 7 K.p.a., a organ odwoławczy dopuścił do naruszenia przepisów procedury administracyjnej i w niewyczerpujący sposób przeanalizował cały materiał dowodowy, wnoszą o jej uchylenie i wycofanie z obrotu prawnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., nr 270, powoływana dalej jako P.p.s.a.) stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skarga jest uzasadniona. Trafne są w szczególności zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, 77§ 1, art. 80 k.p.a. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji uznał, że decyzje te naruszają prawo albowiem zostały wydane bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012r., poz. 145 ze zm.) Organy przyjęły, że przyczyną zmiany stanu wody na gruncie i wzmożonego spływu wód na nieruchomość skarżących jest nie wyniesienie gruntu a zmiana sposobu zagospodarowania – zmniejszenie wielkości obszaru niezabudowanego, przez który następował swobodny spływ wody w kierunku północnym. Nie uzasadniono jednak tego stanowiska, co czyni niemożliwym weryfikację powyższej tezy.. Skarżący zaś dość konsekwentnie wskazują na znaczne podniesienie gruntu na sąsiedniej nieruchomości, nawet o ponad 1 m. W uzasadnieniach decyzji obydwu organów trudno jednak znaleźć dane o wielkości tych naniesień i ich wpływie na spływ wody. Nie wydaje się uzasadnione poprzestanie na konstatacji, że przy dotychczasowym ukształtowaniu terenu na obydwu nieruchomościach działka uczestników postępowania - inwestorów – położona była wyżej niż działka skarżących. Nie przesądzając, że wniosek taki nie jest trafny, należało jednak wyjaśnić czy i w jakim zakresie każde z niekwestionowanych przecież powyższych działań uczestników postępowania mogło przyczynić się do zmiany stanu wody, w tym zmiany kierunku jej spływu. Podkreślić należy, że na akceptację i usankcjonowanie mogą zasługiwać jedynie działania legalne, podejmowane w ramach udzielonych pozwoleń na budowę czy zaakceptowanych odstępstw. Dotyczy to zarówno wyniesienia gruntu, jak i zmiany wielkości powierzchni biologicznie czynnej. Jeżeli organ uznaje, ze przyczyną nadmiernego spływu wody na nieruchomość skarżących było zabudowanie i utwardzenie znacznej części nieruchomości uczestników (nie podano przy tym tych wielkości), wyjaśnienia wymaga, czy jest to zmiana wykonana w granicach prawa i czy, zwłaszcza w zakresie utwardzenia powierzchni gruntu nie jest to zmiana odwracalna. Wówczas być może rozważenia wymagałoby żądanie przywrócenia stanu poprzedniego przynajmniej częściowo. Trafnie skarżący zarzuca, że organy w istocie ograniczyły się do zaprezentowania końcowych wniosków w tym zakresie. Ponadto co najmniej przedwczesny jest wniosek, iż wybudowane przez uczestników postępowania zabezpieczenia w sposób wystarczający zapobiegają przyszłym szkodom. Nie jest przekonujący argument, że od czasu ich wykonania nie następowały zalania. Zwłaszcza, że skarżący wskazują, iż odpływ wody z rowu był udrażniany (otwierany) przed bądź w trakcie deszczy. Jednak według skarżących odprowadzenie wody na drogę było nielegalne i zostało zamknięte na żądanie organu nadzoru budowlanego. Rozważenia wobec tego wymaga, czy rów wzdłuż granicy nieruchomości, którego zadaniem jest zatrzymywanie wody przed przelaniem na działkę sąsiednią i który nie ma odpływu, spełnia swoje zadanie. Zgodzić się trzeba z poglądem, że organ nie podejmuje działań w trybie art. 29 ust.3 Prawa wodnego jedynie w celach prewencyjnych. Dla zastosowania przepisu niezbędne jest ustalenie, że wystąpiła szkoda, a jej przyczyną była zmiana stanu wody na gruncie. Niemniej jednak w razie wystąpienia szkody spowodowanej zmianą stanu wody na gruncie za wystarczające należy uznać wykonanie zgodnych z prawem takich zabezpieczeń, zastosowanie takich środków, których celem będzie także zapobieganie szkodom w przyszłości. Nieracjonalnym byłoby pomijanie tego aspektu, zmuszanie właścicieli gruntów narażonych na negatywne skutki zmiany stosunków wody na gruncie do podejmowania interwencji za każdym razem zalewania ich terenu, bez możliwości uzyskania zabezpieczenia przed przyszłymi szkodami w dalszej perspektywie. Z tych względów należało w rozpoznawanej sprawie przesądzić, czy zastosowano takie środki, które zapobiegną szkodom w przyszłości, których skuteczność jest trwała. Niezbędnym jest ustalenie, czy uczestnicy postępowania, nazywani przez organ obwinionymi, wykonali zabezpieczenia w sposób przewidziany prawem. Organy tymczasem w ogóle nie wyjaśniły kwestii legalności wykonanych robót, a tylko takie zabezpieczenia – wykonane zgodnie z wymogami prawa wodnego i ze sztuką budowlaną, mogą być brane pod uwagę przez organ rozstrzygający w trybie art. 29 Prawa wodnego. Organ administracji publicznej nie może bowiem akceptować działań niezgodnych z prawem. Przed ustaleniem, że w granicy z nieruchomością skarżących wzniesiono mur oporowy, należało wyjaśnić rzeczywisty charakter tych robót budowlanych i rozważyć, czy podlegają reżimowi prawa budowlanego i zostały wykonane w ramach realizacji całej inwestycji, czy też reglamentacji Prawa wodnego. Tym bardziej, że jeżeli organ uznał tę konstrukcję za mur oporowy (ani Prawo wodne, ani Prawo budowlane nie zawierają definicji tego pojęcia), to stanowi on urządzenie wodne (art. 9 ust.1 pkt 19 lit. "h" Prawa wodnego) i jako takie podlega regulacji Prawa wodnego. Rozważenia wymagałaby wówczas kwestia legalności wybudowania go, w tym zastosowania art. 64 Prawa wodnego, który przewiduje możliwość legalizacji. Decydujące znaczenie przy kwalifikowaniu muru jako oporowego ma funkcja jaką on pełni. Konstrukcje oporowe (mury oporowe) mają przede wszystkim za zadanie zabezpieczanie terenu przed osuwaniem się gruntu, z terenu położonego wyżej, podczas gdy ogrodzenia oddzielają od siebie części terenu. Jeżeli dominującą funkcją konstrukcji jest zabezpieczanie przed osuwaniem się ziemi, czy przelewaniem wody, na co może wskazywać również charakter użytych do jej wzniesienia materiałów zapewniających stabilność – należy uznać, że stanowi ona mur oporowy. Z punktu widzenia prawa budowlanego obiekt budowlany należy kwalifikować przede wszystkim ze względu na jego przeznaczenie, czyli funkcję jaką ma pełnić. Nawet jeśli obiekt postawiony na granicy działki i będący murem oporowym, pełni jednocześnie funkcję ogrodzenia, nie korzysta on ze zwolnienia z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę w myśl art. 29 ust. 1 pkt 23 Prawa budowlanego. Podobne uwagi należy odnieść do rowu wykopanego wzdłuż granicy z nieruchomością skarżących. Organ administracji, który rozpatruje sprawę na podstawie przepisów ustawy Prawo wodne, winien pamiętać o ustawowych (legalnych) definicjach pojęć potocznych. W art. 9 ust.1 pkt 13 zawarto definicję legalną rowu, przez który rozumie się sztuczne koryto prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5m przy jego ujściu. Tak rozumiany rów również stanowi urządzenie wodne, zatem aktualne pozostają wcześniejsze uwagi dotyczące wybudowania urządzenia wodnego w sposób legalny. Jak wynika zresztą z oświadczenia właściciela nieruchomości, na której znajdują się owe urządzenia wodne, toczy się postępowanie w sprawie legalności powyższych urządzeń. Niezależnie od powyższych uwag zaważyć należy brak ustaleń co do wymiarów tych urządzeń. Organ przede wszystkim powinien był ustalić, czy kierunek posadowienia rowu, jego wymiary zapewniają przyjęcie zwiększonych mas wody z nieruchomości uczestników, czy rów ten został prawidłowo wykonany, czy zapobieganie dalszym szkodom, czy we właściwy sposób zapewniono odprowadzenie wody z rowu. Skarżący bowiem podnoszą zarzut, że woda spływa rowem w kierunku drogi, ale nielegalne odprowadzenie wody z rowu na drogę przez wybudowany przepust obecnie jest zamknięte na żądania organu nadzoru budowlanego. Było natomiast otwierane w czasie zlewnych deszczy, co rzeczywiście zapobiegało szkodom na nieruchomości skarżących. Ponadto należało również wyjaśnić stan tego rowu w dacie orzekania przez organy oraz wpływ zasadzenia w nim krzewów iglastych na jego przepustowość. Nie wyjaśniono, czy intensywne nasadzenia zwiększają absorpcję wody, czy też zmniejszają w istocie powierzchnię, do której woda może spływać. Organy nie wyjaśniły również, czy mur dzielący obie nieruchomości, ze względu na zintensyfikowane oddziaływanie mas ziemnych i wody od strony nieruchomości uczestników w sposób trwały chroni skarżących przed zalewaniem ich nieruchomości. Powyższe wątpliwości czynią zasadnym co najmniej rozważenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, który będzie władny wyjaśnić zakres zmian stanu wody na gruncie sąsiadów skarżących, ich skutki dla nieruchomości skarżących, możliwość przywrócenia stanu poprzedniego bądź efektywne usunięcie szkód. W kontekście powyższych zastrzeżeń trafny jest zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p,.a. Pomimo dość obszernych uzasadnień nie zawarto w nich ustaleń co do istotnych w sprawie okoliczności dotyczących chociażby zakresu i wymiarów wykonywanych robót, ich statusu prawnego. Nie zastępuje ustaleń faktycznych zrelacjonowanie przebiegu podejmowanych w sprawie czynności. Jak wcześniej wskazano, uniemożliwia to weryfikację przyjętych przez organy wniosków. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 P.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. B.A.