III SA/Gd 726/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Felicja Kajut Protokolant starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 stycznia 2016 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kwotę 1384,02 zł. (jeden tysiąc trzysta osiemdziesiąt cztery złote dwa grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 20 czerwca 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 14 stycznia 2016 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 kwietnia 2013 r. nr [...] w sprawie rejestracji pojazdu. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: J. K. pismem z dnia 29 marca 2013 r. wniósł do Prezydenta Miasta [...] o rejestrację pojazdu marki Honda CRV, nr VIN: [...], rok produkcji 2008. Do wniosku załączył m.in. umowę kupna sprzedaży w/w pojazdu z dnia 29 marca 2013 r. zawartą między [...] Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (w imieniu której działał J. K.) a J. K. Decyzją z dnia 8 kwietnia 2014 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] zarejestrował pojazd marki Honda CRV. W dniu 16 kwietnia 2015 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wpłynął datowany na dzień 13 kwietnia 2015 r. wniosek [...] Sp. z o.o. o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 kwietnia 2013 r. nr [...]. Jako podstawę prawną wniosku powołano przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w/w pojazd zarejestrowano na podstawie nieważnej umowy sprzedaży tego pojazdu. Zdaniem strony, umowa ta jest bezwzględnie nieważna skutkiem niezastosowania się do zasad określonych w art. 210 § 1 kodeksu spółek handlowych na podstawie art. 58 k.c. Zwrócono uwagę, że członek zarządu – J. K. - zawarł umowę sprzedaży pojazdu "z samym sobą". Decyzją z dnia 14 stycznia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 kwietnia 2013 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zaskarżona decyzja nie zawiera wad uzasadniających stwierdzenie jej nieważności, która to instytucja jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 k.p.a. Istotne jest bowiem, że instytucja ta może mieć zastosowanie jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., które to wady muszą wystąpić w chwili wydawania decyzji, a takich wad w decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 kwietnia 2013 r. Kolegium nie dostrzega. Ponadto w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nadzoru nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym, gdyż w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej organ orzeka jako organ kasacyjny. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest odrębnym od postępowania zwyczajnego postępowaniem nadzwyczajnym, które nie może być poświęcone ponownej ocenie zasadności dokonanych rozstrzygnięć merytorycznych. [...] Sp. z o.o. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia 20 czerwca 2016 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 14 stycznia 2016 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją prawa procesowego, której celem jest weryfikacja decyzji administracyjnej i w konsekwencji możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego w przypadku, gdy jest ona obciążona najpoważniejszymi wadami. Jedną z tych wad jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Skarżąca spółka upatruje rażącego naruszenia prawa w tym, że J. K. nie był właścicielem pojazdu w chwili składania wniosku o rejestrację, albowiem nie przedstawił wymaganego prawem dokumentu poświadczającego jego prawo do tej rzeczy. Przepis, który w ocenie spółki został naruszony w sposób rażący to art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z tymi przepisami w brzmieniu obowiązującymi na dzień rejestracji pojazdu, rejestracji dokonuje się na wniosek właściciela (art. 73 ust. 1), który ma obowiązek dołączyć do wniosku dokumenty, o których mowa w art. 72 ust. 1. Kolegium zgadza się z wcześniej wyrażonym stanowiskiem, że spółka upatruje podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w niewłaściwej ocenie dowodu znajdującego się w aktach sprawy, tj. umowy sprzedaży pojazdu. Aby stwierdzić tę wadę konieczne byłoby przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem byłaby ocena umowy sprzedaży. Tymczasem w postępowaniu nieważnościowym ocenia się nie dowody, a decyzję. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Kolegium, sytuacja taka nie zachodzi, albowiem sama decyzja nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem [...] Sp. z o.o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając naruszenie: 1) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie stanowiska strony oraz zgłoszonych przez stronę dowodów zawartych piśmie z dnia 14 stycznia 2016 r., złożonego w terminie wyznaczonym przez organ do zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzeniu się co do treści zebranego materiału dowodowego, przed wydaniem decyzji; 2) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez całkowity brak ustosunkowania się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz w piśmie złożonym przez stronę w toku postępowania; 3) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy zachodzi rażące naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie rejestracji pojazdu na rzecz osoby, która nigdy nie nabyła własności pojazdu, a naruszenie przepisów ma charakter oczywisty i nie wymaga przeprowadzania postępowania dowodowego; 4) art. 73 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym poprzez brak dostrzeżenia rażącego naruszenia powyższych przepisów przez Prezydenta Miasta [...] w decyzji objętej postępowaniem nadzwyczajnym, poprzez wydanie decyzji o rejestracji pojazdu na rzecz osoby nie będącej właścicielem pojazdu oraz braku dokumentu stwierdzającego dowód własności pojazdu; 5) art. 210 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. 2013 r. poz. 1030 ze zm.), w związku z art. 58 ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. 2014 r., poz. 121 ze zm.), poprzez pominięcie skutków prawnych bezwzględnej nieważności czynności prawnej sprzedaży pojazdu dokonanej w imieniu spółki z o.o. z samym sobą oraz z naruszeniem zasad składania oświadczeń woli. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. z 2016 r., poz. 718; dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznanie sprawy wymaga w pierwszej kolejności powołania przepisów prawa istotnych dla postępowania nadzwyczajnego. Stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23; dalej jako k.p.a.), organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W doktrynie prawa administracyjnego koncepcję wadliwości decyzji wyprowadza się przy uwzględnieniu dwu podstawowych wartości: praworządnego działania administracji publicznej i ochrony praw nabytych na podstawie działania administracji publicznej (art. 7 i 2 Konstytucji RP). Stwierdzając nieważność decyzji organ administracyjny wskazuje na jej wadliwość od dnia wydania, a więc ze skutkiem ex tunc. Przy czym rozstrzyga wyłącznie o nieważności decyzji, a nie jest uprawniony rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Bez wątpienia, podkreślić należy, że postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, w przeciwieństwie do postępowania zwyczajnego, nie służy załatwieniu sprawy. Jego celem nie jest orzekanie o obowiązkach i prawach strony, wynikających z administracyjnego prawa materialnego ale zbadanie orzeczenia wydanego w postępowaniu zwykłym pod kątem zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W tym trybie mogą być wyeliminowane nie wszystkie wady decyzji a jedynie te, które spełniają przesłanki ww. przepisu. Sprawa niniejsza dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z wyjaśnieniem NSA w wyroku z dnia 23 października 2015 r., I OSK 127/14 (na które wskazuje również organ, rażące naruszenie w rozumieniu powołanego przepisu, to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej. Przepisem prawa materialnego, który stanowił podstawę uwzględnienia wniosku uczestnika postępowania o rejestrację pojazdu m-ki Honda CRV był art. 72 § 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.) zgodnie z którym rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela, starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania (siedzibę), wydając dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne oraz nalepkę kontrolną, jeżeli jest wymagana, z zastrzeżeniem ust. 2-5. Stosownie zaś do art. 73 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy rejestracji dokonuje się na podstawie: dowodu własności pojazdu [...]. Z przepisów tych wynika, że jedną z istotnych okoliczności, wymagających wyjaśnienia w postępowaniu w sprawie rejestracji pojazdu (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) jest ustalenie, czy osoba na rzecz której ma być dokonana rejestracja, jest właścicielem pojazdu. W ocenie Sądu rażącego naruszenia prawa upatrywać należałoby w sytuacji, gdyby umowa kupna sprzedaży z dnia 29 marca 2013 roku była bezwzględnie nieważna. W takim wypadku nie doszłoby do przejścia prawa własności pojazdu na rzecz J. K. Tym samym jego wniosek o rejestrację pojazdu nie mógłby być uwzględniony. Sąd podziela stanowisko orzecznictwa, że w postępowaniu nadzwyczajnym co do zasady organ nie prowadzi postępowania wyjaśniającego. Jednakże w sytuacji jaką podnosi skarżąca, zważywszy okoliczności tej sprawy, rzeczą organu było uzyskanie dokumentu potwierdzającego stanowisko strony skarżącej. Zauważyć bowiem należy, że na drodze postępowania cywilnego skarżąca wykazać mogła, że nie doszło do przejścia prawa własności . Zdaniem Sądu w takim wypadku organ powinien zawiesić niniejsze postępowanie do czasu uzyskania przez skarżącą rozstrzygnięcia przez sąd (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.). Nie można bowiem podzielić poglądu organu, że mamy w tym wypadku do czynienia z inną oceną materiału dowodowego w sprawie. Aby rozstrzygnąć niniejsze postępowanie organy powinny mieć pewność, że umowa kupna sprzedaży stanowiąca podstawę przeniesienia prawa własności jest zgodna z prawem. W przeciwnym wypadku rejestracja dokonana została z rażącym naruszeniem art. 72 ustawy Prawo o ruchu drogowym, gdyż organ dokonałby rejestracji nie na rzecz osoby, która jest właścicielem pojazdu. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718) orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł mając za podstawę art. 200 P.p.s.a. w zw. z art.209 w/w ustawy. Stawka należna tytułem wynagrodzenia radcy prawnego została określona na podstawie § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r. poz. 1804) zaś koszt dojazdu pełnomocnika na rozprawę na podstawie złożonego spisu. Sąd rozpoznający sprawę podziela bowiem stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 12.06.2014 r. I OSK 289/14, że zgodnie z art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym zalicza się obok wynagrodzenia pełnomocnika także wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego. Koszt dojazdu na rozprawę wskazanego w tym przepisie pełnomocnika jest takim wydatkiem. W dalszym toku postępowania organy winny uwzględnić w/w rozważania koncentrujące się wokół prawidłowości postępowania stanowiącego podstawę wydania poprawnego rozstrzygnięcia administracyjnego.