I OSK 645/15

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2016-12-02

Skład orzekający: Jolanta Rudnicka, Maciej Dybowski, Agnieszka Miernik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy spółka jawna, jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, ale posiadająca zdolność prawną, jest uprawniona do żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości?
Ratio decidendi
Spółka jawna, jako spółka osobowa nieposiadająca osobowości prawnej, nie jest podmiotem uprawnionym do żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Literalna wykładnia tego przepisu wyklucza takie uprawnienie, a próba rozszerzenia jego stosowania na spółki osobowe w oparciu o art. 331 Kodeksu cywilnego jest niedopuszczalna w sprawach dotyczących własności, gdzie należy stosować ścisłą wykładnię przepisów. Dodatkowo, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 marca 2015 r. (sygn. akt K 29/13) wskazał na niezgodność z Konstytucją przepisów przyznających uprawnienia do przekształcenia w sposób, który mógłby naruszać zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, co potwierdza brak legitymacji spółek jawnych do takiego żądania.
Stan faktyczny
Skarżąca spółka jawna złożyła wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa w prawo własności. Organy administracji odmówiły uwzględnienia wniosku, uznając, że spółka jawna nie jest osobą fizyczną ani prawną, a zatem nie jest uprawniona do żądania przekształcenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że spółka jawna, jako jednostka posiadająca zdolność prawną, powinna być traktowana na równi z osobami prawnymi i mieć prawo do przekształcenia. Wojewoda wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i oddalił skargę skarżącej spółki jawnej.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie NSA Maciej Dybowski del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 610/14 w sprawie ze skargi [...] Spółki Jawnej [...] w S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia od [...] Spółki Jawnej [...] w S. na rzecz Wojewody [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 7 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 610/14, na skutek skargi [...] Spółki jawnej [...] z siedzibą w S. (określanej dalej jako "skarżąca"), uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2014 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty B. z [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny: Skarżąca wnioskiem z 3 grudnia 2013 r. wniosła o przekształcenie w prawo własności przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa oznaczonej jako dz. nr [...] o pow. 58 m2, położonej przy ul. [...] w B.. We wniosku podała, że prawo użytkowania wieczystego ww. działki nabyła od M.P. i L. P. na podstawie aktu notarialnego umowy sprzedaży oraz warunkowej umowy sprzedaży z 2 września 2013 r. Starosta B. decyzją z [...] stycznia 2014 r., działając na podstawie art. 1 ust. 1 i 3, art. 3 ust. 1 pkt 1 i 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. z 2012 r. poz. 83), powoływanej dalej jako "ustawa", odmówił uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 1 ust 1 ustawy z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Prawo to przysługuje również osobom fizycznym i prawnym, które są następcami prawnymi ww. osób. Przedmiotowa nieruchomość na dzień 13 października 2005 r. oddana była w użytkowanie wieczyste osób fizycznych, a obecnie jej użytkownikiem wieczystym jest wnioskująca spółka jawna. W myśl jednak przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c." oraz ustaw szczególnych, spółki jawne nie są osobami prawnymi, podobnie jak spółki cywilne, partnerskie, komandytowe oraz komandytowo-akcyjne. W konsekwencji skarżąca nie jest osobą prawną, o której mowa w art. 1 ust. 1 i 3 ustawy, i nie może skutecznie żądać przekształcenia przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W ustawie o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości nie przewidziano przy tym prawa do przekształcenia jednostkom organizacyjnym nie będących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (o których mowa w art. 331 § 1 K.c.). W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy oraz art. 331 K.c. poprzez jego niezastosowanie. Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 331 K.c. do jednostek organizacyjnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Podniesiono ponadto, że za przyznaniem spółkom jawnym prawa do przekształcenia przemawia wymóg respektowania konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.; Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm., powoływanej dalej jako "Konstytucja"). Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2014 r., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy decyzję Starosty B.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy wynika, że z prawa do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości nie mogą skorzystać spółki jawne. Nie są one bowiem ani osobami fizycznymi ani osobami prawnymi. Są to spółki osobowe, którym obowiązujące przepisy nie przyznają osobowości prawnej. Przyznanie takiej osobowości powinno wynikać z wyraźnego szczególnego przepisu prawa (w związku z treścią art. 33 K.c.). Powoływany przez skarżącą art. 331 K.c. ma ogólny charakter i nie daje podstaw do poszerzenia katalogu podmiotów, którym przysługuje prawo do przekształcenia. Wojewoda podkreślił, że w doktrynie brak jednolitego stanowiska co do prawa żądania przekształcenia na rzecz spółek osobowych, natomiast powołane w odwołaniu wyroki wiążą jedynie w sprawach, w których zostały wydane. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając im naruszenie: – art. 1 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że spółka jawna nie jest podmiotem legitymowanym do występowania z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, – art. 331 K.c. w związku z art. 8 w związku z art. 22 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.s.h.", poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, którym ustawy przyznają zdolność prawną, w tym spółkom osobowym, nie przysługuje prawo żądania przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, – art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji dokonanie interpretacji prawa w sposób sprzeczny z przepisami Konstytucji, w szczególności z art. 32. W uzasadnieniu skargi wskazano, że przepis art. 1 ustawy otrzymał wskazane brzmienie w wyniku nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 187, poz. 1110). Celem wprowadzonej zmiany było, wedle uzasadnienia do projektu aktu, rozszerzenie zakresu podmiotowego ustawy na wszystkich użytkowników wieczystych. Tym samym poza pierwotnie uprawnionymi osobami fizycznymi zakresem podmiotowym ustawa objęła również osoby prawne, z zachowaniem jednak ściśle określonych wyłączeń. W niniejszej sprawie podmiotem wnioskującym o przekształcenie jest spółka jawna tj. spółka osobowa, która zgodnie z art. 8 K.s.h. może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywaną. Przepis ten nadaje spółkom osobowym zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową. Choć nie nadaje im osobowości prawnej, to jednak zgodnie z art. 331 K.c. do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Wobec tego atrybuty w postaci zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych sytuują spółki osobowe, w tym spółki jawne, jako pełnoprawnych uczestników obrotu prawnego. Dyrektywy wykładni systemowej i celowościowej prowadzą zatem do wniosku, że skoro jednostki te zostały zrównane w obrocie prawnym z osobami prawnymi, to brak jest podstaw do pozbawiania ich uprawnień przysługujących osobom prawnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powołanym na wstępie wyrokiem skargę uwzględnił uznając, że wydane w sprawie decyzje naruszają art. 1 ust. 3 ustawy. Sąd wskazał, że istota sporu sprowadza się do możliwości zastosowania art. 1 ust. 1 ustawy, traktującego o osobach fizycznych i prawnych, do jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym prawo przyznaje zdolność prawną. Do takich jednostek, zwanych "ułomnymi osobami prawnymi", zaliczane są m.in. spółki osobowe, w tym jawne, wymienione w Kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z art. 8 § 1 K.s.h. spółka osobowa może bowiem we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Sąd podał, że gdyby w sprawie zastosować jedynie wykładnię językową (literalną) treści art. 1 ustawy, to wyprowadzony wniosek wspierać będzie pogląd wyrażony przez organy orzekające. Istotnie bowiem przepis ten w ust. 1 przyznaje prawo żądania przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jedynie dwóm rodzajom podmiotów - osobom fizycznym i osobom prawnym, pomijając jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Dokonując jednak wykładni celowościowej i systemowej, uwzględniającej cele i funkcje tej normy, jak też jej miejsce w całości systemu prawa i powiązania oraz zależności pomiędzy konkretnymi aktami, Sąd doszedł do wniosków odmiennych, podzielając stanowisko skarżącej, że art. 1 ust. 1 i 3 ustawy, należy interpretować w powiązaniu z art. 331 K.c. Przepis ten nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. W ocenie Sądu brak jest racjonalnych podstaw do wyłączenia stosowania tej normy w odniesieniu do art. 1 ustawy i wykluczenia spółek osobowych, w tym spółek jawnych z zakresu jej działania. Sąd podzielił również stanowisko skarżącej, że wykluczenie omawianych podmiotów z kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania z uwłaszczenia w trybie ww. ustawy może naruszać konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji). Wszystkie bowiem podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Cechą relewantną osób prawnych i spółek osobowych jest natomiast zdolność prawna, która nie pozwala na różnicowanie ich sytuacji w obrocie prawnym i nakazuje ich jednakowe traktowanie. W konsekwencji zdaniem Sądu, ograniczenie analizy art. 1 ustawy jedynie do wykładni literalnej, tak jak to uczyniły organy, prowadzi do wniosków sprzecznych zarówno z wynikami wykładni systemowej, jak i celem ww. normy. Oczywistym bowiem zamiarem ustawodawcy towarzyszącym konstruowaniu i wprowadzeniu w życie, a następnie znowelizowaniu przywołanego artykułu było przyspieszenie i udrożnienie procesów przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poszerzenie podmiotowe i przedmiotowe zakresu ustawy, w tym poszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do przekształceń. Niewątpliwie prawodawcy dokonującemu z dniem 9 października 2011 r. nowelizacji omawianej ustawy przez przyznanie prawa do przekształcenia dodatkowo osobom prawnym, znana była treść obowiązującego powszechnie art. 331 K.c. Dlatego też dla realizacji zamiaru rozszerzenia zakresu podmiotowego ustawy na wszystkich użytkowników wieczystych nie było potrzeby wskazywania wprost spółek osobowych. W konsekwencji Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem Wojewody, że dokonywanie wykładni przepisów ustawy z uwzględnieniem treści art. 331 K.c. stanowi niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą jej art. 1 ust. 1 i 3. Zdaniem Sądu, mimo że ustawa wprost wskazuje jedynie osoby fizyczne i prawne oraz ich następców to jednak obejmuje zakresem podmiotowym także określone w art. 331 K.c. jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, w tym występującą w postępowaniu spółkę jawną. Jednostki takie mają zatem możliwość domagania się przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na takich samych zasadach jak osoby prawne. Skargę kasacyjną od wyroku z 7 listopada 2014 r. wniósł Wojewoda [...], reprezentowany przez radcę prawnego K.N., zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że spółka osobowa działająca na podstawie Kodeksu spółek handlowych, jaką jest spółka jawna, może na podstawie tego przepisu skutecznie wystąpić z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd pierwszej instancji w sposób nieuprawniony zastosował wykładnię rozszerzającą art. 1 ust. 1 ustawy na rzecz tzw. "ułomnych osób prawnych". To, że zgodnie z art. 331 K.c. i art. 8 § 1 K.s.h. spółki te mogą uczestniczyć w obrocie prawnym, nie stanowi podstawy do zastosowania wobec nich uprawnienia wynikającego z art. 1 ust. 1 ustawy, który wprost wskazuje na to, że ustawodawca nie dopuścił możliwości przekształcenia na rzecz takich spółek prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Niedopuszczalne jest zatem, w ocenie organu, korygowanie w drodze wykładni całkowicie zrozumiałego uregulowania prawnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna Wojewody [...] jest uzasadniona. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 ustawy zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z tym przepisem w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji: "Osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności." Kwestia sporna, jaka wyłoniła się w rozpoznawanej sprawie dotyczyła ustalenia, czy uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przysługuje spółce jawnej. Użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości jest [...] Spółka Jawna [...], zaś tytuł własności przysługuje Skarbowi Państwa. Spółka jawna nie będąc spółką kapitałową nie posiada osobowości prawnej, czyli nie jest osobą prawną. Niewątpliwie literalna wykładnia art. 1 ust. 1 ustawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca nie zaliczył spółki jawnej, jak też każdej innej spółki osobowej do podmiotów uprawnionych do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Wedle jednoznacznego brzmienia omawianego przepisu uprawnienie takie przysługuje wyłącznie osobom fizycznym i osobom prawnym. Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni art. 1 ust. 1 ustawy uznał, że jedynie literalna wykładnia jest niewystarczająca, gdyż wynik takiej wykładni pozostaje w sprzeczności z ideą spójności systemu prawa oraz celami i funkcją analizowanej normy prawnej. Powstaje pytanie, czy przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentacja prawna pozwala na odstąpienie od brzmienia ustawy i przyznanie uprawnienia innym podmiotom, nie wymienionym w omawianej normie prawnej. Czy dopuszczalne jest rozszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do żądania przekształcenia, czy można stosować wykładnię rozszerzającą wskazanych przepisów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach dotyczących własności należy opowiedzieć się za ścisłym rozumieniem przepisów. Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił podmioty uprawnione do przekształcenia, nie wymieniając jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Wyrażone w zaskarżonym wyroku stanowisko prowadzi do wykreowania jako uprawnionych nowych podmiotów, nie wskazanych przez ustawodawcę. Należy podzielić dokonaną przez organ odwoławczy ocenę, że dokonywanie wykładni przepisów ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości z uwzględnieniem art. 331 K.c. stanowi niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą art. 1 ust. 1 ustawy. Opowiadając się za stosowaniem art. 331 K.c. uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, że przepis ten stanowi jedynie o "odpowiednim" stosowaniu przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. To odpowiednie stosowanie prawa nie oznacza stosowania prawa wprost. Prawo użytkowania wieczystego regulowane jest przepisami Kodeksu cywilnego i ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.). Ustawodawca pomimo wprowadzenia w Kodeksie spółek handlowych regulacji dotyczącej spółek osobowych nie dokonał jednak nowelizacji art. 4 pkt 12 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że pod pojęciem spółki należy rozumieć spółkę akcyjną lub spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a zatem pod tym pojęciem według ustawodawcy należy rozumieć spółki kapitałowe, nie zaś spółki osobowe prawa handlowego. Ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości stanowi samodzielną i wyczerpującą regulację określającą kategorie osób uprawnionych, bez potrzeby sięgania w tym zakresie do innych aktów prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela dotyczący omawianego zagadnienia pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z 17 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2791/13 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i argumentację zawartą w jego uzasadnieniu. Nie można również pominąć tego, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 10 marca 2015 r. sygn. akt K 29/13 (Dz.U. z 2015 r. poz. 373) orzekł, że "art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz.U. z 2012 r. poz. 83) w zakresie, w jakim przyznaje uprawnienie do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności osobom fizycznym i prawnym, które nie miały tego uprawnienia w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 187, poz. 1110), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto a) w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego, jest niezgodny z art. 165 ust. 1 Konstytucji, b) w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, nie jest niezgodny z art. 165 ust. 1 oraz art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji". Trybunał nie skorzystał z instytucji odroczenia utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów, co oznacza, że z dniem 17 marca 2015 r., czyli w dniu ogłoszenia wyroku przepisy niezgodne z Konstytucją tracą moc w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, że art. 165 ust. 1 i art. 167 ust. 1 i 2 Konstytucji, jako odnoszące się wyłącznie do jednostek samorządu terytorialnego, w sposób oczywisty są wzorcami nieadekwatnymi do kontroli zakwestionowanych przepisów w zakresie, w jakim dotyczą one nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Gdy zaś chodzi o art. 2 Konstytucji jako wzorzec kontroli, Trybunał podzielił pogląd wyrażony w wyroku o sygn. akt K 8/98, rozwinięty następnie w wyroku o sygn. akt K 9/08, że postępowanie zainicjowane przez podmioty o legitymacji szczególnej - jakimi są jednostki samorządu terytorialnego - ma charakter kontroli abstrakcyjnej i zmierza do ochrony interesu publicznego a nie tylko interesu konkretnego wnioskodawcy lub interesu komunalnego w ogólności. Trybunał uznał, że sformułowane przez wnioskodawców zarzuty sprzeczności zaskarżonej regulacji z art. 2 Konstytucji dotyczą zarówno przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości, których właścicielami są jednostki samorządu terytorialnego, jak i tych nieruchomości, których właścicielem jest Skarb Państwa. Trybunał podkreślił również, że dodatkowym argumentem, zdecydowanie przemawiającym za objęciem kontrolą konstytucyjną wszystkich wypadków przekształcenia, w oderwaniu od podmiotu będącego publicznym właścicielem nieruchomości, jest konieczność zachowania równego standardu w odniesieniu do wszystkich uprawnionych. Gdyby Trybunał ograniczył stwierdzenie niekonstytucyjności do użytkowników wieczystych nieruchomości gminnych, pozostawiając w mocy uwłaszczenie użytkowników wieczystych nieruchomości państwowych, doprowadziłby do wtórnej niekonstytucyjności, wyrażającej się w odmiennym traktowaniu podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji prawnej. Powyższe stwierdzenie Trybunału ma znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż nieruchomości, których dotyczy wniosek o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności stanowią własność Skarbu Państwa. Mając na względzie powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że niewątpliwie osoby prawne, takie jak spółki prawa handlowego (poza osobami prawnymi będącymi właścicielami lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmował prawo użytkowania wieczystego, nawet jeżeli udział w użytkowaniu wieczystym nabyły po 13 października 2005 r. oraz poza spółdzielniami mieszkaniowymi będącymi właścicielami budynków mieszkalnych lub garaży) nie posiadały uprawnienia do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw. Skoro spółki prawa handlowego nie posiadały uprawnienia do przekształcenia, to tym samym prawa takiego nie posiadały spółki jawne, które uprawnienie swe wywodzą z uprawnień osób prawnych. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie może być – co do zasady - traktowany za zgodny z prawem wyrok sądu, który oparty został na przepisie uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za naruszający Konstytucję. Mimo, że omawiany wyrok Trybunału nie ma mocy wstecznej, to poprzez fakt uchylenia domniemania konstytucyjności przepisu art. 1 ust. 1 i 3 ustawy dowodzi, że od samego początku przepis ten naruszał zasadę sprawiedliwości społecznej oraz zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji). Oparcie zaskarżonego wyroku na przepisach niezgodnych z Konstytucją czyni także konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego i uznania za prawidłową decyzję organu o odmowie skarżącej spółce przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzuty skargi kasacyjnej i mając na względzie wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Przepis art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) upoważnia bowiem Naczelny Sąd Administracyjny, przy uwzględnieniu skargi kasacyjnej i uchyleniu zaskarżonego wyroku, do rozpoznania skargi w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w niniejszym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i w związku z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O odstąpieniu od zasądzenia od [...] Spółki jawnej [...] w S. kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu, orzeczono na podstawie art. 207 § 2 tej ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło