II OZ 1364/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 września 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 115/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G. F. na uchwałę Rady Gminy w Mysłakowicach z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części obszaru wsi B. w Gminie M. postanawia: oddalić zażalenie Skarżący G. F. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że aktualnie nie dysponuje wolną kwotą pieniężną umożliwiającą ponoszenie wydatków na pełnomocnika z wyboru. Otrzymywane świadczenie emerytalne w kwocie 1235,68 zł przeznacza na konieczne utrzymanie oraz lekarstwa. Podał, że jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni ewidencyjnej około 19 ha, obciążonych hipoteką na kwotę 45000 DM nieużytków i drogi oraz nieruchomości zabudowanej (ruiny pałacu z zabudowaniami folwarcznymi) oddanej w nieodpłatne użytkowania stowarzyszeniu. Następnie w odpowiedzi na wezwanie wystosowane przez Referendarza sądowego o udzielenie dodatkowych wyjaśnień skarżący w piśmie z dnia 6 kwietnia 2017 r. wskazał, że ma 70 lat i jako emeryt nie składa zeznania podatkowego, jest w trakcie leczenia szpitalnego, nie posiada oszczędności, część nieruchomości rolnej wskazanej we wniosku jest nieużytkiem położonym na terenie zalewowym, natomiast ewentualne środki uzyskane ze wsparcia bezpośredniego dla rolników przeznacza na rekultywację i meliorację tych terenów. Skarżący nie korzysta z pomocy państwa, a z tytułu użyczenia ruin pałacu nie uzyskuje żadnych dochodów. W załączeniu do tego pisma procesowego skarżący przesłał dokument sporządzony w języku niemieckim. Wezwany do przedłożenia urzędowego tłumaczenia tego dokumentu stwierdził, że z uwagi na wielość postępowań toczących się z jego udziałem przed Sądem nie jest w stanie stwierdzić, o który dokument chodzi. Postanowieniem z dnia 22 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 115/16 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia i wniósł o jego uchylenie (zmianę) oraz przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie zgodnie z zarządzeniem sędziego z dnia 12 lipca 2017 r. wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia w Sądzie następujących dokumentów: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatni rok (skarżący oświadczył, że pobiera emeryturę, co oznacza, że otrzymuje druki PIT-40A) składanych w Polsce i w Niemczech; 2) wyciągi z posiadanych rachunków bankowych polskich i zagranicznych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) oświadczenia, jakie są miesięczne koszty utrzymania skarżącego (konkretne kwoty i o ile to możliwe kopie odcinka emerytury oraz dowodów opłat za wyżywienie, leki, środki higieny, gaz, opał, energię elektryczną, internet, czynsz za mieszkanie itp.), w tym jakie są koszty leczenia w Niemczech i z czego skarżący koszty te pokrywa; 4) oświadczenia, jak wygląda sytuacja rodzinna skarżącego, bowiem we wniosku podał, że nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku "dla siebie i rodziny"; 5) oświadczenia, jak wygląda sytuacja mieszkaniowa skarżącego, a w szczególności w jakim trybie i na jakich zasadach skarżący dysponuje "mieszkaniem socjalnym". W wezwaniu pouczono, że wyjaśnień należy udzielić w ciągu 7 dni na piśmie pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas złożonych dokumentów. Wezwanie doręczono w dniu 8 sierpnia 2017 r., jednak w wyznaczonym terminie skarżący nie udzielił żądanych wyjaśnień. Natomiast w dniu 21 sierpnia 2017 r. do akt sądowych wpłynęło pismo osoby upoważnionej przez skarżącego do odbioru przesyłek na poczcie z informacją, że z uwagi na przebywanie skarżącego w szpitalu, osoba ta nie jest w stanie przekazać skarżącemu odebranej przez siebie przesyłki. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 8 września 2017 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji pozwalającej ustalić prawdziwość podanych przez siebie danych, zgodnie z którymi jedynym dochodem skarżącego jest emerytura w wysokości 1236,68 zł, którą w całości przeznacza na konieczne utrzymanie, w tym zakup żywności i innych artykułów życia codziennego oraz niezbędne lekarstwa (natomiast ewentualne środki uzyskane ze wsparcia bezpośredniego dla rolników przeznacza na rekultywację i meliorację części nieruchomości rolnej wskazanej we wniosku). Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających te twierdzenia, jak również nie ujawnił informacji o dochodach za rok ubiegły, informacji o posiadanych rachunkach bankowych oraz odcinka emerytury. Skarżący wskazał wprawdzie, że przebywa w szpitalu, co "uniemożliwia osobiste zaangażowanie w sprawie", co jednak budzi wątpliwości, ponieważ pisma procesowe składane przez skarżącego są wielostronicowe i ich sporządzenie przez skarżącego świadczy o znacznym osobistym zaangażowaniu w sprawę. Nawet jeśli skarżący przebywając w szpitalu nie dysponuje zeznaniami podatkowymi czy wyciągiem bankowym (co zrozumiałe), to nie podjął próby choćby przedłużenia terminu do przedłożenia tych dokumentów, którymi dysponuje, ale stwierdził, że zeznań podatkowych nie składa. Zdaniem Sądu argumentacja skarżącego świadczy o tym, że nie czerpie on ewentualnych środków pieniężnych ze składnika swego majątku, jakim jest nieruchomość zabudowana (ruiny pałacu z zabudowaniami folwarcznymi). Fakt ten nie może obciążać skutkami, tj. brakiem środków na ponoszenie kosztów postępowania sprawie, budżetu państwa, a w konsekwencji podatników. Sąd podniósł, że nie podważa oświadczenia skarżącego o chorobie i leczeniu szpitalnym, jednak sam ten fakt nie oznacza, że spełnione są przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, spoczywa na niej samej. Zażalenie na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 8 września 2017 r. złożył G. F. zarzucając naruszenie: • art. 7 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady praworządności i zakazu domniemania kompetencji, obowiązujących w polskim porządku prawnym, • art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP poprzez niesłuszne pozbawienie strony prawa do zaskarżania wyroku zapadłego w I instancji, a tym samym uniemożliwienie poddania weryfikacji jego merytorycznego rozstrzygnięcia, • art. 710 k.c. poprzez błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie, • art. 3 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe wykonywanie wymiaru sprawiedliwości polegające na rezygnacji z wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, • art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistością co doprowadziło do oddalenia skargi, a wyrażające się m.in. w dowolnym oraz błędnym ustaleniu, iż: wniosek skarżącego obejmował tylko i wyłącznie przyznanie mu prawa pomocy w całkowitym zakresie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w całości lub w części, skarżący uchylił się od wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób określony w doręczonym mu wezwaniu, skarżący poprzez fakt użyczenia nieruchomości organizacji pozarządowej wyzbył się możliwości czerpania środków pieniężnych ze składnika jego majątku, użyczona nieodpłatnie Stowarzyszeniu nieruchomość przynosiłaby dochody skarżącemu, skarżący mimo podeszłego wieku i złego stanu zdrowia posiada możliwości zarobkowe, emerytalne świadczenie skarżącego, które ten przeznacza w całości na bieżące utrzymanie, są wystarczające na pokrycie kosztów usług pełnomocnika fachowego w postępowaniu kasacyjnym, • art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak ustosunkowania się do powołanych dowodów w sprzeciwie, a tym samym zaniechanie przeprowadzenia dowodu z dokumentów na okoliczności w nich wskazane; • art. 134 § 1 poprzez pominięcie rozpatrzenia wszystkich zarzutów zawartych w sprzeciwie, • art. 243 § 1 poprzez błędną wykładnię, • art. 244 § 1 poprzez brak zastosowania, • art. 245 § 1 poprzez wadliwą wykładnię i brak zastosowania, • art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. poprzez brak przyznania skarżącemu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, • art. 255 p.p.s.a. poprzez wadliwe zastosowanie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji skarżący nie wskazał w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania, podnosząc jedynie że emerytura wystarcza mu na konieczne utrzymanie. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie uznał, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.