II GZ 378/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "A." Sp. z o.o. w organizacji na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Po 1891/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi "A." Sp. z o.o. w organizacji na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Po 1891/14, odmówił "A." Sp. z o.o. w organizacji przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. I Sąd I instancji podniósł, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, złożonym na urzędowym formularzu powołała ogólnikowe i nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż kapitał zakładowy skarżącej spółki wynosi 5.000 zł, przy czym na mocy uchwały wspólników może zostać on podwyższony w terminie do 31 grudnia 2021 r. do łącznej kwoty 2.000.000 zł. Zgodnie z oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, według bilansu strata spółki za ostatni rok obrotowy wynosi 150.000 zł. Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. zobowiązano wnioskodawczynię do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), poprzez przedłożenie szeregu wymienionych w wezwaniu dokumentów odnoszących się do jej sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżąca spółka nie zareagowała na powyższe wezwanie. Sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że skarżąca pomimo wezwania, nie uzupełniła oświadczenia złożonego we wniosku poprzez przedłożenie dokumentów wskazanych w zarządzeniu referendarza sądowego. Sąd I instancji podkreślił, iż nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Rolą zainteresowanego jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. WSA podniósł również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powołać się tylko na niedysponowanie aktualnie środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że ich nie ma, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, iż skarżąca nie udowodniła spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia konkretnych, wskazanych w wezwaniu dokumentów źródłowych obrazujących jej aktualną sytuację materialną - czego nie uczyniła. W konsekwencji niewyjaśnione pozostały okoliczności istotne dla oceny jej realnych możliwości finansowych oraz stanu majątkowego. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym oraz o zwolnienie z opłat i kosztów sądowych w całości, z uwagi na pogorszenie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady, a korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena wniosku została przeprowadzona w sposób prawidłowy, gdyż skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona, pomimo wezwania, nie przedłożyła konkretnych dokumentów źródłowych, obrazujących jej aktualną sytuację materialną. Tym samym spółka uniemożliwiła Sądowi zapoznanie się z jej rzeczywistą zdolnością płatniczą i stanem majątkowym. Ponadto za prawidłowe Naczelny Sąd Administracyjny uznaje stanowisko Sądu I instancji, zgodnie którym Sąd nie jest zobowiązany do poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy sam wnioskodawca uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów, umożliwiających pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony. W interesie wnioskodawcy leży bowiem takie udokumentowanie wniosku, które pozwoli Sądowi oceniającemu sytuację materialną podmiotu stwierdzenie jego zasadności i orzeczenie zgodnie z żądaniem. W rozpoznawanej sprawie podkreślić zatem należy, że w sytuacji, gdy wnioskująca o przyznanie prawa pomocy spółka nie wypełniła wezwania sądu do przedłożenia informacji i danych obrazujących jej możliwości finansowe, Sąd oceniający złożony wniosek nie mógł stwierdzić, że po stronie wnioskodawcy występują ustawowe przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przemawiające za uwzględnieniem żądania strony. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.