II FSK 1328/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma, Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 15 września 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 807/17 w sprawie ze skargi G. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 8 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 807/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA") uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS") w sprawie ze skargi G. G. (dalej: "Skarżący") na postanowienie w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, DIAS wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, a ponadto o zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 223 § 2 pkt 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: "o.p") w związku z art. 155 § 1 i art. 169 § 1 i 4 o.p., poprzez uchylenie przez Sąd wyżej wymienionego postanowienia, a nie jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie brak jakiegokolwiek umocowania pełnomocnika do wniesienia odwołania od decyzji za 2009 r.; - art. 145 ust. 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 145 p.p.s.a. w związku z art. 155 § 1 o.p., poprzez błędne uznanie przez Sąd, iż usunięcie braku umocowania pełnomocnika do wniesienia odwołania powinno nastąpić przez wystosowanie do niego wezwania w oparciu o art. 155 § 1 o.p., a dopiero wobec nieusunięcia tego braku wezwanie strony do podpisania odwołania, podczas gdy zdaniem organu ten tryb nie jest wystarczający (o ile w ogóle dopuszczalny) w sytuacji, gdy podanie nie jest prawnie skuteczne z uwagi na brak, który uniemożliwia mu nadanie prawidłowego biegu, a usunięcie tego braku mogło nastąpić poprzez uzyskanie podpisu strony na odwołaniu bądź przedłożenie właściwego pełnomocnictwa przez pełnomocnika; - art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 155 § 1 i art. 169 § 1 i 4 o.p., poprzez błędne uznanie przez Sąd, iż nieprzedłożenie pełnomocnictwa nie może być przesłanką zastosowania art. 169 § 1 i 4 o.p., podczas gdy powodem wystosowania wezwania przez organ nie było usunięcie braku formalnego pełnomocnictwa, gdyż nie stanowiło ono umocowania dla pełnomocnika do złożenia odwołania i jedyną podstawą do usunięcia tego braku mógł być tylko art. 169 § 1 o.p., a nie jak błędnie uważa Sąd art. 155 § 1 o.p. W uzasadnieniu uszczegółowiono powyższe zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Istotą sporu jest zasadność pozostawienia bez rozpoznania odwołania strony w związku z uznaniem, że przesłane, w następstwie wezwania do uzupełnienia braków formalnych tj. w trybie przepisu art. 169 § 1 o.p., w sytuacji gdy, pełnomocnictwo szczególne nie upoważniało radcy prawnego do reprezentowania podatnika w postępowaniu odwoławczym w sprawie dotyczącej określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych. W przepisie art. 155 § 1 o.p. przewidziana jest możliwość wezwania strony do złożenia wyjaśnień lub dokonania określonej czynności osobiście lub przez pełnomocnika. Przepis ten jest jednym z instrumentów pozwalających organowi na rozstrzygnięcie sprawy z poszanowaniem ogólnych reguł postępowania, np.: zasady prawdy obiektywnej, szybkości postępowania. Jednocześnie przepis ten ogranicza możliwość wzywania osób do sytuacji, w której jest to niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że odwołanie od decyzji, jako jedno z podań w rozumieniu art. 168 § 1 o.p., aby spowodowało zamierzony skutek prawny, powinno odpowiadać warunkom formalnym określonym w tym przepisie oraz wymienionym w art. 222 tej ustawy, tj. powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz zarzuty przeciwko decyzji, a ponadto określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające żądanie. W sytuacji, gdy wniesione odwołanie nie zawiera wskazanych elementów, organ podatkowy zgodnie z art. 169 § 1 o.p., wzywa wnoszącego do usunięcia braków formalnych w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje, że organ odwoławczy wyda na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 o.p. postanowienie o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że jednym z braków formalnych odwołania jest brak pełnomocnictwa (por. wyrok NSA z 1 października 2001 r., II SA 2177/00), którego niezłożenie traktuje się jako niespełnienie wymagań formalnych dla pisma procesowego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 27 lutego 2003 r., III CZP 74/03, OSNC 2005, Nr 1, poz. 6). Ocenie organu podlega nie tylko to czy pełnomocnictwo zostało dołączone do odwołania, lecz również jego treść, gdyż z niej musi wynikać umocowanie do działania w imieniu strony. Zgodnie bowiem z art. 136 o.p. strona może działać przez pełnomocnika, chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Oznacza to, że każdy podmiot, który jest stroną postępowania, może udzielić pełnomocnictwa do działania w jego imieniu. Pełnomocnictwo to powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu (art. 137 § 2 o.p.). W przypadku stwierdzenia braków formalnych pełnomocnictwa, stosownie do art. 169 o.p. organ prowadzący sprawę ma obowiązek wezwania strony do ich usunięcia, w ustawowym terminie i ze stosownym pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności (pozostawienia odwołania bez rozpoznania na podstawie art. 228 § 1 i 2 w związku art. 235 i art. 169 § 1 o.p.). Istotnym jest przede wszystkim to, by treść tego wezwania nie nastręczała trudności w jego zrozumieniu, była precyzyjna i w razie potrzeby zawierała także wyjaśnienia i informacje, które zwłaszcza osobom niemającym wykształcenia prawniczego i w postępowaniu niekorzystającym z usług fachowego pełnomocnika, pozwolą na prawidłowe wykonanie wezwania. W sprawie niniejszej Skarżący złożył odwołanie, za pośrednictwem pełnomocnika, który zdaniem organu nie przedstawił właściwego pełnomocnictwa do występowania w jego imieniu. W następstwie tego organ podatkowy skierował wezwania zarówno do podatnika jak i do ustanowionego w sprawie radcy prawnego. Skoro organ podatkowy stwierdził, że wniesione wraz z odwołaniem pełnomocnictwo nie może być uznane za dokument będący umocowaniem do reprezentowania podatnika w sprawie, winien on był wezwać Skarżącego na podstawie przepisu art. 155 o.p., gdyż było to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Z tego powodu jak trafnie wskazał WSA, wyjaśnienie kwestii braku umocowania pełnomocnika do wniesienia odwołania winno nastąpić w oparciu o przepis art. 155 § 1 o.p., a nie w oparciu o przepis art. 169 § 1 i 4 o.p. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się zarzucanego zaskarżonemu wyrokowi naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 223 § 2, art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 155 § 1 i art. 169 § 1 i 4 o.p. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom wskazanym w przepisach p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił bowiem motywy, dla których uznał, iż art. 155 § 1 o.p. mógł stanowić podstawę skierowania do Skarżącego wezwania o uzupełnienie braków formalnych w postaci braku pełnomocnictwa. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.