II SA/Rz 1282/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej [...] na rzecz skarżącego I. M. kwotę 457 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi I. M. jest orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej [...] (zwany dalej DIC) z [...] lipca 2014 r. nr [...], o wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych; Naczelnik Urzędu Celnego [...] (dalej NUC) postanowieniem z [...] października 2012 r., wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko funkcjonariuszowi celnemu I. M., zarzucając mu niedopełnienie obowiązków służbowych określonych w art. 166 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1404 ze zm., dalej u.s.c.). Postanowieniem z [...] października 2012 r., NUC zmienił ww. postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, zmieniając treść zarzutu przedstawionego obwinionemu. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego oraz po wysłuchaniu stron postępowania NUC orzeczeniem dyscyplinarnym z [...] marca 2013 r. nr [...] uznał młodszego aspiranta celnego specjalistę Służby Celnej I. M. za winnego zarzucanego mu czynu polegającego na tym, że w dniach 30 czerwca i 12 lipca 2011 r. w Oddziale Celnym [...], na stanowisku kontroli TIR wywóz nieprawidłowo wykonał w dniu 30 czerwca 2012 r. względem towaru znajdującego się na samochodzie o numerze rejestracyjnym [...] czynności związane z nadzorem fizycznego wyprowadzenia tych towarów objętych procedurą wywozu według dokumentu MRN [...], to jest nie przeprowadził rewizji towaru znajdującego się na środku przewozowym mimo rozbieżności między wynikiem oględzin i treścią zgłoszenia, nie dokonał adnotacji o stwierdzonych rozbieżnościach w systemie ECS, nie podpisał i nie opieczętował odręcznej adnotacji o zmianie numeru rejestracyjnego, czym naruszył obowiązki dotyczące kontroli towarów wywożonych z obszaru celnego Wspólnoty, wynikające z art. 793a Rozporządzenia Komisji (EWG) Nr 2454/93 ustanawiającego przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, oraz naruszył obowiązki dotyczące trybu i zakresu stosowania analizy ryzyka, wynikające z art. 3 u.s.c. i art. 13 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, a także polecenie służbowe kierownika Oddziału Celnego nr [...] dotyczące rejestracja rozbieżności w systemie ESC, polecenie nr [...] dotyczące obowiązku parafowania i opieczętowania adnotacji dokonywanych na dokumencie papierowym w zakresie numeru rejestracyjnego środka przewozowego, znajdującego się fizycznie na granicy w dniu wywozu oraz nieprawidłowo przeprowadził w dniu 12 lipca 2011 r. względem towaru przewożonego samochodem o numerze rejestracyjnym [...], czynności związane z zakończeniem procedury tranzytu według dokumentu MRN [...], to jest nie przeprowadził rewizji tego towaru znajdującego się na środku przewozowym mimo braku zamknięć celnych, mimo rozbieżności pomiędzy treścią dokumentu i danymi wprowadzonymi do systemu SOC-T nie dokonał na dokumencie papierowym MRN [...] adnotacji o faktycznym numerze rejestracyjnym środka przewozowego znajdującego się na granicy w dniu wywozu, czym naruszył obowiązki dotyczące trybu i zakresu stosowania analizy ryzyka, wynikające z rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny oraz polecenia służbowe Kierownika Oddziału Celnego nr [...] dotyczące obowiązku parafowania i opieczętowania adnotacji dokonywanych na dokumencie papierowym w zakresie numeru rejestracyjnego środka przewozowego, znajdującego się fizycznie na granicy w dniu wywozu, skutkiem czego nie jest obecnie możliwe ustalenie, jaki faktycznie towar opuścił obszar celny Wspólnoty w dniu 30 czerwca i 12 lipca 2011 r. oraz na jakim środku przewozowym towar znajdował się w wyżej wymienionych datach, tj. nie dopełnił obowiązków służbowych, popełniając delikt dyscyplinarny, określony w art. 166 pkt 1 u.s.c. - oraz orzekł karę dyscyplinarną wydalenia ze Służby Celnej. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie orzeczona kara jest współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego. Waga czynów obwinionego jest bardzo duża. Znaczący jest również skutek jego postępowania, gdyż nie jest obecnie możliwe ustalenie, jaki faktycznie towar opuścił obszar celny Wspólnoty oraz na jakim środku przewozowym się znajdował. Niedopełnienie obowiązków przez obwinionego doprowadziło do tego, że nie zostało ustalone czy powstał dług celny, co naraziło interesy finansowe WE z powodu nie pobrania należności celnych i podatkowych. W ocenie organu wymierzenie przedmiotowej kary jest zasadne z uwagi na jej charakter prewencyjny. Jest to już bowiem trzecia kara orzekana w stosunku do obwinionego w przeciągu 9 miesięcy. Reasumując, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, doświadczenie zawodowe obwinionego, staż pracy, w tym na stanowisku związanym z odprawą ruchu towarowego, zeznania przesłuchanych w sprawie świadków kierowców przedmiotowych pojazdów - NUC ocenił, że obwiniony działał umyślnie. W odwołaniu od tego orzeczenia dyscyplinarnego I. M., działając przez adwokata wniósł o jego uchylenie bądź zmianę, celem uniewinnienia lub orzeczenia łagodniejszej kary dyscyplinarnej. DIC orzeczeniem dyscyplinarnym z [...] lipca 2014 r. nr [...], utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie jednoznacznie ustalono fakt naruszenia przez obwinionego ciążących na nim obowiązków, co uzasadnia zastosowanie wobec niego kary dyscyplinarnej. Dyrektor stwierdził, że organ dyscyplinarny orzekając w niniejszej sprawie nie przekroczył luzu decyzyjnego. Organ I instancji prawidłowo ocenił całokształt okoliczności oraz materiał dowodowy zebrany w sprawie, a orzekając o karze uwzględnił ustawowe dyrektywy jej wymiaru oraz w sposób wnikliwy i przekonujący wyjaśnił przyczyny wymierzenia obwinionemu najsurowszej kary dyscyplinarnej – wydalenia ze służby. Uprzednio już dwukrotnie stwierdzono naruszenie przez obwinionego obowiązków służbowych, w wyniku czego dwa razy orzeczono kary przeniesienia na niższe stanowiska służbowe, a kary są prawomocne i nie uległy zatarciu. Naruszenia, za które wymierzono mu kary, miały podobny charakter do przewinień opisanych w niniejszym postępowaniu. W świetle przytoczonych ustaleń organ odwoławczy stwierdził, że obwiniony nie daje gwarancji prawidłowego i rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych. Przebieg jego dotychczasowej służby świadczy o tym, że stanowi on zagrożenie ponownego niedopełnienia obowiązków służbowych, które znowu narażają Służbę Celną na utratę pozytywnego i profesjonalnego wizerunku. Dalsze pozostawanie obwinionego w służbie godzi wiec w jej interes, a także w interes społeczny, co uzasadnia wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie I. M., reprezentowany przez adwokata wniósł o uchylenie orzeczeń obydwu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji, oraz zasądzenie kosztów "postępowania odwoławczego". Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił: 1) obrazę przepisów postępowania mogącego mieć wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności: - art. 410, art. 424 § 1 w zw. z art. 4 k.p.k. przez nieudowodnienie w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego jakoby obwiniony miał działać umyślnie, co jest podstawą przyjęcia kary wymierzonej przez DIC, 2) rażącą niewspółmierność kary w stosunku do wagi popełnionego czynu, w szczególności przez nieuwzględnienie art. 167 ust. 6 pkt 1 u.s.c. W uzasadnieniu skarżący uznał orzeczenie DIC za wadliwe i krzywdzące. Zarzucił, że organ w uzasadnieniu nie podał żadnej argumentacji, faktów, okoliczności i dowód, które wpływają na stopień zawinienia. Nie podano też pobudek jego działania. Zwrócił uwagę, że w treści uzasadnienia organ wywodzi, że kara dyscyplinarna jest współmierna, uwzględniając wszystkie okoliczności, których nie podaje. Skarżący podniósł w przedmiotowej sprawie DIC wskazuje jedynie na okoliczności wpływające na zaostrzenie wymiaru kary. Organ odwoławczy podaje ogólnikowo, subiektywnie, bez żadnej analizy, że czyn obwinionego naraził Służbę Celną na utratę dobrego imienia oraz zaufania co do jej profesjonalizmu i działania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W odpowiedzi na skargę DIC wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu. Odnosząc się do zarzutów skargi uznał je za nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( §2). Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przypadku decyzji, Sąd może ją uchylić lub stwierdzić jej nieważność wyłącznie w okolicznościach określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. – tj. gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy lub gdy wystąpią przyczyny nieważności wskazane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych zasad Sąd uznał, że podlega ona uchyleniu. Decyzja ta dotyczy wymierzenia kary dyscyplinarnej funkcjonariuszowi celnemu. W tego rodzaju sprawach, związanych z postępowaniem dyscyplinarnym zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola prawidłowości przeprowadzenia tego postępowania. Sąd bada czy postępowanie zostało wszczęte i toczyło się zgodnie z przepisami Rozdziału 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323, ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 31, poz. 159), a także czy zastosowana wobec funkcjonariusza kara mieści się w katalogu kar dyscyplinarnych zawartym w art. 167 ust. 1 ww. ustawy. Stosownie do treści art. 166 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusze podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych, w szczególności wymienionych w tym przepisie w pkt 1-10. Orzeczeniem dyscyplinarnym Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...].03.2013 r., utrzymanym w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej z dnia [...].07.2014 r. uznano skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów i orzeczono karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. Sąd badał przede wszystkim zachowanie 3 miesięcznego terminu z art. 175 ust. 1 ustawy o służbie celnej, z powodu braku jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 175 ust. 1 ustawy o służbie celnej postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza oraz w braku takiego powzięcia wiadomości po upływie 2 lat od popełnienia czynu z zastrzeżeniem ust. 4 i 5 art. 175. Należy podkreślić, że terminy przedawnienia możliwości wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec konkretnego funkcjonariusza celnego nie rozpoczynają biegu w dniu powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego ogólnej wiadomości o ewentualnym naruszeniu przez bliżej nieokreślonych funkcjonariuszy ich obowiązków. Terminy te rozpoczynają bieg od dnia, w którym organ dyscyplinarny przy zachowaniu należytej staranności i szybkości postępowania mógł na podstawie zgromadzonych dowodów powziąć wiadomość o naruszeniu obowiązków służbowych przez konkretnego funkcjonariusza celnego. Nie można przy tym wykluczyć, że wiedzę na temat naruszenia przez funkcjonariusza jego obowiązków służbowych organ powziął na podstawie innych dowodów. Okoliczność ta winna być szczegółowo wyjaśniona i wskazana przez organ w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego. Jako moment powzięcia wiadomości o dokonanym przewinieniu funkcjonariusza w postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego Naczelnik Urzędu Celnego podał datę 14 września 2012 r. (k.198). Jest to dzień w którym Naczelnik Urzędu Celnego zwrócił się do Kierownika Oddziału Celnego z wystąpieniem pokontrolnym (k. 1-16 akt sprawy administracyjnej). Jak wynika z treści tego dokumentu została przeprowadzona w oddziale Celnym [...] kontrola, której wyniki zostały zawarte w protokole z dnia 24.07.2012 r. podpisanym przez Kierownika Urzędu Celnego. Z treści wystąpienia pokontrolnego wynika, że informacje zawarte w protokole kontroli były bardzo szczegółowe. W istotnym w niniejszej sprawie fragmencie odnosiły się do funkcjonariusza I. M. i jego przewinień służbowych z dnia 30.06.2011 r. oraz 12.07.2011 r. Na stronie 3 i 4 tegoż wystąpienia pojawia się informacja, że Naczelnik UC przekazał informację (nr [...]) o stwierdzonych nieprawidłowościach w dniach 19 i 27.01.2012r. do Urzędu Kontroli Skarbowej. Informację o stwierdzonych nieprawidłowościach, o podjętych czynnościach przekazano również do Pana T. H., Zastępcy Dyrektora IC nr [...]) w dniu 25.01.2012r., kolejne 27.02.2012r. i 15.03.2012r. Niezależnie Dyrektor IC w dniu 16.02.2012r. otrzymał informację z Prokuratury Apelacyjnej [...], że postanowieniem z dnia 14.02.2012r. wszczęto śledztwo w sprawie potwierdzania w systemach TCS i NCTS wyprowadzenia poza obszar celny UE towarów postaci tytoniu i papierosów. Zespól kontrolny Referatu KW, na podstawie otrzymanego materiału z Referatu PC, przy wykorzystaniu danych zawartych w systemie SOC-T przeprowadził analizę zgłoszeń celnych wywozowych i tranzytowych wyrobów tytoniowych w zakresie powiązań numerów rejestracyjnych środków transportowych przy przekraczaniu granicy z wcześniej przyjętymi zgłoszeniami do procedury wywozu w oddziałach celnych wewnętrznych. W przypadku 9 zgłoszeń towarów w postaci tytoniu lub wyrobów tytoniowych stwierdzono, że w zbliżonym okresie w OC [...] objęto procedurą wywozu towaru w postaci cegły budowlanej, którego masa była zbliżona do masy wyrobów tytoniowych – zarówno wyroby tytoniowe przedstawiane w OC [...], jak i cegła budowlana zgłoszona w OC [...] zostały przedstawione na środkach transportowych o tożsamych numerach rejestracyjnych. W przypadku zgłoszeń celnych objętych w OC [...] nadawcą i eksporterem była firma S. z J. W odniesieniu do 7 zgłoszeń wyrobów tytoniowych w procedurze wywozu w systemie ESC przedstawiającym na granicy wg elektronicznego dokumentu ZWA była firma S. z J. [...] (pkt. 2-4, 6-9). Dwa przypadki dot. procedury tranzytu w NCTS – brak informacji w systemie o przedstawiającym na granicy (pkt. 1 i 5). Jedno z zakwestionowanych zgłoszeń oznaczone było nr [...] (NCTS) - zwolnienie towaru 12.07.2011 r.. przez I. M. Numer rejestracyjny środka transportowego na granicy [...]. towar tytoń o wadze brutto 17734kg. I. M. na stanowisku kontroli dokumenty TIR wywóz zgodnie z zapisem systemu SOC-T zamieścił informację o przeprowadzonych oględzinach: bez plomb, natomiast zgłoszenie w systemie NCTS zostało obsłużone bez kontroli. Na zgłoszeniu tranzytowym Tl w polu 18 wpisany jest maszynowo numer rejestracyjny środka transportowego "[...]", brak informacji o nałożonych zamknięciach celnych. [...] z dnia 11.07.2011 r. numer rejestracyjny środka transportowego [...], towar cegła budowlana waga brutto 17950kg. (bez kontroli i bez zamknięć celnych w OC [...]). Z wystąpienia pokontrolnego wynika też, że już w dniu 23.05.2012 r. Naczelnik Urzędu Celnego pismem nr [...] w dniu 23.05.2012 r. przekazał do Centralnego Biura Śledczego KGP Wydział [...] wstępne ustalenia kontrolne wraz z kopiami zgłoszeń celnych dotyczących papierosów, wyrobów tytoniowych i innych towarów. W tych sprawach prowadzone jest śledztwo przez Prokuraturę Apelacyjną [...]. Sytuacja ta dotyczy czynu zarzucanego skarżącemu w zaskarżonej decyzji, a popełnionego w dniu 30.06.2011 r. Oznacza to, że istnieją podstawy do przyjęcia, że organ dyscyplinarny, tj. Naczelnik Urzędu Celnego [...] już wcześniej w styczniu, w maju 2012 r. mógł posiadać informacje o naruszeniu obowiązków służbowych przez I. M. poprzez dopuszczenie się zarzucanych mu w skarżonym orzeczeniu czynów. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów z przebiegu kontroli zakończonej protokołem z 24.07.2012 r. oraz informacji, kiedy Naczelnik Urzędu Celnego się z nimi zapoznał. Brak też informacji kiedy wykryto, w jakich okolicznościach uchybienia, których dopuścił się I. M. w dniach 30.06.2011 r. i 12.07.2011 r. oraz kiedy informacja w tym zakresie dotarła do organów dyscyplinarnych. Należy podkreślić, że w sytuacji gdy postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte ponad rok od daty popełnienia zarzucanych funkcjonariuszowi czynów rzeczą organów jest wyjaśnienie kwestii zachowania terminu z art. 175 ustawy o służbie celnej. Brak ustaleń w tym zakresie powoduje, że postępowanie dowodowe w tej sprawie było prowadzone z naruszeniem zasad postępowania dowodowego a sporządzone uzasadnienie decyzji nie jest pełne. Przesądza to o naruszeniu art. 7, 410 i 424 k.p.k. w zw. z art. 187 o służbie celnej w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, iż niewyjaśnienie daty powzięcia przez Naczelnika Urzędu Celnego wiadomości o naruszeniu zarzucanych skarżącemu obowiązków służbowych, uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny czy wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec niego, jego dalsze prowadzenie i zakończenie wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego było dopuszczalne, czy też nie, zgodnie z przepisem art. 175 ust. 1 ustawa o służbie celnej. Powyższe uchybienie przepisom postępowania dyscyplinarnego, w ocenie Sądu mające istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy, skutkowało samoistnie koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego oraz orzeczenia utrzymanego nim w mocy. Należy podkreślić, że organ dyscyplinarny nie może o tym samym zdarzeniu tj. naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza – powziąć wiadomość wielokrotnie (tak SN w postanowieniu z dnia 24 października 2003 r., II DS1/03). Bieg terminu określonego w art. 175 ust. 1 ustawy o służbie celnej ustawodawca powiązał z powzięciem wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych, a zatem początkową datę biegu terminu wyznacza dzień uzyskania informacji o takich działaniach funkcjonariusza. Późniejsze uzyskanie informacji o zakwalifikowaniu określonego zachowania funkcjonariusza jako przewinienia służbowego nie powoduje przedłużenia terminu czy rozpoczęcia na nowo jego biegu (por. na gruncie ustawy o policji wyrok NSA z 14.08.2007 I OSK 1786/06). Z uwagi na powyższe, wobec braku konkretnych ustaleń w tym zakresie, odnoszenie się do zarzutów materialnoprawnych zawartych w skardze byłoby przedwczesne. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. i art. 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a W ponownym postępowaniu organy przeprowadzą postępowanie mając na względzie uwagi zawarte w treści niniejszego uzasadnienia. Odnoszenie się w związku z tym do zarzutów materialnoprawnych skargi co do rodzaju wymienionej kary byłoby przedwczesne.