I SA/Wa 1518/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO) decyzją z [...] lipca 2016 r., po rozpoznaniu odwołania A. B., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] maja 2016 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na następujące okoliczności sprawy. Wójt Gminy S. decyzją z [...] maja 2016 r. odmówił A. B. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – M. B. urodzoną 6 sierpnia 1999 r. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskiem z 18 maja 2016 r. A. B. wystąpiła o przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko w wieku poniżej 18 roku życia. Rodzina wnioskodawczyni składa się z dwóch osób. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195) świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku jednego dziecka świadczenie to będzie przysługiwało, jeśli dochód na osobę w rodzinie nie przekraczał w 2014 r. kwoty 800 zł, chyba że członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne. Organ I instancji ustalił, że dochód miesięczny wnioskodawczyni wyniósł w 2014 r. [...] zł na osobę w rodzinie. W ocenie Wójta z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, które w przypadku A. B. wynosi 800 zł na osobę w rodzinie, nie jest możliwe przyznanie w/w świadczenia. Od tej decyzji A. B. wniosła odwołanie argumentując, że jest w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a zaskarżona decyzja jest rażąco niesprawiedliwa, ponieważ sama wychowuje córkę, a ojciec dziecka nie płaci alimentów. SKO utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję stwierdziło, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu do dnia ukończenia 18 roku życia. W sytuacji, gdy w rodzinie jest jedno dziecko, warunkiem wypłaty świadczenia jest kryterium dochodowe. Kryterium dochodowe wynosi 800 zł na osobę w rodzinie, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1200 zł. Dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku 2014. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy pod pojęciem dochodu należy rozumieć dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, a pod pojęciem dochodu członka rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dochodem są: "przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne", a wg. pkt. 2 dochodem rodziny jest "przeciętny, miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy". W dwuosobowej rodzinie A. B. dochód w 2014 r. wyniósł [...] zł, co stanowi miesięcznie na osobę w rodzinie [...] zł i przekracza kryterium dochodowe, które wynosi 800 zł. SKO stwierdziło, że świadczenie wychowawcze nie ma charakteru uznaniowego. W przypadku jednego dziecka decyduje kryterium dochodowe, przy czym przekroczenie kryterium dochodowego nawet o [...]grosze, a także trudna sytuacja zdrowotna i materialna A. B. nie może uzasadniać przyznania świadczenia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] lipca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. B. Zaskarżonej decyzji zarzuciła zbyt formalistyczne przyjęcie kryterium dochodowego w rodzinie, co spowodowało, że przekroczenie dochodu w rodzinie skarżącej o [...] grosze było powodem odmowy wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy dochód ten należało zaokrąglić do pełnych złotych, co jest powszechnie przyjmowaną i zgodną z prawem formą postępowania. Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentu – zaświadczenia z [...] sierpnia 2016 r. wydanego przez Dom pomocy Społecznej w M. o wysokości jej wynagrodzenia za sierpień 2016 r., który to dokument otrzymała obecnie, a jej zdaniem ma on znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest o tyle nietrafna, że obecnie dochód na osobę w jej rodzinie wynosi [...] zł, a więc w chwili rozpoznawania tej sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zmieniła się diametralnie jej sytuacja faktyczna, co winno wpłynąć na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, gdyż spełnia ona kryterium dochodowe do otrzymania świadczenia wychowawczego na córkę M. B. Zdaniem skarżącej w dniu wydania zaskarżonej decyzji również spełniała kryterium dochodowe, albowiem jak powszechnie wiadomo kwoty takie zaokrągla się do pełnych złotych. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji R.P. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), "Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych." Natomiast art. 5 ust. 3 tej ustawy stanowi, że "Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł." Wprowadzenie kryterium dochodowego w przypadku "pierwszego dziecka", jako przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego, oznacza, że przynajmniej w tym wypadku świadczenie wychowawcze zbliżone jest do świadczeń społecznych lub rodzinnych, z natury rzeczy kierowanych do osób, najogólniej mówiąc (bo z pominięciem jeszcze innych kryteriów), niezamożnych. Nie ma tu oczywiście miejsca (ani potrzeby) na szczegółowe porównywanie świadczenia wychowawczego z poszczególnymi świadczeniami rodzinnymi lub świadczeniami z pomocy społecznej, ale jeśli celem świadczenia wychowawczego ("częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka") ustawodawca nie objął osób (o których mowa w art. 4 ust. 2), których dochód na osobę w rodzinie przekracza pewien ustalony przez ustawodawcę poziom, to porównania ze świadczeniami o charakterze społecznym wydają się być uprawnione. To zaś rodzi pewne implikacje na tle zasad konstytucyjnych. Wspomnieć bowiem należy, że np. w art. 106 ust. 3a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) ustawodawca przewidział, że "Zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie." Ustawodawca wprowadził więc w ustawie o pomocy społecznej pewne mechanizmy korygujące, czy uelastyczniające kryterium dochodowe, aby podstawowe cele pomocy społecznej nie zostały zaprzepaszczone. Tego typu mechanizmów zabrakło zaś w ustawie, która stanowiła podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto, w tej konkretnej sprawie, z powodu długotrwałej choroby skarżącej, a następnie rehabilitacji (zob. zaświadczenie dołączone do skargi), jej realny dochód w 2016 r. (kiedy podejmowana była zaskarżona decyzja) uległ obniżeniu w porównaniu do roku 2014, a zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r., dochody z 2014 roku stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w pierwszym okresie świadczeniowym. Przy czym powód obniżenia dochodu skarżącej nie mieści się w żadnej z kategorii utraty dochodu, w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy. Mając to wszystko na uwadze, a dodatkowo fakt, że skarżąca samotnie wychowuje dziecko, sąd uznał, że przekroczenie w tym wypadku kryterium dochodowego o [...] grosze nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, gdyż byłoby to rażąco niesprawiedliwe i niweczyłoby cele ustawy określone w jej art. 4 ust. 1, w sposób zupełnie nieproporcjonalny do powodu, dla którego wprowadzona została przesłanka kryterium dochodowego (jak wspomniano wyżej, świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko pozostaje w związku z zamożnością świadczeniobiorcy). Sąd uznał zatem, że zaskarżona decyzja narusza art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r., wykładany w zgodzie z art. 2 Konstytucji R.P., na co wpływ miały zarówno wskazane wyżej elementy systemowe, związane z charakterem świadczenia wychowawczego, jak i realna sytuacja skarżącej z chwili wydawania zaskarżonych decyzji. Zastrzec przy tym należy, że wszelkie kwestie konstytucyjne rozważane w tej sprawie, sąd rozstrzygnął na gruncie tego indywidualnego przypadku (jednostkowo), będąc zobowiązanym w procesie stosowania prawa do takiej wykładni przepisów, aby pozostawała ona w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi (por. art. 8 Konstytucji). Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zobowiązany będzie wziąć pod uwagę wykładnię prawa przedstawioną wyżej przez sąd.