II OSK 852/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 648/16 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Kłodzka z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz K. S. kwotę 1040 (jeden tysiąc czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 648/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę K. S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. Burmistrz Miasta Kłodzka, na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie: Dz. U. z 2016 r., poz. 722; dalej: ustawa o ewidencji ludności) orzekł o wymeldowaniu K. S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w S. Organ przytoczył ustalenia wynikające z zeznań świadków i wskazał, że skarżąca od dłuższego czasu mieszka w Holandii, jednak odwiedza mieszkanie, którego najemcą jest jej matka (wnioskodawczyni) około 2 razy w roku. Podał też, że skarżąca przyczynia się finansowo do utrzymania mieszkania i pokrywa bieżące wydatki. Skarżąca podczas pobytu w Holandii wyszła tam za mąż, posiada dorosłą córkę. Nie wiadomo, czy skarżąca posiada w lokalu rzeczy osobiste. Organ podał, że w toku oględzin wysłuchano wnioskodawczynię G. S. (matkę K. S.), która zaprzeczyła, aby otrzymywała od skarżącej pomoc finansową oraz aby pozostawiła ona w mieszkaniu część rzeczy osobistych. Przy zawieraniu w 2013 r. umowy najmu z wnioskodawczynią zgłoszono do zamieszkania najemcę i jej syna. Według informacji z ADM i Urzędu Miasta skarżąca nie domagała się uzyskania tytułu prawnego do lokalu. Pełnomocnik skarżącej nie zgłosił zastrzeżeń do zebranego materiału dowodowego przy końcowym zapoznaniu się (art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.; dalej: k.p.a.). Organ ustalił również, że w 2006 r. skarżąca wymeldowała się z innego lokalu i zgłosiła wyjazd do Holandii. W ocenie organu zbędne było przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącą dowodów na okoliczność udzielania wnioskodawczyni pomocy finansowej. Organ wskazał, że zameldowanie powinno odzwierciedlać fakt rzeczywistego zameldowania danej osoby w danym lokalu. Ma ono charakter ewidencyjny i nie pozostaje w związku z uprawnieniem lub prawem do lokalu. O zamieszkiwaniu stałym pod określonym adresem świadczy długotrwałe przebywanie w nim z zamiarem koncentracji tam spraw życiowych. Organ podał, że skarżąca od 15 lat przebywa i pracuje w Holandii, zawarła tam związek małżeński, a więc tam właśnie stale zamieszkuje. Skarżąca nie dokonała obowiązku wymeldowania się pomimo opuszczenia lokalu. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez zaniechanie uzyskania od świadków informacji o tym, na jak długo skarżąca przyjeżdża do kraju i przebywa w lokalu. W jej ocenie organ naruszył art. 79 § 1 k.p.a., gdyż nie zawiadomił skarżącej o przesłuchaniu świadków, a jedynie określił czasokres ich stawiennictwa w siedzibie organu. Nie zawiadomił również o terminie oględzin, przy czym dowód ten ograniczył się do odebrania oświadczenia od wnioskodawczyni sprzecznego z zeznaniami świadków. Jej zdaniem bezpodstawnie odmówiono przesłuchania pracownika Urzędu, z którym skarżąca kontaktuje się w sprawach lokalu. Skarżąca zarzuciła także, że organ niesłusznie pominął wnioskowane przez nią dowody dla wykazania, że zapłaciła zaległości czynszowe za lokal. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. Wojewoda Dolnośląski utrzymał powyższą decyzję w mocy. Organ wskazał, że mieszkanie jest stałym miejscem pobytu dla osoby, dla której stanowi centrum życiowe, gdyż w nim mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przyjmuje gości i przechowuje rzeczy osobiste. Skarżąca od 2004 r. nie przybywa w miejscu stałego zameldowania, lecz zamieszkuje i pracuje w Holandii. Potwierdzają to zeznania świadków, informacje uzyskane z policji i od wynajmującego. Fakt zawarcia małżeństwa w Holandii również przekonuje, że wizyty skarżącej w kraju mają charakter okazjonalny. Wskazane zostały cechy trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu, czego nie przekreślają okresowe odwiedziny lokalu i posiadanie w nim rzeczy osobistych. Organ stwierdził, że wadliwy procesowo był sposób zawiadomienia pełnomocnika o przesłuchaniu świadków, zaś oględziny lokalu odbyły się z naruszeniem art. 10 k.p.a. Jednak pełnomocnik nie zgłosił do tego uwag przy końcowym zapoznaniu się z aktami. Uchybienia procesowe organu pierwszej instancji nie miały ponadto wpływu na rozstrzygnięcie, skoro prawidłowo ustalono okoliczność o znaczeniu podstawowym, a mianowicie fakt nieprzebywania skarżącej od 15 lat w lokalu z powodu podjęcia pracy i zamieszkania w Holandii. Nie podważa tej okoliczności fakt udzielenia wnioskodawczyni pomocy materialnej. Zameldowanie ma potwierdzić stan faktyczny pobytu w danym lokalu, czego skarżąca nie wykazała. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca powtórzyła dotychczasowe zarzuty. K. S. zarzuciła organowi naruszenie art. 79 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. wskazując, że wada ta stanowi podstawę wznowieniową. Jej zdaniem doszło także do naruszenia art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 86 i art. 136 k.p.a., w szczególności wobec pominięcia dowodu z przesłuchania stron, a ponadto art. 6 w zw. z art. 69 § 1 k.p.a. z uwagi na jednoczesne przesłuchanie dwóch świadków i przedstawienie im do podpisu zeznań w jednym brzmieniu. Skarżąca wskazała, że podjęcie 15 lat temu zatrudnienia za granicą nie wyklucza stałego pobytu w lokalu, gdyż wyjazdy zarobkowe mogą mieć charakter czasowy i nie powodować zmiany centrum spraw życiowych. Skarżąca inwestując w lokal wiązała z nim swoje centrum życiowe. Kontaktowała się z pracownikiem Urzędu w sprawie wykupu lokalu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę przytoczył ustalenia wynikające z akt sprawy. Wskazał, że po wpłynięciu w dniu 26 listopada 2015 r. wniosku o wymeldowanie organ pierwszej instancji przesłał skarżącej na adres w Holandii zawiadomienie o wszczęciu postępowania, zawierające pouczenie o treści art. 40 i art. 41 k.p.a. Potwierdzenie odbioru zawiera datę "15.03.16 r." i podpis K. W dniu 13 kwietnia 2016 r. organ pierwszej instancji sporządził zawiadomienie o wyznaczeniu na dzień 4 maja 2016 r. wizji lokalnej, którego odbiór na adres w Holandii potwierdziła w dniu 20 kwietnia 2016 r. K. W dniu 27 kwietnia 2016 r. wpłynęło do akt pełnomocnictwo procesowe udzielone przez skarżącą adwokatowi, wraz z pismem procesowym. Tego samego dnia organ wezwał wskazanych przez skarżącą świadków (w tym pracownika Urzędu) do złożenia zeznań "w terminie 7 dni od daty otrzymania nin. pisma w godzinach 8-15:00". Odpis wezwań otrzymał pełnomocnik skarżącej, tak samo jak odpis pisma o udzielenie przez wynajmującego informacji na temat starań skarżącej o lokal, ponoszenia przez nią opłat oraz osób zobowiązanych do opłat (doręczenia 27-29.04). Akta zawierają protokoły zeznań świadków z dnia 2, 4 i 5 maja 2016 r., przy czym od trojga świadków odebrano zeznanie wspólne. Pełnomocnik po otrzymaniu zawiadomienia na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. oświadczył, że po zapoznaniu się z aktami nie wnosi uwag. Akta te zawierały również protokół z oględzin z dnia 4 maja 2016 r., w którym zapisano jedynie treść oświadczenia wnioskodawczyni. Z uwagi na brak zarzutu skarżącej Sąd wojewódzki przyjął, że jako "K." została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania i dacie przeprowadzenia oględzin oraz pouczona o treści art. 40 § 5 k.p.a. Inna sprawa, że owe rzekome oględziny zostały ograniczone do wysłuchania wnioskodawczyni. O ile zatem skarżąca nietrafnie kwestionuje brak powiadomienia jej o oględzinach, to w rzeczywistości czynność ta polegała na odebraniu oświadczenia od wnioskodawczyni. W poczynionych ustaleniach organ pośrednio odmówił temu oświadczeniu mocy dowodowej, skoro przytoczył ustalenia odmienne, wynikające z zeznań świadków. Dowodu z oględzin organ więc nie przeprowadził, bowiem nie odnotował w protokole z tej czynności własnych spostrzeżeń. Czynność ta nie powinna i w rzeczywistości nie stała się podstawą do ustaleń przytoczonych w uzasadnieniu decyzji, o ile nawet organ odnotował ich przeprowadzenie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zeznania świadków dotyczą okoliczności pobytu skarżącej w Holandii, podjęcia tam pracy i założenie rodziny, udzielenia matce pomocy materialnej i jej odwiedzania oraz pozostawienia w lokalu rzeczy osobistych. Pełnomocnik skarżącej nie kwestionował w pierwszej instancji prawidłowości procesowej odebrania zeznań oraz ich treści. Dopiero obecnie wywodzi, że organ nie wypytał świadków o długość pobytów skarżącej w lokalu. Nie są kwestionowane takie okoliczności, jak pobyt skarżącej od około 15 lat w Holandii, podjęcie tam pracy zarobkowej i założenie rodziny. Wobec powyższego, w ocenie Sądu pierwszej instancji miało miejsce uchybienie procesowe organu polegające na niepodaniu w wezwaniach świadków konkretnej daty i godziny przesłuchania, co utrudniło pełnomocnikowi skarżącej obecność przy tej czynności. Aby zapewnić sobie możność udziału w przesłuchaniu świadków pełnomocnik powinien zgłosić organowi taką potrzebą i zażądać wyznaczenia konkretnego terminu przesłuchania lub rozprawy. W konsekwencji Sąd wojewódzki przyjął, że organ dochował wymogu art. 81 k.p.a., natomiast naruszył art. 79 k.p.a. przez niezapewnienie pełnomocnikowi skarżącej pełnej możliwości uczestniczenia w przesłuchaniu świadków. Jednak skarżąca nie kwestionuje zasadniczej treści zeznań. Okoliczność długotrwałości sporadycznych pobytów skarżącej w odwiedzinach u matki nie ma wpływu na treść tych podstawowych ustaleń. Z zeznań tych oraz dowodów z dokumentów wynikało bezspornie, że skarżąca około 2001 r. wyjechała do pracy w Holandii, gdzie założyła i posiada rodzinę. Jest zrozumiałe i godne pochwały, że podtrzymywała więź z matką oraz w wydatny sposób pomagała jej materialnie, co jednak było obojętne dla treści rozstrzygnięcia. Wskazane już kilkakrotnie bezsporne okoliczności o podstawowym znaczeniu pozwalają na niewątpliwą ocenę, że skarżąca w sposób trwały i dobrowolnym opuściła lokal. Sąd ocenił, że dostrzeżone uchybienia procesowe organu nie stanowiły podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego i nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Pełnomocnik skarżącej sam zrezygnował z udziału w czynnościach procesowych i nie kwestionował w odpowiednim czasie ich prawidłowości, zaś okoliczności pominięte przez organ nie miały znaczenia K. S. wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku, zaskarżając go w całości. Zarzuciła Sądowi pierwszej instancji: I. naruszenie prawa materialnego – art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności przez błędną jego wykładnię, polegające na przyjęciu, że okoliczność długotrwałości przebywania skarżącej w lokalu przy ul. [...] w K. pozostaje obojętna dla podstawowych ustaleń, podczas gdy okresy te decydują zarówno o ocenie zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem, jak i zamiarze stałego tam przebywania, jako o określonych w tym przepisie elementach składających się na pobyt stały; II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 25 § 1 k.p.a. w zw. z art. 67 § 2 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 69 § 1 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego w dniu 5 maja 2016 r. dokonano jednoczesnego przesłuchania świadków i sporządzenia jednego protokołu z zeznań świadków, co stanowiło naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy w postępowaniu administracyjnym, które uzasadniało uwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji, – art. 3 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na nierozpoznaniu zarzutu skargi dotyczącego jednoczesnego przesłuchania świadków i sporządzenia jednego protokołu z przesłuchania świadków w toku postępowania administracyjnego w dniu 5 maja 2016 r. oraz niewskazaniu i niewyjaśnieniu podstawy prawnej nieuwzględnienia powyższego zarzutu skargi w uzasadnieniu wyroku, – art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., względnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art 145 § 1 pkt 4 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego nie wskazano dokładnych terminów przesłuchania świadków w zawiadomieniach o ich wezwaniu na przesłuchania skierowanych do pełnomocnika skarżącej, co stanowiło uzasadniające uwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji, naruszenie przepisów prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, względnie uzasadniające uwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji, naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy w postępowaniu administracyjnym, – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 85 § 1 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji dostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które winno uzasadniać jej uwzględnienie jako mające istotny wpływ na wynik sprawy w postępowaniu administracyjnym, tj. oddalenie skargi w sytuacji przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, iż czynność uznana przez organy obu instancji za dowód z oględzin lokalu przy ul. [...] w K. nie stanowiła takiego dowodu, przy jednoczesnym wadliwym uznaniu, że czynność ta nie stała się podstawą ustaleń w postępowaniu administracyjnym, – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w. zw. z art. 78 § 1 i 2 k.p.a. i art. 136 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego nie uwzględniono wniosku dowodowego skarżącej i nie dopuszczono wskazanych przez skarżącą dowodów w postaci: • informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. M. B. odnośnie do prowądzonych egzekucji w związku z zaległościami w opłatach za lokal ul. [...] w K. na okoliczność tego, kto pokrył istniejące zadłużenia, • informacji Biura Nieruchomości [...] w K. odnośnie do sprzedaży przez skarżącą swojego mieszkania w celu pokrycia zadłużenia w związku z lokalem przy ul. [...] w K., • zeznań świadka B. R. na okoliczność, że skarżąca ubiegała się w Urzędzie Miasta K. o wykupienie mieszkania przy ul. [...] w K., podczas gdy powyższy wniosek dowodowy zmierzał do wykazania, iż skarżąca inwestując we wskazany lokal wiązała z nim swoje centrum życiowe, a zatem powyższe dowody, jak i stanowiące ich przedmiot okoliczności, miały znaczenie dla sprawy, a ich pominięcie, stanowiło uzasadniające uwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji, naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy w postępowaniu administracyjnym, – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w. zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i § 2 k.p.a., art. 79 § 1 § 2 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 86 k.p.a., art. 136 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy organy obu instancji nie zgromadziły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a na podstawie zgromadzonego materiału dokonały powierzchownej oceny odnośnie do czasookresów i zamiaru przebywania skarżącej w lokalu przy ul. [...] w K., w szczególności uwzględniwszy, iż okoliczności te nie wynikały jednoznacznie z dowodów z zeznań świadków, a w sprawie pominięto dowód z przesłuchania stron oraz część dowodów wskazanych we wniosku dowodowym skarżącej, co stanowiło uzasadniające uwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji, naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy w postępowaniu administracyjnym. W oparciu o ww. zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie nam jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednoczesnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy. Rację ma skarżąca kasacyjnie, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w powiązaniu z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Fakt naruszenia przez organy administracji art. 79 § 1 k.p.a. zdaje się nie być kwestionowany ani przez Sąd pierwszej instancji, ani nawet przez organ odwoławczy. Zarówno bowiem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jak i zaskarżonej decyzji wynika, że wada została dostrzeżona przez orzekające organy i Sąd, jednakże uznano, że pozostaje ona bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Art. 79 § 1 i 2 k.p.a. stanowi gwarancję realizacji jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a., jaką jest zasada czynnego udziału stron w postępowaniu. Zgodnie z treścią tego przepisu strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem. Organ administracji z pewnością uchybił tak określonemu obowiązkowi. Jak bowiem wynika z akt sprawy zawiadomienie o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków wprawdzie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej, jednakże z zawiadomienia tego nie wynika, w jakiej dacie dowód ten zostanie przeprowadzony. Z wezwań skierowanych do świadków wynika wszak, że mają się stawić "w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, w godzinach 8:00 – 15:00" w Urzędzie Miasta w K. Żadną miarą nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż to na pełnomocniku strony skarżącej spoczywał w takiej sytuacji obowiązek zapewnienia sobie udziału w przesłuchaniu świadków, a co za tym idzie, że to pełnomocnik winien zgłosić organowi potrzebę prawidłowego powiadomienia go o terminie przesłuchania. Po pierwsze, to na organ administracji ustawodawca nałożył obowiązek zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu, co oznacza, że strona ma prawo żądać, aby obowiązek ten był wypełniony niezależnie od tego, czy z przysługującego jej prawa skorzysta. Po drugie zaś, nawet gdyby przyznać rację Sądowi wojewódzkiemu co do nieuprawnionej bierności pełnomocnika w omawianym zakresie, to nie może ujść uwadze, że pełnomocnik konsekwentnie podnosił zarzuty niebrania udziału w postępowaniu dowodowym zwłaszcza podczas przesłuchania świadków (takie zarzuty zostały postawione w odwołaniu oraz w skardze do Sądu pierwszej instancji). Wobec powyższego należałoby uznać, że wskazując na powyższe wady postępowania organu pierwszej instancji w odwołaniu pełnomocnik składał jednocześnie wniosek o powtórzenie tych dowodów. Nie można także podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji co do tego, że wadliwe przeprowadzenie omawianych dowodów i naruszenie ww. przepisów pozostawało bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji decyzji był art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z treścią tego przepisu organ wydaje decyzję o wymeldowaniu w stosunku do osoby, która nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, a która opuściła miejsce pobytu stałego (...). Jednocześnie w bogatym orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w literaturze przedmiotu utrwalił się pogląd, że przez opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć trwałe i dobrowolne wyprowadzenie się z lokalu. Komentatorzy ustawy wskazują, że wymeldowanie winno być poprzedzone ustaleniem nie tylko zamiaru zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, ale również, czy zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów (tak: D. Trzcińska [w:] K. Biernat, M. Dobek-Rak, P. Mierzejewski, D. Trzcińska, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz. Lex 2013). W orzecznictwie wskazuje się także, że opuszczeniem miejsca stałego pobytu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Rzeczą organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest zatem wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu (w niniejszej sprawie ta kwestia nie była kwestionowana, skoro przyznane zostało, że K. S. od 15 lat pracuje w Holandii), ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały. Okoliczności te, to jest czy niezamieszkiwanie w lokalu związane jest z trwałym i dobrowolnym wyprowadzeniem się z niego, czy też związane jest li tylko z wykonywaniem pracy zawodowej poza granicami kraju, nie zostały należycie wyjaśnione, co oznacza, że wadliwie Sąd pierwszej instancji przyjął, że stan faktyczny został należycie wyjaśniony, a zatem, że nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Powyższe oznacza, że wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji nie można twierdzić, że nieobecność pełnomocnika strony podczas przesłuchania świadków pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Rację ma bowiem autor skargi kasacyjnej wskazując, że podczas tego przesłuchania mógłby zadać świadkom pytania, które wyjaśniłyby, czy skarżąca wyprowadziła się z lokalu w sposób trwały, czy też niezamieszkiwanie, mimo niewątpliwie długiego okresu (15 lat), związane jest jedynie z wykonywanie pracy poza miejscem zamieszkania. Tych wszystkich okoliczności organ administracji w ogóle nie wyjaśnił, a Sąd pierwszej instancji tej wady postępowania nie zweryfikował w sposób prawidłowy. Należy przypomnieć, że dla skutecznego zarzutu naruszenia art. 79 § 1 k.p.a. (jak i pozostałych przepisów postępowania) nie jest konieczne wykazanie przez stronę, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, ale że mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. A zatem niewątpliwie w świetle okoliczności podanych przez wnioskodawczynię i twierdzeń pełnomocnika skarżącej należało uznać, że nie wszystkie okoliczności niezbędne do prawidłowego wyjaśnienia okoliczności sprawy zostały przyznane przez skarżącą, co oznacza, że muszą być one przedmiotem dowodów, a co za tym idzie organ nie był zwolniony z obowiązku przeprowadzenia w sposób prawidłowy, zgodny z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego dowodów z przesłuchania świadków. Słusznie również autor skargi kasacyjnej podniósł, że bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje fakt, że przed wydaniem decyzji zapoznał się z treścią zeznań świadków oraz nie zgłosił żadnych uwag do ich treści. Przyjęcie za prawidłowe stanowiska organu odwoławczego i Sądu pierwszej instancji w tym zakresie prowadziłoby to do wypaczenia rozwiązań ustawy co do obowiązku zawiadamiania stron o przeprowadzonych czynnościach dowodowych, skoro późniejsze zawiadomienie o dokonanych czynnościach konwalidowałoby błędy organu. Już tylko na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że oprócz tego, że wezwanie dla świadków nie zawiera precyzyjnie wskazanej daty i godziny dokonywania tej czynności, to dodatkowo organ wzywa wskazane osoby do stawienia się "osobiście lub przez ustanowionego pełnomocnika" celem złożenia wyjaśnień w charakterze świadka. O ile Kodeks postępowania administracyjnego uprawnia do ustanowienia pełnomocnika przez stronę postępowania, o tyle brak jest przepisu prawa, który uprawniałby do składania zeznań przez świadka za pośrednictwem jego pełnomocnika. Konkludując, powyższe okoliczności wskazują, że zasadnie autor skargi kasacyjnej wskazał, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 i art. 79 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie podzielił jedynie twierdzeń skarżącej kasacyjnie, iż omawiane uchybienie w okolicznościach niniejszej sprawy dawałoby podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie ulega wszak wątpliwości, że pełnomocnik strony skarżącej zapoznał się z treścią zeznań, miał możliwość złożenia odwołania od prawidłowo mu doręczonej decyzji organu pierwszej instancji i skorzystał z tego prawa zarzucając wadliwe przeprowadzenie postępowanie w tym zakresie. O ile zatem słusznie podnosi się naruszenie omawianych przepisów, to w okolicznościach niniejszej sprawy winny być one traktowane jako naruszenie "innych przepisów postępowania" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a Trafnie również autor skargi kasacyjnie podnosi, że organ administracji w sposób wadliwy, to jest z naruszeniem art. 68 § 1 k.p.a., sporządził protokół z przesłuchania świadków, a Sąd wojewódzki wady tej nie ocenił. Nie ulega wszak wątpliwości, że skoro, jak wynika z art. 67 § 2 k.p.a., protokół sporządza się m.in. z przesłuchania świadka, to winien on odzwierciedlać przebieg czynności dowodowej i treść jego zeznań. Słusznie skarżąca kasacyjnie podniosła, iż jest wręcz nieprawdopodobne, aby wszyscy świadkowie przesłuchani w sprawie zeznawali dokładnie tymi sami słowami, jakby to wynikało z protokołów. Nieprawidłowo również jeden z protokołów został podpisany przez 3 osoby przesłuchane w charakterze świadków. Oczywiście rację ma skarżąca kasacyjnie, że powyższe wady stanowią o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a., które w okolicznościach niniejszej sprawy pozostaje jednak bez znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Co więcej, o ile rację ma skarżąca kasacyjnie, że doszło do naruszenia art. 75 § 1, art. 67 § 2 pkt 2 i art. 69 § 1 k.p.a. pozostających w związku ze wskazanymi przepisami Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o tyle ta wada sama w sobie pozostawałaby bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z protokółów tych wynika wszak, jakiej treści zeznania zostały złożone przez osoby przesłuchiwane, kto dokonywał tej czynności, kiedy czynność się odbyła i kto był podczas niej obecny. Kluczową wadą tego postępowania jest bowiem nie forma sporządzenia protokołu, lecz brak powiadomienia pełnomocnika o przeprowadzonych czynnościach dowodowych. Natomiast rację ma Sąd pierwszej instancji co do tego, że organ administracji faktycznie nie przeprowadził dowodu z oględzin, albowiem z protokołu dokonania tej czynności z dnia 4 maja 2016 r. (k. 59 akt administracyjnych) nie wynika, aby przeprowadzający ten dowód pracownik dokonywał jakiś samodzielnych ustaleń co do okoliczności istotnych dla wydania rozstrzygnięcia (m.in. czy w mieszkaniu są jakieś rzeczy osobiste skarżącej, ewentualnie jakie i gdzie); przeprowadzająca tę czynność osoba poprzestała na odebraniu oświadczenia od wnioskodawczyni, że jej córka wyprowadziła się z lokalu i że żadne jej rzeczy w nim się nie znajdują. Faktycznie zatem został przeprowadzony dowód z przesłuchana strony – wnioskodawczyni, a organy administracji i Sąd pierwszej instancji co najmniej przedwcześnie uznały wyjaśnienia te za wiarygodne. Rację ma przy tym skarżąca kasacyjnie co do tego, że Sąd błędnie stwierdził, że czynność ta nie była podstawą ustaleń dokonywanych przez organ administracji, z tym, że należy przyjąć, że organ dokonał ustaleń nie w oparciu o wyniki oględzin, ale w oparciu o wyjaśnienia złożone w tym dniu przez G. S. Ta wada uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia pozostaje zatem również bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast niesłusznie skarżąca kasacyjnie podnosi, iż organy administracji dopuściły się naruszenia art. 78 § 1 i 2 oraz art. 136 k.p.a. wobec nieuwzględnienia wniosków dowodowych na okoliczność dokonania przez skarżącą kasacyjnie spłaty zadłużenia zaległości czynszowych, sprzedaży na ten cel jej mieszkania, jak i tego, czy skarżąca ubiegała się o wykup lokalu. Kwestie dotyczące pokrywania kosztów utrzymania lokalu pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, której przedmiotem jest wymeldowanie z lokalu, skoro jak trafnie przypomniały organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji decyzja taka ma charakter jedynie ewidencyjny, potwierdzający istniejący stan rzeczy i jest oderwana od tytułu prawnego do lokalu. Natomiast jako przedwczesny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Skoro stan faktyczny nie został ustalony prawidłowo, to brak podstaw do oceny, czy prawidłowo został zastosowany lub wyłożony przepis prawa materialnego. Konkludując, uznając za zasadne wskazane wyżej zarzuty naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że istota sprawy została wyjaśniona, co uprawniało do rozpoznania skargi. Rozpoznając zatem skargę K. S. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania. Przede wszystkim organy administracji nie dopełnił obowiązku prawidłowego przesłuchania świadków. O zamiarze przeprowadzenia tej czynności dowodowej winny zawiadomić świadka oraz strony postępowania, doręczając zawiadomienie na co najmniej 7 dni przed terminem posiedzenia w tym przedmiocie, wskazując precyzyjnie datę i miejsce przesłuchania. Z tak dokonanej czynności winien być sporządzony protokół zgodnie z zasadami określonymi w art. 68 § 1 i 2 oraz art. 69 § 1 k.p.a. Tym obowiązkom uchybiły organy administracji. Jak zostało wyżej wskazane zaskarżone rozstrzygnięcie zostało również wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, to jest z naruszeniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Rzeczą organu będzie zatem wyjaśnienie, czy niekwestionowany fakt niezamieszkiwania w lokalu przez skarżącą ma charakter trwały, czy też związany jest jedynie z wykonywaniem przez nią pracy za granicą. Pomocne przy tym będzie wyjaśnienie, czy i jeśli tak, to jak często i na jak długo skarżąca przyjeżdża do lokalu, czy posiada w nim rzeczy osobiste, jaki status ma mieszkanie, w którym zamieszkuje w Holandii. Ustalenie bowiem, że mieszkanie, w którym tam zamieszkuje, stanowi jej własność, pozwoliłoby uznać, że to z tamtym miejscem związane jest jej centrum życiowe. Dla wyjaśnienia powyższych okoliczności niewątpliwie organ winien, jak zostało wyżej wskazane, przeprowadzić dowód z przesłuchania zawnioskowanych przez pełnomocnika skarżącej świadków, ale także w sposób prawidłowy przeprowadzić dowód z oględzin lub ewentualnie innych dowodów, mając na względzie, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. za dowód należy dopuścić wszystko, co nie jest sprzeczne z prawem, a co może przyczynić się do wyjaśnienia okoliczności sprawy. W świetle powyższego, na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 205 tej ustawy, a zasądzona kwota stanowi sumę: wpisów od skargi oraz skargi kasacyjnej, opłaty kancelaryjnej z tytułu wniosku o sporządzenie uzasadnienia rozstrzygnięcia oraz koszty zastępstwa procesowego za obie instancje z uwzględnieniem opłaty skarbowej za jego udzielenie.