I OSK 1010/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2019-12-18
Skład orzekający: Elżbieta Kremer, Jolanta Sikorska, Jolanta Górska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wygaśnięcie prawa użytkowania nieruchomości, na podstawie którego wnioskodawca złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej to prawo, skutkuje bezprzedmiotowością postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji?Ratio decidendi
Wygaśnięcie prawa użytkowania nieruchomości, na podstawie którego wnioskodawca złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej to prawo, skutkuje utratą przez wnioskodawcę statusu strony postępowania i interesu prawnego w jego kontynuowaniu. W związku z tym, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, wszczęte na wniosek takiego podmiotu, staje się bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.Stan faktyczny
Gminna Spółdzielnia "S." otrzymała nieruchomość w użytkowanie na 40 lat. Po upływie tego terminu, Spółdzielnia złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej jej to prawo. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, wskazując na wygaśnięcie prawa użytkowania. Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. G., uznając, że wygaśnięcie prawa użytkowania pozbawiło Spółdzielnię statusu strony i interesu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. G., potwierdzając zasadność umorzenia postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1822/15 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem z 12 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1822/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G. (dalej również jako skarżący) na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju (dalej również jako Minister) z [...] sierpnia 2015 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z [...] listopada 1971 r., nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. przekazało Gminnej Spółdzielni "S." (dalej także jako Spółdzielnia) w użytkowanie na czas nie dłuższy niż 40 lat, z przeznaczeniem dla wykonywania zadań gospodarczych, nieruchomość położoną w B., przy ul. W. [...] o powierzchni 274 m2. Nieruchomość ta została uprzednio objęta zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] grudnia 1953 r., nr [...] o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "[...]" a następnie przejęta na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1964 r., nr [...].
Decyzją z [...] stycznia 2001 r., nr [...] Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia z [...] grudnia 1953 r. oraz orzeczenia z [...] czerwca 1964 r.
Gminna Spółdzielnia "S." w B. złożyła w 2007 r. do Wojewody Łódzkiego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] listopada 1971 r., wskazując, że młyn znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości jest nieczynny od 2000 r., zaś Spółdzielnia jest zainteresowana jego przekazaniem innemu podmiotowi w celu przyspieszenia procesu likwidacji.
Pismem z 20 marca 2014 r. Spółdzielnia poinformowała organ, że z uwagi na upływ okresu, na jaki przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie - wniosek jej należy uznać jako nieważny.
Decyzją z [...] czerwca 2014 r., nr [...] Wojewoda Łódzki umorzył w całości - jako bezprzedmiotowe - postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z 1971 r. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie zaszła przesłanka umorzenia postępowania z art. 105 § 1 k.p.a., albowiem prawo użytkowania na rzecz Spółdzielni wygasło w 2011 r. W konsekwencji organ uznał, że odpadł cel, dla którego został złożony przedmiotowy wniosek w trybie art. 156 k.p.a., co jego zdaniem stanowi podstawę do umorzenia przedmiotowego postępowania nadzorczego na podstawie ww. przepisu.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyli M. G., M. B., H. P. oraz K. B., zarzucając Wojewodzie Łódzkiemu naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. przez umorzenie postępowania w sytuacji, gdy odwołujący byli zainteresowani wydaniem decyzji merytorycznej w sprawie.
Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego z [...] czerwca 2014 r.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda umorzył postępowanie w sprawie ze względu na odpadnięcie celu, dla którego został złożony wniosek przez Gminną Spółdzielnię "S." w B. o stwierdzenie nieważności decyzji. Jak wynika z decyzji z [...] listopada 1971 r. nieruchomość położona ul. W. o powierzchni 274 m2, zabudowana młynem gospodarczym została przekazana Spółdzielni w użytkowanie na okres nie dłuższy niż 40 lat. W piśmie z 20 marca 2014 r. Spółdzielnia uznała swoje pismo z 2006 r. za "nieważne" (zapewne w znaczeniu "nieistotne" albo "niezasadne"), wskazując na odpadnięcie celu, dla którego zostało wniesione.
Zdaniem Ministra powyższe stanowisko jest błędne. Wygaśnięcie prawa użytkowania nastąpiło na skutek upływu okresu, na jaki prawo to zostało ustanowione. Stwierdzenie nieważności decyzji pociąga za sobą dalej idące skutki prawne, prowadząc do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc - co w konsekwencji oznacza również odwrócenie skutków prawnych zakwestionowanej decyzji od dnia jej wydania. Odpadnięcie celu, któremu miał służyć wniosek, samo w sobie nie ma żadnego znaczenia prawnego na gruncie art. 105 § 1 k.p.a. i nie prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania.
Mając jednak na uwadze fakt, że Gminna Spółdzielnia "S." w B. wywodziła swoją legitymację (interes prawny) w sprawie z faktu, że przysługiwało jej prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości na podstawie decyzji z [...] listopada 1971 r., organ odwoławczy doszedł do przekonania, że wygaśnięcie prawa użytkowania w 2011 r. spowodowało utratę przez Spółdzielnię statusu strony w postępowaniu, a co za tym idzie, niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania wniosku. Wydanie decyzji merytorycznej na wniosek podmiotu niebędącego stroną (w przypadku niezgłoszenia wniosku przez strony) skutkowałoby wadliwością określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydaniem decyzji bez podstawy prawnej. W celu merytorycznego rozpoznania wniosku wszczynającego postępowanie niezbędne jest zachowanie legitymacji przez wnioskodawcę do końca trwania postępowania, względnie wejście w jego miejsce innego podmiotu (następcy prawnego), co nie nastąpiło w rozważanym przypadku. Brak legitymacji wnioskodawcy stanowi zaś podstawę do umorzenia prowadzonego postępowania, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli M. B., H. P., K. B. i M. G.. Zdaniem skarżących w sprawie nie zaszła bezprzedmiotowość postępowania, gdyż są oni stronami postępowania administracyjnego jako spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości położonej przy ul. W. w B.
Minister Infrastruktury i Rozwoju w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 8 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargi H. P., M. B. i K. B.
Oddalając skargę M. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w niniejszej sprawie, z uwagi na upływ terminu, na który Spółdzielni zostało przyznane prawo użytkowania, wnioskodawca (Spółdzielnia), który w momencie składania wniosku posiadał interes prawny we wniesionym żądaniu, utracił go w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Zdaniem tego Sądu wyżej opisana sytuacja jest podobna do sytuacji uregulowanej w art. 61a § 1 k.p.a., w związku z czym Sąd ten przytoczył też orzecznictwo sądów administracyjnych w kontekście jego zastosowania.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzja, na mocy której wnioskodawca postępowania administracyjnego uzyskał prawo użytkowania do przedmiotowego gruntu, zrealizowała się w 2011 r., a przyznane tym aktem prawo wygasło. Spółdzielnia nie posiada już zatem interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej jej ww. prawo. Powyższa konstatacja wynika przede wszystkim z faktu, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istotę interesu prawnego upatruje się w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli aktu, w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków, przed naruszeniami dokonanymi tym aktem. O tym, czy dany podmiot jest stroną danego postępowania administracyjnego, nie decyduje sama wola, czy subiektywne przekonanie danej osoby, a nawet - dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim – lecz okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny". Treścią pojęcia interesu prawnego jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować.
Sąd ten podniósł, że z chwilą wygaśnięcia przysługującego Spółdzielni prawa użytkowania utraciła ona możliwość domagania się stwierdzenia nieważności decyzji ustanawiającej to prawo, dlatego nie mając żadnych praw do nieruchomości, nie mogła nadal skutecznie popierać swojego żądania. Nie istnieje bowiem żaden przepis prawa materialnego, z którego wynikałoby uprawnienie Spółdzielni do domagania się konkretyzacji jej uprawnień lub obowiązków w stosunku do zrealizowanego aktu.
Ponadto Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że postępowanie w trybie nadzorczym zostało wszczęte na wniosek Spółdzielni pismem z 10 maja 2007 r., na podstawie art. 157 § 2 k.p.a., a zgodnie z tą regulacją postępowanie w sprawie nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Skoro postępowanie zostało wszczęte na wniosek, a nie z urzędu, a wnioskodawca utracił legitymację do uczestniczenia w postępowaniu, to organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w sprawie wystąpiły przesłanki podmiotowe do jego umorzenia. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. m.in. w sytuacji, gdy strona postępowania administracyjnego utraciła przymiot, o którym mowa w art. 28 k.p.a., a tak właśnie stało się w niniejszej sprawie. Powyższe przepisy odnoszą się również do postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Z powyższych przyczyn za niezasadne Sąd ten uznał zarzuty skargi, iż skarżący mieli interes w tym postępowaniu. Sąd wskazał, że strona skarżąca, chcąc zainicjować kontrolę nadzorczą aktu z 1971 r., może wystąpić z własnym wnioskiem i wykazać swój interes prawny w postępowaniu, a wówczas organ będzie zobowiązany zbadać to orzeczenie w ww. trybie.
Sąd pierwszej instancji uznał, że w zaskarżonej decyzji organ wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy, zasadnie uznał za konieczne umorzenie postępowania oraz prawidłowo i wyczerpująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, w związku z czym oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. G. reprezentowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra i poprzedzającej ją decyzji Wojewody ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 28 i art. 157 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; dalej "k.p.a.") i w konsekwencji brak uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] czerwca 2014 r. nr [...], podczas gdy obie ww. decyzje naruszały prawo poprzez bezzasadne uznanie, że:
a) obojętnym dla postępowania jest fakt, iż dotyczy ono interesu prawnego skarżącego M. G., w sytuacji gdy M. G. jako spadkobierca właścicieli nieruchomości położonej w B. przy ul. W. jest stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej w B. z [...] listopada 1971 r. znak [...] oraz w sytuacji gdy M. G. przyłączył się do wniosku Gminnej Spółdzielni "S." w B. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] listopada 1971r. i wniosek ten cały czas popiera;
b) upływ terminu, na który na mocy ww. decyzji z [...] listopada 1971 r. znak [...] Gminnej Spółdzielni "S." w B. przyznane zostało prawo użytkowania nieruchomości, spowodował utratę przez Spółdzielnię statusu strony postępowania, podczas gdy strona postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w sprawie przekazania nieruchomości w użytkowanie są strony postępowania zwykłego, tj. podmioty, które przekazują i którym przekazano w użytkowanie nieruchomość, a także każdy, kto ma tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, a upływ terminu, na jaki zostało przyznane prawo użytkowania nie ma wpływu na występowanie u ww. podmiotów statusu strony postępowania o stwierdzenie nieważności;
2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w konsekwencji brak uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Łódzkiego z [...] czerwca 2014 r. nr [...], podczas gdy obie ww. decyzje naruszały prawo poprzez bezzasadne umorzenie jako bezprzedmiotowego postępowania o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z [...] listopada 1971 r. znak [...], w sytuacji gdy skarżący M. G. jest stroną postępowania o stwierdzenie nieważności, przyłączył się do wniosku Gminnej Spółdzielni "S." w B. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z [...] listopada 1971 r. i wniosek ten cały czas popiera oraz w sytuacji, gdy Gminna Spółdzielnia "S." w B. nie utraciła statusu strony postępowania, a w konsekwencji nie doszło do spełnienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania i nie zachodzi niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności.
W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie rozwinął powyższe zarzuty.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Z prawidłowych i niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, że decyzją z [...] listopada 1971 r., nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. przekazało Gminnej Spółdzielni "S." (dalej także jako Spółdzielnia) w użytkowanie na czas nie dłuższy niż 40 lat, z przeznaczeniem dla wykonywania zadań gospodarczych, nieruchomość położoną w B., przy ul. W. o powierzchni 274 m2. Nieruchomość ta została uprzednio objęta zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] grudnia 1953 r., nr [...] o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "[...]", a następnie przejęta na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1964 r., nr [...].
Następnie decyzją z [...] stycznia 2001 r., nr [...] Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia z [...] grudnia 1953 r. oraz orzeczenia z [...] czerwca 1964 r.
Gminna Spółdzielnia "S." w B. złożyła 10 maja 2007 r. do Wojewody Łódzkiego wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z [...] listopada 1971 r., podnosząc, że młyn znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości jest nieczynny od 2000 r., zaś Spółdzielnia jest zainteresowana jego przekazaniem innemu podmiotowi w celu przyspieszenia procesu likwidacji. W tej sytuacji Wojewoda Łódzki wszczął postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z [...] listopada 1971 r. na wniosek Gminnej Spółdzielni "S." w B., o czym zawiadomił spadkobierców byłego właściciela ww. nieruchomości położonej w B., przy ul. W., w tym m.in. skarżącego kasacyjnie M. G.
Następnie pismem z 20 marca 2014 r. Spółdzielnia poinformowała organ, że z uwagi na upływ okresu, na jaki przedmiotowa nieruchomość została oddana jej w użytkowanie ww. decyzją z [...] listopada 1971 r., wniosek jej należy uznać "jako nieważny".
Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, prawidłowo w tych okolicznościach sprawy Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro decyzja, na mocy której wnioskodawca postępowania administracyjnego (Spółdzielnia), uzyskał prawo użytkowania do przedmiotowego gruntu, zrealizowała się w 2011 r., a przyznane tym aktem prawo wygasło, to wnioskodawca ten (Spółdzielnia) nie posiada już zatem interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji, przyznającej jej ww. prawo. Z chwilą bowiem wygaśnięcia przysługującego Spółdzielni prawa użytkowania utraciła ona możliwość domagania się stwierdzenia nieważności decyzji ustanawiającej to prawo, w związku z czym, nie mając żadnych praw do nieruchomości, nie mogła ona nadal skutecznie popierać swojego żądania. Trafnie Sąd pierwszej instancji zauważą, że nie istnieje żaden przepis prawa materialnego, z którego wynikałoby uprawnienie Spółdzielni do domagania się konkretyzacji jej uprawnień lub obowiązków w stosunku do zrealizowanego aktu. Nie istnieje w tym przypadku interes prawny wnioskującej o stwierdzenie nieważności orzeczenia, który ma charakter osobisty, własny, indywidualny, konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny, a nie ewentualny (J. Borkowski, Komentarz do art. 28 kpa., w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, SIP Legalis, nb. 2 i 7 s. 174-175, 181, wraz z powołaną tam literaturą i orzecznictwem).
Istotne w sprawie jest, że postępowanie w trybie nadzorczym zostało wszczęte na wniosek Spółdzielni pismem z dnia 10 maja 2007 r., na podstawie art. 157 § 2 k.p.a., zgodnie z którym postępowanie w sprawie nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Prawidłowo w tych okolicznościach przyjęto, że skoro wnioskodawca utracił legitymację do uczestniczenia w postępowaniu wskutek tego, że wobec upływu czasu zrealizował prawo przyznane mu do przedmiotowej nieruchomości ww. decyzją z [...] listopada 1971 r., w związku z czym nie mógł już nadal popierać wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, a postępowanie administracyjne zostało wszczęte na jego wniosek, a nie z urzędu, to organ musiał uwzględnić powyższe fakty i uznać, że wystąpiły przesłanki podmiotowe do umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z [...] listopada 1971 r. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., m.in. w sytuacji, gdy strona postępowania administracyjnego utraciła przymiot, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Zauważyć należy, że do trybu nadzwyczajnego jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji w zakresie nieuregulowanym przepisami art. 156-159 k.p.a. mają zastosowanie przepisy regulujące postępowanie zwykłe, zatem również art. 105 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. (§ 1). Bezprzedmiotowość postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma miejsce wówczas, gdy brak jest obowiązującej w obrocie prawnym decyzji lub wyłączona zostanie dopuszczalność weryfikacji decyzji w tym nadzwyczajnym trybie postępowania. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji zauważa, że taka sytuacja wystąpiła w kontrolowanym w sprawie postępowaniu administracyjnym, bowiem wyłączona została dopuszczalność weryfikacji wskazanej decyzji, gdyż podmiot na żądanie którego zostało wszczęte postępowanie, utracił legitymację do udziału w nim.
W tej sytuacji za niezasadny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, bez znaczenia w sprawie pozostawała okoliczność, że skarżący kasacyjnie, będąc spadkobiercą byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości, był zawiadomiony jako strona przez organ nadzoru o wszczęciu niniejszego postępowania nadzorczego, skoro postępowanie toczyło się na wniosek Spółdzielni. Z akt sprawy nie wynika, by w toku postępowania nadzorczego podejmował jakiekolwiek czynności zmierzające do popierania wniosku Spółdzielni. Trafnie zauważa Sąd pierwszej instancji, że decyzja, będąca przedmiotem postępowania nadzorczego z [...] listopada 1971 r., na mocy której wnioskodawca postępowania administracyjnego, uzyskał prawo użytkowania do przedmiotowego gruntu, zrealizowała się w 2011 r., a przyznane tym aktem prawo wygasło. Spółdzielnia nie posiada już zatem interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji, przyznającej jej ww. prawo. Utraciła przymiot strony niniejszego postępowania, a postępowanie to toczyło się na jej wniosek.
Prawidłowo Sąd pierwszej instancji zauważa, że zgodnie z art. 28 kpa. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istotę interesu prawnego upatruje się w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli aktu, w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków, przed naruszeniami dokonanymi tym aktem. O tym, czy dany podmiot jest stroną danego postępowania administracyjnego, nie decyduje sama wola, czy subiektywne przekonanie danej osoby, a nawet - dopuszczenie jej przez organ do udziału w nim – lecz okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danej osoby jako "interes prawny". Treścią pojęcia interesu prawnego jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować.
Skoro postępowanie nadzorcze w niniejszej sprawie toczyło się na wniosek podmiotu, który utracił przymiot strony, to prawidłowo organ nadzoru umorzył postępowanie nadzorcze na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. mającym zastosowanie także do postępowania nadzorczego. Bez znaczenia w tej sytuacji pozostaje okoliczność, że wnoszący skargę kasacyjną miał interes prawny w tym postępowaniu. Trafnie zauważa Sąd pierwszej instancji, że strona skarżąca, chcąc zainicjować kontrolę nadzorczą ww. decyzji z [...] listopada 1971 r. może wystąpić z własnym wnioskiem i wykazać swój interes prawny w postępowaniu, a wówczas organ będzie zobowiązany zbadać to orzeczenie w powołanym trybie.
W tej sytuacji za niezasadne także uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 28 i art. 157 § 2 k.p.a.
Skoro zatem zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło