II SA/Lu 592/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 września 2016 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...] Sygn. akt II SA/Lu [...] Uzasadnienie Decyzją z dnia [...]. Wójt Gminy K. odmówił przyznania I. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. J. oraz związanych z tym świadczeniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W uzasadnieniu podano, że stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...]. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U z 2015r. poz. 114 ze zmianami ) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia ( pkt1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. Według orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. z dnia [...]. niepełnosprawność A. J. istnieje od [...]., a więc po ukończeniu przez niego 18 roku życia. W tym czasie nie kontynuował nauki w szkole lub szkole wyższej. Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. uchyliło decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne i w tym zakresie postępowanie umorzyło, natomiast utrzymało decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Także ten organ przytaczając treść art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził brak niezbędnej przesłanki do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo wskazano, że według pisma Dyrektora Przyzakładowej Zasadniczej Szkoły Zawodowej Zakładu Doskonalenia Zawodowego w L. z dnia [...]. A. J. z dniem [...]. został skreślony z listy uczniów. Oznacza to, że jeszcze przed ukończeniem 18 roku życia, co miało miejsce [...]., nie miał statusu ucznia. Odnosząc się do podnoszonego w odwołaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...]. ( P [...] ), w którym Trybunał uznał, że art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji RP, Kolegium uznało, że nie może on mieć zastosowania w sprawie. Organ zwrócił bowiem uwagę na treść uzasadnienia wspomnianego wyroku, gdzie Trybunał uznał, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenie, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, ale jedynie wskazanie na niezwłoczne uregulowanie tej kwestii przez ustawodawcę. W ocenie Kolegium treść orzeczenia Trybunału nie daje podstaw do wyprowadzenia interpretacji omawianego przepisu pozwalającej na przyznanie świadczenia. Uzasadniając natomiast decyzję o uchyleniu i umorzeniu postępowania pierwszej instancji, co do składek Kolegium zaznaczyło, że są to kwestie materialno techniczne, nie podlegające rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej, choć mogą znaleźć się w jej uzasadnieniu. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego I. G. stwierdziła, że rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego narusza konstytucyjną zasadę równości, o jakiej stanowi art. 32 ust.1 Konstytucji [...] i jest niezgodna z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem skarżącej powołany przez Kolegium wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, co oznacza, że nie uchyla art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale odmawia konstytucyjności normie prawnej wywiedzionej z tego przepisu. Oznacza w istocie zmianę zakresu jego zastosowania. Powołując się na orzecznictwo stwierdziła, że sądy administracyjne dokonują wykładni wspomnianego przepisu na korzyść osoby ubiegającej się o świadczenie. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rzeczywiście, według art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...]. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 1518 ze zmianami ) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia ( pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 roku życia. Z ustaleń poczynionych w toku postępowania wynika, że syn skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. z dnia [...]. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według orzeczenia niepełnosprawność istnieje od [...]., natomiast ustalenie stopnia niepełnosprawności nastąpiło z dniem [...]. Ponieważ syn skarżącej urodził się [...]. r. jasne jest, że w czasie powstania niepełnosprawności miał ukończone 18 lat, a skoro nie kontynuował w tym czasie nauki w szkole lub szkole wyższej organy stwierdziły brak przesłanki do przyznania świadczenia. Rozstrzygnięcie sprawy nie mogło jednak nastąpić bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...]. ( K [...] ), który zresztą został przytoczony również przez Kolegium. Trybunał stwierdził wówczas, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, uznał za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z uzasadnienia wyroku wynika, że osoby, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osoba niepełnosprawna tworzą, co do zasady grupę podmiotów podobnych ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. W ramach tak wyznaczonej grupy dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie tych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Konstytucja zapewnia bowiem szczególną opieką nad dziećmi ze strony władz publicznych (art. 68 ust. 3 w związku z art. 72 ust. 2). Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje jednak zróżnicowanie sytuacji prawnej także w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. W ocenie Trybunału Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Mogłoby być one uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Jednocześnie Trybunał stwierdził, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest, ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Na tle tej tezy w orzecznictwie wykreowano pogląd, zgodnie z którym jest ona elementem rozstrzygnięcia, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że na skutek wyroku nie ma miejsca zmiana sytuacji prawnej osoby ubiegającej się o świadczenie ( tak NSA w wyrokach z dnia [...]. I OSK [...] i [...]. I OSK [...] opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stanowisko powyższe nie jest jednak jednolite. Formułując pogląd odmienny, do którego skłania się także sąd w rozpoznawanej sprawie, zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W powołanym wyżej wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej wspomnianego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyrok został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia [...] r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Bez znaczenia pozostaje zatem odwoływanie do treści uzasadnienia wyroku Trybunału, ponieważ uzasadnienie zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, jak również brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia ( wyroki NSA z dnia [...]. I OSK [...], [...]. I OSK [...], [...]. I OSK [...] i [...]. I OSK [...] i [...] opubl. w CBOSA ). Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje zatem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia zastrzeżenia wynikającego z art. 17 ust.1b tej ustawy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z dnia [...]. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 718 ze zmianami ) należało uchylić, zarówno decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K..